Шымкенттің жүрегіндегі жаңару: Ы. Алтынсарин көшесі жаңа өмірге қадам басты

2026 жылдың 11 қыркүйегінде Шымкент қаласының тұрғындары үшін маңызды бір оқиға орын алды — Ыбырай Алтынсарин атындағы көше толық реконструкцияланып, пайдалануға ресми түрде берілді. М. Шоқай көшесінен Тұран шағын ауданына дейін созылатын бұл екі шақырымдық магистраль енді қаланың маңызды көлік дәліздерінің біріне айналды. Жұмыстар аясында жол жабыны ғана емес, бүкіл инфрақұрылым кешені — тротуарлар, жарықтандыру, су бұру жүйесі, қоғамдық көлік аялдамалары — түбегейлі жаңартылды.
Алтынсарин көшесінің бұрынғы жай-күйі жылдар бойы қала тұрғындарының арасында үлкен наразылық тудырып келді. Тар жол, тозған асфальт, жеткіліксіз жарықтандыру — мұның бәрі тек қозғалысты қиындатып қана қоймай, жол-көлік оқиғаларының жиілеуіне де себеп болды. Тұран, Қайтпас-1 шағын аудандарының тұрғындары мен жан-жақтағы кварталдардың халқы бас магистральдарға шығу үшін үнемі айналма жолдарды пайдалануға мәжбүр болатын. Бәйдібек би даңғылы мен іргелес көшелер шамадан тыс жүктелді, шыр айналған тығын таңертеңгі және кешкі уақытта бұл аймақтың тұрғындары үшін күнделікті азапқа айналған еді. Жергілікті байқаушылардың бағалауынша, аталған бағытта күніне орта есеппен 18–22 мың бірлік автомобиль қозғалатын, ал жол өткізу қабілеті мұндай ағынды жеткілікті деңгейде қамтамасыз ете алмады.
Реконструкция туралы шешім қала әкімдігі деңгейінде 2024 жылдың соңында қабылданды. Жобаны іске асыру барысында мемлекеттік бюджет қаражаты мен қалалық даму қорының инвестициялары біріктіріліп, кешенді жоспар әзірленді. Қала бас жоспарының сараптамашылары Алтынсарин көшесін стратегиялық маңызы бар бағыт ретінде анықтай отырып, оны Бәйдібек би даңғылына балама арна ретінде дамытуды ұсынды. Шымкент — Қазақстанның үш мегаполисінің бірі, халқы 2025 жылғы деректер бойынша 1,3 миллионнан асады, ал қаланың оңтүстік-батыс бөлігінің тез өсуі жаңа, қуатты көлік өзектерін қалыптастыруды талап етті. Осы стратегиялық қажеттілік жобаны басым бағыттар тізіміне енгізді.
Атқарылған жұмыстардың ауқымы шынымен де ерекше. Жол 2 жолақтан 4 жолаққа дейін кеңейтіліп, жаңа асфальтбетон жабыны төселді. Жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар заманауи стандарттарға сай ретке келтіріліп, мүмкіндігі шектеулі азаматтар үшін бейімделген элементтер орнатылды. Қоғамдық көлік аялдамалары жаңартылды — ендігі жерде жолаушылар жаңбыр мен күн астында емес, жабық павильондарда автобус күтеді. Сыртқы жарықтандыру жүйесі энергияүнемдегіш LED-технологиясымен жарақтандырылды, бұл тек бюджетке ғана емес, экологияға да оң ықпал ететіні белгілі. Оңға бұрылу жолдарының ашылуы ағын реттеу тиімділігін арттырып, жол қозғалысы ұйымдастырылуын мүлдем жаңа деңгейге шығарды.
«Бұл жоба бізге үлкен мән береді, — деді Тұран шағын ауданының тұрғыны, үш баланың анасы Гүлнар Сейітқалиқызы. — Бұрын балаларымды мектепке жеткізу үшін таңертең 40 минутқа дейін тығында отыратынмын. Енді, сенемісіз, 10-12 минутта жетемін. Бұл тек уақыт емес — бұл өмір сапасы.» Шымкент қаласының көлік инфрақұрылымы жөніндегі сарапшысы Санжар Бекенов та жобаны жоғары бағалады: «Алтынсарин көшесінің кеңейтілуі жергілікті маңызынан асып, жалпықалалық жүйеге оң серпін береді. Бәйдібек би даңғылындағы жүктемені 15–20 пайызға төмендетуге мүмкіндік туады, бұл — өте елеулі нәтиже.» Оның пікірінше, осындай кешенді реконструкция Шымкенттің 2030 жылға дейінгі көлік даму стратегиясына сай орындалуда.
Бұл жоба Шымкент үшін жаңа бір тенденцияның айқын көрінісі болып табылады. Соңғы бес жылда қалада Рысқұлов, Қаратау, Республика даңғылдары жаңартылып, Нұр Астана шағын ауданына жетелейтін бірнеше бағыт кеңейтілді. Алайда Алтынсарин көшесінің реконструкциясы жай жол жөндеуінен бөлектенеді — онда алғаш рет аялдамалардан бастап су бұру инфрақұрылымына дейінгі бүкіл желі бір мезгілде жаңартылды. Мамандардың пікірі бойынша, дәл осындай кешенді ыңғай болашақта жол-инфрақұрылымды дамытудың үлгісіне айналуы тиіс. Тарихи параллель іздейтіндер Алматының Достық даңғылын кеңейту тарихын еске алады — ол да бастапқыда тек жергілікті мәселе ретінде қаралып, кейін мегаполис логистикасының өзегіне айналды.
Ы. Алтынсарин көшесінің ашылуы болашаққа бірнеше перспективаны ашады. Тұран мен Қайтпас аудандарындағы жылжымайтын мүлікке деген сұраныстың артуы болжануда, өйткені жол қолжетімділігі осы тұрғын аймақтардың инвестициялық тартымдылығын тікелей арттырады. Сондай-ақ аймақтағы сауда орталықтары мен қызмет көрсету нүктелерінің белсенділігі өсетіні күтілуде. Қала жоспарлаушылары осы бағытта болашақта велосипед жолдарын да қарастыруда — бұл жаяу және велосипедші тұрғындар үшін тағы бір мүмкіндік. Ы. Алтынсарин — ұлы ағартушы, оның есімін иеленген көшенің жаңаруы символдық тұрғыдан да мәнді: білім мен жаңалыққа ұмтылған ұлының рухы бүгін де Шымкент тұрғындарына жол нұсқайды.