Шымкенттің «жасыл» бетбұрысы: өндіріс орындарында экология бірінші орынға шықты

Қазақстанның үшінші ірі қаласы Шымкентте өндірістік экология саласында маңызды қадам жасалды. 17 қазан 2026 жылы экологиялық мәселелер жөніндегі қалалық жұмыс тобының мүшелері мен бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері «Эко Шина» және «Standard Steel KZ» кәсіпорындарына арнайы баспасөз туры ұйымдастырды. Бұл іс-шараның мақсаты — өндіріс орындарындағы экологиялық талаптардың нақты орындалуын тексеру, қоршаған ортаға зиянды әсерді азайту жөніндегі шараларды зерделеу, сондай-ақ қалдықтарды қайта өңдеу технологияларымен тікелей танысу болды. Баспасөз туры тек символдық акция емес — бұл Шымкент билігінің өнеркәсіп пен табиғатты қорғауды бір арнаға тоғыстыруға деген нақты саяси еркін паш ететін жобалық шара.
Мұндай бастамалардың уақытылы екенін статистика дәлелдейді. Қазақстан Экология және табиғи ресурстар министрлігінің деректері бойынша, елімізде жыл сайын шамамен 4–5 миллион дана пайдаланылған автокөлік шинасы жинақталады. Соның басым бөлігі бұрын полигондарға тасталып, ондаған жыл бойы ыдырамай жатты. Шина резеңкесінің табиғи жолмен ыдырауына 150 жылдан астам уақыт кетеді, ал оны жерге көму немесе ашық алаңдарда жинақтау топырақ пен жерасты суларының уланып, атмосфераға улы газдардың бөлінуіне тікелей себеп болады. Бұл контексте Шымкенттегі «Эко Шина» кәсіпорнының жұмысы жалпыұлттық маңызға ие.
«Эко Шина» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі — баспасөз турының бірінші нысаны. Кәсіпорын жарамсыз шиналарды толыққанды өнеркәсіптік циклде қайта өңдеуге маманданған. Мүшелер мен журналистер өз көздерімен шина қалдықтарының қалай жаңа өнімге айналатынын бақылады: алдымен шиналар механикалық жолмен ұсақталады, содан соң резеңке, металл шым және синтетикалық талшық бөлек-бөлек ажыратылады. Алынған резеңке ұнтағы спорт алаңдарының жабындысы, балалар ойын алаңдарының төсемі, жол құрылысындағы асфальт қоспасы ретінде қолданылады. Технологиялық процесті тікелей байқаған Шымкент қалалық жұмыс тобының мүшесі Айгүл Нұрланова: «Бұл жерде мен өз көзіммен экономиканың тұйық циклі қалай жұмыс істейтінін көрдім. Қалдық деп атап жүргенімізді адамдар мен табиғат үшін пайдалы өнімге айналдыруға болады екен» — деп атап өтті.
Екінші нысан — «Standard Steel KZ» кәсіпорны. Бұл зауыт металл өңдеу саласында жұмыс істейді және өзінің экологиялық жауапкершілік стандарттарын жыл сайын жоғарылатып келеді. Баспасөз туры барысында журналистер кәсіпорынның өндірістік суды тазарту жүйесімен, атмосфераға шығарылатын зиянды заттарды сүзетін заманауи филтрация қондырғыларымен танысты. Кәсіпорын басшылығы соңғы үш жылда зиянды шығарындылардың көлемін 35 пайызға қысқартқандарын алға тартты. «Standard Steel KZ» бас директорының орынбасары Серік Әбенов: «Біздің үшін экология — бұл тек заң талабы ғана емес, корпоративтік мәдениетіміздің бір бөлігі. Жұмысшыларымыздың балалары да осы қалада тыныс алады» — деді ол журналистермен сұхбатта.
Шымкент — Қазақстандағы өнеркәсіптік жүктемесі ең жоғары қалалардың бірі. Мұнда химия, металлургия, тамақ өнеркәсібі және машина жасау салалары шоғырланған. Дәл осы себептен қаладағы экологиялық ахуал тұрғындар арасында үнемі талқыланып келетін өзекті мәселеге айналған. Шымкент тұрғыны, үш баланың анасы Зауреш Қалиева: «Бізге ауа тазалығы туралы жиі сөз айтылады, бірақ нақты шаралар аз болатын. Бүгінгідей баспасөз туры — бұл дұрыс бағыт, ең болмасы заводтарда не болып жатқанын өз көзіңмен көруге мүмкіндік бар» — деп пікірін бөлісті.
Қазақстан 2030 жылға дейін «жасыл» экономикаға өту жөніндегі ұлттық стратегия аясында өндірістік қалдықтарды қайта өңдеу инфрақұрылымын дамытуды басым бағыт ретінде белгілеген. Осы стратегия бойынша 2026–2028 жылдар аралығында елде қайта өңдеу қуаты екі есеге өсуі тиіс. Шымкенттегі «Эко Шина» және «Standard Steel KZ» сияқты кәсіпорындардың тәжірибесі — осы ұлттық мақсатқа жетудің нақты, жергілікті деңгейдегі үлгісі. Сарапшылардың бағалауынша, егер Қазақстанның барлық ірі қалалары мұндай өндірістік экология стандарттарын енгізсе, жыл сайынғы CO₂ шығарындыларын 12–15 пайызға азайтуға болады.
Баспасөз туры аяқталған соң журналистер мен жұмыс тобы мүшелері жиналып, ортақ қорытынды жасады. Экологиялық мәселелер жөніндегі қалалық жұмыс тобының жетекшісі Қанат Дүйсенбеков: «Бүгін біз нақты мысалдар арқылы бір маңызды шындықты растадық — өндіріс пен экология қарама-қайшы ұғымдар емес. Жауапкершілікпен жұмыс жасайтын кәсіпорын табиғатқа зиян келтірмей де пайда таба алады. Біздің міндетіміз — осындай үлгілерді тарату» — деп мәлімдеді. Жұмыс тобы болашақта мұндай баспасөз турларын тоқсанына бір рет өткізуді жоспарлап отыр. Бұл шара қалалық экологиялық мониторингтің ашықтығын арттырады және тұрғындардың ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Шымкенттің «жасыл» бетбұрысы — жай ғана сөз емес, ол бүгін нақты іске айналып жатыр.