Шымкентте жылыту маусымы алдында профилактикалық тексерулер жүргізілуде: өрт пен улану қаупін болдырмау жолдары

13 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының жеке үй секторында жаппай профилактикалық тексерулер басталды. Қаланың төтенше жағдайлар департаменті қызметкерлері жылыту маусымы қарсаңында тұрғындардың үйлерін аралап, пештер мен мұржалардың техникалық жай-күйін бақылауда. Бұл шара тек формальды тексеру емес — адам өмірін сақтауға бағытталған нақты алдын алу жұмысы.
Жыл сайын күз айларының басталуымен бірге Қазақстанның оңтүстік өңірінде жылуды өздігінен қамтамасыз ететін үй шаруашылықтарының саны артады. Шымкент — елдің үшінші ірі қаласы болса да, оның шет аймақтарында әлі де мыңдаған отбасы орталықтандырылған жылу жүйесіне қосылмаған. Осы отбасылар қыс айларында пеш пен газ жылытқышына сүйенеді. Дәл осы жерде қауіп пайда болады: дұрыс күтімді қажет ететін жабдықтар, ескірген мұржалар және тиісті білімнің жоқтығы — бәрі бірігіп трагедияға жол ашуы мүмкін.
Ағымдағы жылы жүргізіліп жатқан тексерулер барысында мамандар ең алдымен үш негізгі бұзушылықты анықтап отыр: пештердегі жарықтар, бітеліп қалған мұржалар және газ сигнализаторларының болмауы. Осы олқылықтардың кез келгені ауыр зардаптарға — өртке немесе көміртек тотығымен улануға — алып келуі ықтимал. Шымкент ДТЖ департаментінің өкілі Асқар Шарип осыған байланысты маңызды дерек келтірді: өткен жылы ғана қалада көміртек тотығымен улану оқиғаларының 12 жағдайы тіркелген. Бұл сан шағын болып көрінуі мүмкін, бірақ оның артында нақты адамдардың тағдыры, ауруханада жатқан балалар мен қарттар бар. «Көміртек тотығы ерекше қауіпті газ. Оның иісі де жоқ, дәмі де жоқ. Адам оны сезбейді, сондықтан кейде апат болғанша ешкім байқамайды», — деп ескертті Асқар Шарип.
Шымкенттің Нұрсат ауданында тұратын 80 жастағы Фатима Мусаеваның үйіне барған кезде құтқарушылар мұржаны тазалады және үй иесіне пешті пайдалану ережелерін түсіндірді. «Маған пешпен қалай жұмыс жасау керектігін, оны қашан тазалау қажет екенін айтып берді. Бұрын бұлардың маңызын білмей жүр едім. Енді ескереміз», — деді Мусаева апай. Оның сөздері — жай ризашылық білдіру ғана емес, бұл профилактикалық жұмыстың қаншалықты қажет екендігін айқын көрсетіп тұрған куәлік. Жалғызбасты зейнеткерлер, науқас адамдар, кәрі ата-аналар — осы топтар ең осал топтар болып табылады. Олардың техникалық жағдайды өздері бақылауы қиын, демек мемлекеттің назары дәл осы топтарға ең алдымен бағытталуы тиіс.
Шымкент қаласында 1200-ден астам аз қамтылған отбасы тіркелген. Олардың барлығының жылыту жабдықтарын өз бетінше тексертіп, жөндеттіруге мүмкіндігі жоқ. Осы себепті ДТЖ департаменті кезең-кезеңімен осы үйлерге тегін газ сигнализаторларын орнату жұмыстарын жалғастыруда. Биыл осы бағытта жұмыс ауқымы едәуір кеңейтілді. «Сигнализатор — ең арзан, бірақ ең тиімді қорғаныс. Ол газдың шоғырлануын сезіп, адамдарды уақытында ескертеді. Бір сигнализатор бір отбасының өмірін сақтауы мүмкін», — деп түсіндірді ДТЖ маманы Бекзат Ержанов.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстанда жылыту маусымымен байланысты апаттар мәселесі бұрыннан өткір тұрып келеді. Статистикаға жүгінсек, елімізде жыл сайын күзден көктемге дейінгі кезеңде тіркелетін өрт оқиғаларының шамамен 30–35 пайызы жылыту жабдықтарының ақаулығынан немесе пайдалану ережесінің бұзылуынан туындайды. Республика бойынша жыл сайын жүздеген адам осы себептен зардап шегеді. Оңтүстік өңірде, соның ішінде Шымкентте жеке үй секторының тығыздығы жоғары болуына байланысты бұл тәуекел одан да маңызды. Профилактикалық жұмыстардың жыл сайын жүргізілуіне қарамастан, ескі мұржалар мен тозған жабдықтар проблемасы толық шешімін тапқан жоқ. Себебі техниканы жаңарту — тек біліммен емес, қаражатпен де байланысты мәселе.
Шымкент қалалық әкімдігінің басшылығы да осы мәселеге назар аударып отыр. Биылғы жылдан бастап жылыту маусымына дейінгі тексерулер тек ДТЖ ғана емес, коммуналдық шаруашылық бөлімі мен әлеуметтік қорғау мекемелерімен бірлесе жүргізілетін болды. Бұл кешенді тәсіл проблеманы кеңірек қамтуға мүмкіндік береді. «Бізге тек жылыту жабдықтарын тексеру ғана емес, сонымен бірге аз қамтылған отбасыларды анықтап, оларға нақты көмек ұсыну да маңызды», — деді қала әкімінің орынбасары Дина Сейткали.
Маусымды алдын алу жұмыстарының нәтижесі алда белгілі болады. Алайда қазірдің өзінде айқын бір нәрсе бар: пеш пен мұржаны уақытылы тексерту, газ сигнализаторын орнату — бұл артық шығын немесе уақыт жоғалту емес, өмірді сақтаудың ең қарапайым жолы. Шымкент тұрғындарына, әсіресе жеке үй иелеріне жылыту маусымы басталғанға дейін пештерінің жарамдылығын тексертуді, мұржаларды тазалатуды және анықталған ақауларды жойдыруды кезек күттірмей орындау ұсынылады. Қауіпсіздік — ең алдымен өзіңізге деген жауапкершілік.