«Ясауи керуені»: рухани мұраны халыққа жеткізудің жаңа кезеңі

Туркістан қаласы, 22 шілде 2026 жыл. Бүгін Оңтүстік Қазақстанның рухани астанасы Туркістанда «Ясауи керуені» атты ғылыми-танымдық семинар өз жұмысын аяқтады. Бұл іс-шара сол атаумен іске қосылған кең ауқымды рухани-ағартушылық жобаның бастамасы болды. Ұлы ойшылдың философиялық және рухани мұрасын қазіргі қоғамға, әсіресе жастарға жақындату мақсатын алдына қойған бұл жоба Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен жүзеге асырылуда. Семинарға ғалымдар, дінтанушылар, тюркологтар, білім беру саласының мамандары және аймақтың белсенді жастары жиналып, Қожа Ахмет Ясауидің адамзат мәдениетіндегі орнын жан-жақты талқылады.
Қожа Ахмет Ясауи — тек Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл түркі дүниесі үшін маңызды рухани тұлға. XII ғасырда өмір сүрген ұлы сопы ақын кейінгі ұрпаққа «Диуани хикмет» деген асыл мұра қалдырды. Бұл шығарма тек діни поэзия ғана емес, сонымен бірге адамгершілік, парасат және имандылық туралы терең ойлардың жинағы. Ғасырлар бойы ел жадында сақталған хикметтер бүгінгі күні де өз мәнін жоғалтпаған: оларда мейірімділік, ізгілік, бірлік және отанға деген сүйіспеншілік туралы айтылады. Осылайша Ясауи мұрасы уақыт пен кеңістік шегінен шығып, халықтардың рухани байланысын нығайтатын күшке айналды. Семинар барысында ғалымдар дәл осы мәселеге — мұраның жаңғыртылуы мен жастарға жеткізілуі мәселесіне — ерекше назар аударды.
Іс-шарада тюркі дүниесінің тарихындағы ойшылдың рөлі, оның рухани мәдениеттің дамуына қосқан үлесі және ұлттық сананың қалыптасуындағы маңызы туралы баяндамалар жасалды. Х.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ғылыми-зерттеу тюркология институтының директоры Досай Кенжетай «Ясауи керуені» жобасының мақсаты мен маңыздылығы жайлы өз ойларымен бөлісті: «Қожа Ахмет Ясауидің рухани мұрасы ұлттық бірегейлікті нығайтуға, өсіп келе жатқан ұрпақты мейірімділік, имандылық және отансүйгіштік рухында тәрбиелеуге қызмет етеді. «Ясауи керуені» жобасы аймақ тұрғындарының тарихи санасын қалыптастыруға, ұлттық құндылықтарды насихаттауға және қоғамдағы рухани тұтастықты нығайтуға серпін береді». Бұл сөздер залда отырған қатысушылар арасында зор қолдау тапты.
Семинардың ерекше бір тұсы — жастардың белсенді қатысуы болды. Туркістан, Шымкент және Қызылорда қалаларынан келген студенттер мен жас зерттеушілер ойшылдың мұрасын зерделеудің жаңа тәсілдері туралы өз ұсыныстарын ортаға салды. Жас тюрколог Айдана Сейтқали өз сөзінде: «Ясауи хикметтерін тек кітаптарда оқып қою жеткіліксіз. Оларды цифрлық форматта, жастарға түсінікті тілде жеткізу қажет. Бұл жоба — дәл осындай жолды таңдаған дұрыс бастама», — деді. Оның пікірін залдағы басқа жастар да жылы қабылдады. Педагогика ғылымының кандидаты Мұрат Байжанов болса, Ясауи ілімін мектеп бағдарламасына тереңірек енгізудің тиімді жолдарын ұсынды және бұл мәселе бойынша нақты ұсынымдар дайындалуы тиіс екенін атап өтті.
«Ясауи керуені» жобасы алдағы айларда Туркістан облысының барлық қалалары мен аудандарын қамтитын болады. Ұйымдастырушылардың жоспарына сәйкес, ғылыми-ағартушылық кездесулер тек семинар форматында ғана өтпейді — дәрістер, шығармашылық байқаулар, көрмелер және халықпен тікелей диалог та жоспарланып отыр. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәдениет басқармасының өкілі Гүлнар Қожахметова бұл туралы: «Бізге маңыздысы — жобаның географиялық ауқымы. Облыстың шалғай аудандарындағы тұрғындар да рухани мұрамен жаңаша таныса алады. Бұл олар үшін тек білім ғана емес, рухани серпін», — деп мәлімдеді. Мамандардың болжамы бойынша, жоба аяқталғанда тікелей аудиториясы 200 мыңнан асатын тұрғынды қамтуы мүмкін.
Тарихи тұрғыдан алғанда, «Ясауи керуені» жобасы — Қазақстандағы рухани ренессанс бастамаларының заңды жалғасы. 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан бері еліміз ұлттық мұраны қайта жаңғыртуға үнемі назар аударып келді. Ясауи кесенесінің ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі, ғылыми-зерттеу институтының ашылуы, жүздеген еңбектердің жарияланылуы — осының бәрі бір ізді жұмыстың нәтижесі. Алайда ғалымдардың атап көрсетуінше, кітаптар мен ғылыми мақалалар жеткіліксіз: мұраны тірі диалог арқылы, халықпен тікелей байланыста жеткізу — ең тиімді жол. Дәл осы тұжырымнан «Ясауи керуені» идеясы туындады. Тарихшы Серік Мәмбетов семинарда тарихи параллель ретінде XIX ғасырдағы ағартушылық қозғалысты еске алды: «Абай мен Алаш зиялылары да заманның рухани сынауларына мәдениет пен білімді насихаттау арқылы жауап берді. Бүгін біз де дәл сол жолдамыз».
Туркістандағы семинар аяқталғанда залда отырған қатысушылардың ортақ пікірі мынадай болды: «Ясауи керуені» — уақытылы және қажетті жоба. Ол ұлттық бірегейлікті нығайтумен қатар, аймақтардың мәдени өміріне жаңа серпін береді, қоғамды рухани тұрғыдан топтастырады. Ұйымдастырушылар осындай іс-шаралардың халықтың елдің рухани мұрасына деген қызығушылығын арттырып, ұлттық бірлікті нығайтуға үлес қосатынына сенімді. Бір нәрсе анық: Қожа Ахмет Ясауи ілімі ғасырлар қашықтығына қарамастан, бүгінгі Қазақстанға да жол тауып жатыр — «Ясауи керуені» осы жолды жарықтандыратын шам болуға тиіс.