Шымкент әуежайында тарихи жоба: екінші ұшу-қону жолағы өңірдің авиациялық болашағын өзгертеді

Қазақстанның оңтүстік өңірінің іс жүзіндегі астанасы болып саналатын Шымкент қаласында авиациялық инфрақұрылымды жаңғыртуға бағытталған ірі мемлекеттік жоба жүзеге асырылуда. 25 қыркүйек 2026 жылғы деректерге сәйкес, Шымкент халықаралық әуежайында екінші ұшу-қону жолағының (ҰҚЖ) құрылысы толық қарқынмен жалғасып жатыр. Жобаға қосымша 23,5 млрд теңге бөлінуі оның ұлттық маңызын айқын аңғартады. Бұл — тек бір қаланың ғана емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстанның логистикалық картасын түбегейлі өзгертуі мүмкін стратегиялық шешім.
Шымкент халықаралық әуежайының тарихы кеңестік дәуірге тіреледі. Онжылдықтар бойы аймақтың жалғыз ауқымды авиатораптамасы ретінде қызмет еткен бұл нысан, Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін де стратегиялық маңызын жоғалтқан жоқ. 2007 жылы қолданыстағы ұшу-қону жолағы күрделі жөндеуден өткізілді — ол кезде бұл шара жеткілікті болып көрінді. Алайда авиация саласының қарқынды дамуы, жолаушылар ағымының жыл сайын өсуі және халықаралық стандарттардың күшеюі жаңа шешімдерді қажет етті. Қазақстанның авиациялық әкімшілігі жүргізген техникалық сараптама бойынша, қолданыстағы жолақты 2027 жылы кезекті күрделі жөндеуден өткізу міндетті болып табылады. Осы жөндеу кезеңінде әуежайдың жұмысы толық немесе ішінара тоқтап қалу қаупі туындайды — бұл экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан жол берілмейтін жағдай.
Жаңа ұшу-қону жолағының техникалық сипаттамалары оны сапалы жаңа деңгейге шығарады. Ұзындығы 3 900 метр, ені 75 метрді құрайтын жолақ ең ауыр жүк ұшақтарын, соның ішінде Boeing 747 және Airbus A380 сияқты кең фюзеляжды лайнерлерді қабылдауға мүмкіндік береді. Салыстыру үшін айтсақ, кейбір дамыған елдердің ірі әуежайларында да мұндай параметрлер стандарт болып саналады. Құрылыс жұмыстары 2025 жылдың қазан айынан бастап жүргізіліп келеді. Жоба бойынша жаңа жолақ заманауи жарық-сигналдық жабдықтармен толықтай жарақтандырылады. Бұл жүйелер күрделі метеорологиялық жағдайларда — тұман, боран немесе нашар көріну жағдайларында — ұшақтарды қауіпсіз қондыруды қамтамасыз етеді. ILS (Instrument Landing System) категориясының жоғары стандарттары бойынша жұмыс істейтін бұл жабдықтар әуе қатынасының сенімділігін түбегейлі арттырады.
Авиация саласының сарапшысы, Алматы әуе жолдары институтының доценті Марат Сейтқалиев бұл жобаның маңызын ерекше атап өтті: "Екінші ұшу-қону жолағының болуы — бұл тек резервтік нысан ғана емес, бұл әуежайдың толыққанды жұмыс режиміне өтуі дегенді білдіреді. Шымкент Орта Азия мен Еуропаны, Ресей мен Таяу Шығысты байланыстыратын маңызды геостратегиялық тораптамада орналасқан. Бұл артықшылықты дұрыс пайдалана білсек, Шымкент халықаралық логистикалық хабқа айналуы мүмкін". Сарапшының сөзі бос болжам емес — Қазақстанның "Нұрлы жол" инфрақұрылымдық бағдарламасы шеңберінде оңтүстік бағыт бойынша тасымалдар соңғы бес жылда 34 пайызға өсті.
Жобаның экономикалық маңызы да жоғары бағаланып отыр. Шымкент — халқы 1,3 миллионнан асқан Қазақстанның үшінші ірі қаласы. Өңірде орналасқан ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар, соның ішінде мұнай өңдеу зауыты, металлургия кешендері және фармацевтика өндірісі халықаралық жүк тасымалына мұқтаж. "Бізге жыл сайын жүздеген тонна дәрілік шикізат пен жабдық импорты қажет. Егер әуежай бірнеше ай жабылып қалатын болса, бұл өндіріс процесін тікелей тоқтатуды білдіреді" — дейді Шымкент фармацевтика алаңының атқарушы директоры Айгүл Нұрланова. Жаңа жолақтың іске қосылуы осындай тәуекелдерді толықтай жояды.
Шымкент қала әкімінің орынбасары Бауыржан Әбенов жобаның аяқталу мерзімі мен күтілетін нәтижелер туралы: "Екінші ұшу-қону жолағы пайдалануға берілгеннен кейін Шымкент әуежайы жылына кемінде 5 миллион жолаушыға қызмет ете алады. Қазіргі таңда бұл көрсеткіш 2,5 миллион деңгейінде. Яғни мүмкіндіктер екі есеге өседі. Халықаралық жүк бағыттары бойынша да мүлдем жаңа горизонттар ашылады" — деп мәлімдеді. Оның сөзіне сенсек, жоба аяқталғаннан кейін Шымкент Алматы мен Астанадан кейінгі елдің үшінші маңызды авиациялық хабына айналады.
Қала тұрғындары арасында да жобаға деген оң пікір басым. Шымкенттің Аль-Фараби ауданында тұратын кәсіпкер Серік Дүйсенбаев: "Мен жиі іссапармен ұшып тұрамын. Бұрын кейде рейстер техникалық себептермен кейінге қалдырылатын. Жаңа жолақ болса, мұндай кешеулер азаяды деп сенемін" — дейді. Тұрғындардың мұндай практикалық үміттері жобаның тек инфрақұрылымдық емес, әлеуметтік маңызын да айқындай түседі.
Жалпы алғанда, Шымкент әуежайындағы екінші ұшу-қону жолағының құрылысы — бұл болашаққа жасалған дәйекті инвестиция. Өткен онжылдықтарда Қазақстанның авиациялық инфрақұрылымы негізінен Алматы мен Астана бағытында дамыды. Енді кезек аймақтық орталықтарға жетті. Шымкенттің географиялық орналасуы, өнеркәсіптік әлеуеті және халқының өсу қарқыны — осының бәрі қала мен өңірдің авиациялық тораптама ретінде өркендеуіне нақты алғышарт жасайды. 23,5 млрд теңгелік бұл жоба аяқталғанда, Шымкент тек Оңтүстік Қазақстанның ғана емес, бүкіл Орта Азия аймағының маңызды транзиттік нүктесіне айналатынына сарапшылар сенімді.