Шымкентте заңсыз жекеменшікке берілген жерлер мемлекетке қайтарылды

Шымкентте заңсыз жекеменшікке берілген жерлер мемлекетке қайтарылды

Шымкент қаласының прокуратурасы әлеуметтік объектілер мен жол құрылысына арналған бір гектардан астам жер учаскесін мемлекет меншігіне қайтарды. 21 мамыр 2026 жыл күні тараған ресми мәліметтер бойынша, кадастрлық құны 90 миллион теңгеден асатын аталған жерлер бұрмаланған құжаттар арқылы жеке тұлғалардың қолына заңсыз өткізілген болатын. Прокурорлық тексеру барысында мәмілелер жарамсыз деп танылып, жер учаскелері мемлекетке қайтарылды. Осы іске қатысты лауазымды тұлғалардың іс-әрекетіне заңды баға берілетін болады.

Бұл оқиға Қазақстандағы жер дауларының жаңа беті болып табылмайды. Соңғы бірнеше жылда республика бойынша жер учаскелерін заңсыз тіркеу, мемлекеттік мүлікті жекешелендіру схемалары мен сыбайлас жемқорлық фактілері жиі анықталуда. Шымкент — еліміздің үшінші ірі қаласы, жылдам дамып келе жатқан мегаполис ретінде жер мәселесінде ерекше назар аударуды қажет етеді. Халықтың өсуі, тұрғын үй, білім, медицина және инфрақұрылым саласындағы жаңа нысандарға деген сұраныс жер ресурстарын бұрынғыдан да бағалы етіп отыр. Дәл осы фон аясында мемлекеттік мүлікті заңсыз жолмен иелену жағдайлары ерекше алаңдатушылық туғызады.

Прокуратураның мәліметіне сүйенсек, тексеру барысында жалған қаулылар мен заңсыз ресімдеу фактілері анықталған. Шымкент қаласы прокурорының аға көмекшісі Нұржан Нұрланұлы мынадай мәлімет берді: «Құжаттаманы тексеру барысында жалған қаулылар мен заңсыз ресімдеу фактілері анықталды. Сот шешімдері бойынша мемлекеттік мұқтаждықтар үшін алынуы тиіс учаскелердің бір бөлігі заңсыз деп танылып, кадастрлық құны 90 миллион теңгеден асатын жерлер мемлекетке қайтарылды». Маманның сөзінше, жер саласындағы сарапшылардың бағалауы бойынша аталған учаскелердің нарықтық құны кадастрлық құннан едәуір жоғары болуы мүмкін. Бұл факт тергеу жұмыстарының маңыздылығын одан әрі арттырады.

Жер дауларымен айналысатын тәуелсіз сарапшылар бұл жағдайды елімізде кеңінен тараған «сыбайлас жемқорлық схемасының» тағы бір көрінісі деп бағалайды. «Мемлекеттік жерлерді жеке меншікке заңсыз аудару, әсіресе белсенді дамып жатқан қалалар мен өңірлерде, соңғы жылдары жиілеп кетті. Мұндай схемалардың артында жиі лауазымды тұлғалар, жергілікті билік өкілдері немесе тіркеуге уәкілетті мекемелердің қызметкерлері тұрады», — дейді Алматыдағы жер заңнамасы саласындағы кеңесші Серік Байқалиев. Сарапшының пікірінше, мәселенің тамыры тек жеке адамдардың бейқамдығымен ғана емес, жер тіркеу жүйесіндегі ашық кемшіліктермен де байланысты.

Шымкент қаласы соңғы он жылда ерекше серпінмен дамып, тұрғындары екі миллионнан асқан мегаполиске айналды. Мұндай қарқынды өсу кезінде мектеп, аурухана, балабақша, жол және демалыс аймақтарына арналған жерлер стратегиялық маңызға ие болады. Алайда бюрократиялық механизмдер мен бақылаудың жеткіліксіздігі кейбір адалдықсыз чиновниктерге осы мүлікті жеке байыту мақсатында пайдалануға мүмкіндік береді. Мемлекеттік жоспарлау органдары мен жер комитеттерінің координациясы тиімсіз болған жағдайда мұндай сценарийлер жиіленеді. Осы проблема барлық ірі қазақстандық қалалар үшін өзекті болып отыр.

Жер реформасы саласында жұмыс атқарып жүрген Заңды Қазақстан қоғамдық ұйымының директоры Айгүл Мұратованың айтуынша, мемлекеттік жерлерді мақсатты пайдаланудың мониторингін кеңейту қажет. «Цифрлық кадастрлық жүйенің мүмкіндіктерін толық пайдалана отырып, барлық тіркеу операцияларына тәуелсіз аудит жүргізілуі керек. Бір ғана прокурорлық тексеру жеткіліксіз — жүйелік деңгейде бақылау механизмін нығайту талап етіледі», — деді ол. Сарапшы сонымен қатар осы іске қатысты лауазымды тұлғаларды анықтап, жариялауды маңызды деп санайды, себебі мұндай жағдайлардың ашық талқылануы болашақта алдын алу функциясын атқарады.

Осы іске байланысты қоғамда да өткір пікір-таластар туындап отыр. Шымкенттіктердің арасында бұрмалауға жол берген лауазымды адамдар жауапкершілікке тартылуы керек деген сенім басым. Әлеуметтік желілерде белсенді азаматтар мен журналистер тергеудің ашық жүргізілуін, кінәлілердің аттарын жариялауды және тартылатын жазаның ауырлығын талап етуде. Тіркелу кезінде анық бұрмалаулар болғанын ескерсек, өкілетті органдар бұл мәселені «артық шу» ретінде айналып өте алмайды. Азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін қалпына келтіру үшін нақты және дер кезіндегі жауаптар қажет.

Жалпы, бұл оқиға Қазақстанда жер заңнамасын одан әрі жетілдіру, цифрлық мониторинг жүйелерін тереңдету және тіркеу органдарының қызметіне тәуелсіз бақылауды күшейту бойынша кешенді реформалар жүргізу қажеттілігін тағы бір рет айқын көрсетіп отыр. Прокуратураның бұл жердегі белсенді ұстанымы оң бағаланғанымен, тек қылмыс болғаннан кейін ғана іс-қимылдаудың өзі жеткіліксіз. Алдын алу механизмдері: құжаттардың авторизациялық тексерілуі, сандық аудит ізі, кросс-ведомстволық деректер алмасу — осылардың бәрі жүйелі түрде енгізілуі тиіс. Тек осы жолмен ғана мемлекеттік жер ресурстарының мақсатты, ашық және халық мүддесіне сай пайдаланылуына кепілдік беруге болады.