Қоғамдық көлік сапасы — жолаушы қауіпсіздігінің кепілі

Қоғамдық көліктер қозғалысын мониторингілеу барысында анықталған кемшіліктер мен өзекті мәселелерді талқылау мақсатында тасымалдаушы мекемелердің басшыларымен арнайы жиналыс өткізілді. 17 қазан 2026 жылы өткен бұл кездесуде бірқатар маңызды шешімдер қабылданып, жауапты тұлғаларға нақты тапсырмалар берілді. Жиналыс барысында қоғамдық көліктердің қозғалыс кестесін қатаң сақтау, техникалық жағдайды жақсарту, бейнебақылау жүйесімен жарақтандыру және жолаушыларға сапалы қызмет ұсыну мәселелері егжей-тегжейлі зерделенді.
Қоғамдық көлік мәселесі — кез келген өркениетті қоғамның өміршеңдігін анықтайтын негізгі инфрақұрылымдық салалардың бірі. Соңғы жылдары Қазақстанның көптеген қалалары мен өңірлерінде жолаушыларды тасымалдау сапасына қатысты шағымдардың артқаны байқалуда. Автобустардың кестеден тыс жүруі, салонның тазалығы мен техникалық ахуалдың нашарлығы, жүргізушілердің мәдениетсіз мінез-құлқы — осының барлығы тасымалдаушы ұйымдардың жауапкершілік деңгейі жеткіліксіздігін айғақтайды. Дәл осы проблемаларды жүйелі шешу мақсатында билік органдары мониторинг жүргізіп, тасымалдаушылармен бетпе-бет диалогқа шықты.
Жиналысқа қатысқан бақылаушылардың пайымдауынша, мониторинг нәтижелері бірқатар елеулі бұзушылықтарды анықтады. Қалалық маршруттардың үштен бірі бекітілген кестеден жүйелі түрде ауытқыса, жолаушылар арасында жүргізілген сауалнамалар тасымалдаушы қызметке деген наразылықтың өсіп келе жатқанын көрсетіп отыр. «Жолаушы тек пункттен пунктке жеткізілетін жүк емес. Ол — сапалы қызмет алуға толық құқылы адам. Кестені бұзу, ескірген техника, оқыс жағдайда жәрдем бермеу — мұның барлығы жауапкершіліксіздіктің белгісі», — деп атап өтті жиналыс барысында уәкілетті орган өкілі.
Техникалық мәселе де жеке назар аудартты. Сарапшылардың деректеріне сүйенсек, Қазақстандағы қоғамдық көліктің орташа пайдалану мерзімі нормативтен асып кетуде — автобустардың белгілі бір бөлігі 12–15 жылдан астам уақыт бойы жөндеусіз жүрген. Ал дамыған елдердің тәжірибесінде көліктің пайдалану мерзімі 7–10 жылдан аспауы тиіс. Техникалық тексерулердің жүйелі жүргізілмеуі жол апаттарының қаупін арттырып, жолаушы қауіпсіздігін тікелей қатерге ұшыратады. Тасымалдаушы мекемелер басшыларына осы олқылықтарды белгіленген мерзімде жою туралы нақты нұсқаулар берілді.
Бейнебақылау камераларымен жарақтандыру мәселесі де жиналыста ерекше орын алды. Қазіргі таңда тасымалдаушылардың барлық көлік бірліктерін бейнебақылау жүйесімен толықтай қамту — уақыттың талабы. Бұл шара бір мезгілде бірнеше мақсатқа қызмет етеді: жүргізушінің жол қозғалысы ережелерін сақтауын бақылауға, жолаушылар арасындағы даулы жағдайларды шешуге, сондай-ақ қылмыстық оқиғалардың алдын алуға мүмкіндік береді. Астана мен Алматыдағы тәжірибе бейнебақылаудың жол апаттарын орташа есеппен 23–27 пайызға азайтқанын дәлелдейді. Өңірлік орталықтарда бұл жүйені енгізу жеткіліксіз деңгейде қалып отыр, ал жиналыста аталмыш мәселені жеделдете шешу міндеті алға қойылды.
Жолаушылар тарапынан да белсенді пікірлер жинақталды. Аты-жөнін жария етпеуді өтінген тұрғын: «Автобустың қашан келетінін ешкім білмейді. Кейде жарты сағат, кейде одан да ұзақ тосасың. Ал іші лас, сынған орындықтар, жылытылмаған салон — бұл жай ыңғайсыздық емес, денсаулыққа тікелей зиян», — деді. Тасымалдаушы мекемелердің қызметін жақсарту талабы ел азаматтарының ортақ ұстанымына айналып отыр. Соңғы жылдары коммуналдық желідегі бос орынды жеке операторлар мен агрегаторлардың толтыруы да мемлекеттік тасымалдаушыларды бәсекелестікте ілесіп отыруға мәжбүрлеуде.
Алдағы уақытта жолаушыларға сапалы, мәдениетті қызмет ұсыну бойынша жұмыстар тұрақты жүргізілетін болады. Тасымалдаушы мекемелер кестені сақтауға, техникалық тексеруді уақтылы жүргізуге және персоналмен жүйелі тренингтер өткізуге міндетті. Бұзушылық анықталған жағдайда жауапты тұлғаларды тарту тетігі күшейтілетін болады. Сондай-ақ жолаушылардың шағымдарын жедел өңдейтін цифрлық платформаны дамыту перспективасы да қарастырылуда. Азаматтар смартфон арқылы нақты уақыт режимінде автобустың орналасқан жерін бақылап, маршруттар туралы хабарлама алатын болады.
Тарихи тәжірибеге жүгінсек, Кеңес дәуірінде де қоғамдық көлік мәселесі мемлекеттік бақылаудың нысанына үнемі ілінетін. Кейінгі он жылдықтарда нарықтық қатынастардың енуімен мемлекет пен жекеменшік тасымалдаушылар арасындағы жауапкершілік шекарасы бұлыңғырланды. Бүгін жүргізілген жиналыс — осы шекараны қайта айқындап, реттеу тетіктерін нығайтуға бағытталған маңызды қадам. Сарапшылар мұндай жиналыстардың бірреттік шара ретінде емес, тұрақты мониторинг жүйесінің бір бөлігі ретінде ұйымдастырылуын жақтайды. Тек жүйелі бақылау, ашық есеп беру және нәтижеге бағытталған жауапкершілік ғана қоғамдық көліктің сапасын шынайы деңгейге көтере алады. Жолаушы — мемлекеттің де, тасымалдаушының да алдындағы ең басты басымдық болып қалуы тиіс.