Шымкенттегі «ЭКО Шина» зауыты: ескі дөңгелектерге жаңа өмір

Шымкент қаласында ескі автомобиль дөңгелектерін қайта өңдеуге маманданған «ЭКО Шина» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жаңартылған өндірістік қуаттары іске қосылды. 2026 жылдың 21 қазанында ресми тұрде белгілі болғандай, модернизацияланған кәсіпорын енді жылына 10 мың тонна тозған шинаны өңдей алатын болды. Бұл бұрынғы көрсеткіштен — жылдық 6 мың тоннадан — едәуір жоғары. Жобаны Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі «Жасыл даму» акционерлік қоғамы арқылы қаржыландырып, 2024 жылдың қыркүйегінде 500 миллион теңге бөлді. Бөлінген қаражат толық игерілді, жаңа жабдықтар орнатылды және өндіріске енгізілді.
Мұндай жобалардың маңыздылығын дұрыс бағалау үшін алдымен Қазақстандағы тозған шиналар мәселесінің ауқымын түсіну қажет. Ел көлік паркі жыл сайын ұлғайып келеді: Қазақстан статистика бюросының мәліметтері бойынша, елімізде тіркелген автомобиль саны 5 миллионнан асып отыр. Орта есеппен әрбір автомобильдің бір жылда бір жиынтық дөңгелек алмастыратынын ескерсек, жыл сайын шамамен 5 миллион бірлік ескі шина пайда болады. Бұл шиналардың үлкен бөлігі бұрын полигондарға тасталып, ыдырауға жүздеген жылдар кететін экологиялық бомбаға айналып жатты. Резеңке бұйымдар табиғи ортада ыдырамайды, топырақты ластайды, жер асты суларына зиянды заттар бөледі және өрт қаупін туғызады. Сондықтан қайта өңдеу саласының дамуы — тек экономикалық ғана емес, ең алдымен экологиялық қажеттілік.
«ЭКО Шина» кәсіпорнының жұмыс принципі айтарлықтай тиімді: ескі шиналар арнайы жабдықтарда ұсақталып, резеңке гранулаларға айналдырылады. Бұл гранулалар балалар алаңдарының жабындысын жасауға пайдаланылады — бұл материал жұмсақ, берік және ауа-райының өзгерістеріне төзімді болып саналады. Сонымен қатар зауытта сальниктер сияқты резеңкетехникалық бұйымдар да шығарылады. Модернизациядан кейін кәсіпорын жылына қосымша 4 мың тонна шинаны өңдей алатын болды, бұл өз кезегінде екінші реттік шикізатты пайдалануды арттырады.
Кәсіпорын директоры Бауыржан Сейтқалиевтің айтуынша, жаңа жабдықтардың енгізілуі өндіріс тиімділігін де, өнім сапасын да айтарлықтай жақсартты. «Бізде енді заманауи криогендік ұсақтау желісі жұмыс істеп тұр. Бұл технология резеңкені өте төмен температурада өңдеуге мүмкіндік береді, нәтижесінде жоғары сапалы ұсақ гранула алынады. Сұраныс та, өнімнің бәсекеге қабілеттілігі де артты», — деді ол. Зауытта жұмыс орындарының саны да ұлғайып, кәсіпорын аймақтың еңбек нарығына оң үлес қосуда.
Жобаның іске асырылуы Қазақстандағы кеңейіп жатқан мемлекеттік экологиялық қаржыландыру жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Экология министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек, «Жасыл даму» АҚ утилизациялық төлемдер есебінен бүгінгі таңда жалпы сомасы 116 миллиард теңгеге жуық 30 жоба қаржыландырды. Утилизациялық жүйе — бұл автомобиль, электроника немесе өзге тауарларды сатып алу кезінде тұтынушылар немесе өндірушілер төлейтін арнайы алым, ол кейін қайта өңдеу инфрақұрылымын дамытуға бағытталады. Еуропалық тәжірибеге ұқсас бұл механизм Қазақстанда соңғы бірнеше жылда жандана бастады. Германия мен Нидерланды сияқты елдерде ұқсас жүйелер ондаған жылдар бойы тиімді жұмыс жасап, қалдықтарды өңдеу дегейін 70–80 пайызға жеткізді. Қазақстанда бұл көрсеткіш әзірге едәуір төмен, бірақ соңғы жылдары серпін байқалуда.
Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы әрі ел оңтүстігінің өнеркәсіп орталығы. Мұнда өнеркәсіптің дамуы тарихи тамырмен байланысты: кеңестік дәуірде де, тәуелсіздік алғаннан кейін де қала өндірістік кластерлер орнықтырды. «ЭКО Шина» кәсіпорнының осы қалада жұмыс жасауы кездейсоқ емес: Оңтүстік Қазақстан аймағы халқы жағынан тығыз орналасқан, автомобильдену деңгейі жоғары, демек тозған шиналардың жинақталуы да мол. Экология және табиғи ресурстар министрлігінің өкілі Айгүл Нұрланованың сөзіне сүйенсек, осындай аймақтық зауыттардың дамуы ұлттық стратегияның маңызды буынын құрайды: «Тасымалдау шығынын азайту үшін қайта өңдеу орталықтары шикізат жинақталатын жерге жақын орналасуы тиіс. Шымкенттегі зауыттың кеңеюі осы логиканың нақты іске асырылуы».
Болашақ перспективалар тұрғысынан алғанда, сарапшылар «ЭКО Шина» тәрізді кәсіпорындардың рөлі арта беретінін болжайды. Қазақстан 2030 жылға дейін қайта өңделетін қалдықтар үлесін елеулі арттыруды жоспарлап отыр. Бұл мақсатқа жету үшін жеке секторды ынталандыру, заңнамалық базаны жетілдіру және тұтынушылардың экологиялық сауаттылығын арттыру бір мезгілде жүргізілуі тиіс. Резеңке гранулалардан жасалған балалар алаңдары да осы үдерістің символдық жемісі: ластанған шина қоқысы балалар шаттанатын қауіпсіз ойын аймағына айналады. Бұл — дөңгелектің тек физикалық ғана емес, рухани мағынадағы тұйық циклі. «ЭКО Шина» кәсіпорнының жетістігі Қазақстанда экологиялық бизнестің де, мемлекеттік қолдаудың да бірлескенде нәтиже бере алатынын айқын дәлелдеді.