Шымкентте бизнес бен мемлекет арасындағы диалог жаңа деңгейге шықты

Шымкент қаласында 25 қыркүйек 2026 жылы бақылау-қадағалау органдарының бизнес-қоғамдастық алдындағы «Бірыңғай есеп беру күні» өтті. Бұл жыл сайынғы дәстүрлі іс-шара Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2021 жылғы 25 мамырдағы №53 бұйрығына сәйкес қыркүйек айының соңғы бейсенбісінде өткізіледі. Биылғы кездесу ерекше мән-маңызға ие болды: елдегі кәсіпкерлік ортаны жетілдіру мен бизнес климатын жақсарту жөніндегі мемлекеттік бағдарламалардың іске асырылуы аясында өткізілген бұл диалог мемлекет пен бизнес арасындағы өзара сенімді нығайтудың нақты бір қадамына айналды.
«Бірыңғай есеп беру күні» форматы Қазақстанда бірнеше жыл бұрын енгізілгенін еске сала кетейік. Бастапқыда бұл тетік кәсіпкерлердің мемлекеттік органдарға деген шағымдарын жинақтап, жауап беру мақсатында құрылған болатын. Алайда уақыт өте келе ол нақты диалог алаңына айналды: бизнес өкілдері тексерулер кезінде туындаған мәселелерді тікелей жеткізе алатын, ал бақылаушы органдар өз талаптарын түсіндіретін мүмкіндік пайда болды. Статистикаға жүгінсек, соңғы үш жылда осындай кездесулер нәтижесінде Шымкент бойынша кәсіпкерлерге қатысты негізсіз тексерулер саны 30 пайызға қысқарған, ал бизнес өкілдерінің мемлекеттік органдармен ынтымақтастыққа деген сенімі 15 пайыздық пунктке өскен деп хабарлайды Өңірлік кәсіпкерлер палатасы.
Биылғы іс-шараға Шымкент қаласының әкімдігі, прокуратура органдары, Мемлекеттік қызмет істері агенттігі, Өңірлік кәсіпкерлер палатасы, сондай-ақ бақылау-қадағалау органдарының өкілдері мен бизнес-қоғамдастық қатысты. Олар өз салалары бойынша баяндама жасап, кездесу барысында бақылау-қадағалау қызметінің нәтижелері, тексерулер кезінде анықталған құқық бұзушылықтардың алдын алу шаралары және қадағалау саласындағы заңнаманы жетілдіру мәселелері кеңінен талқыланды. Шымкент қаласының әкімдігі өкілі Асқар Бекқали: «Бізге бизнес пен мемлекет арасындағы кедергілерді барынша азайту керек. Осы кездесулер сол жолдағы маңызды баспалдақ болып табылады», — деді өз сөзінде. Прокуратура өкілдері де кәсіпкерлерді заңды бұзушылықтар туралы уақытылы хабарлауға шақырып, бизнес мүдделерін қорғаудағы прокурорлық қадағалаудың рөліне тоқталды.
Кездесудің ерекше назар аударған тұсы — нақты салалардағы тексерулер санының динамикасы болды. Соңғы жыл ішінде Шымкентте сауда, қоғамдық тамақтану және шағын өндіріс салаларында жоспарлы тексерулер 2022 жылмен салыстырғанда 40 пайызға азайған. Мұның негізгі себебі — тәуекелге бағдарланған тексеру жүйесінің толыққанды енгізілуі. Бұл жүйе бойынша жоғары тәуекел тобына жатпайтын кәсіпорындар проблемасыз жұмыс істей алады, ал тексеруші органдар күштерін шынымен де бақылауды қажет ететін объектілерге шоғырландырады. Шымкент кәсіпкері, тамақ өнеркәсібі саласының өкілі Гүлмира Сейітқали: «Бұрын бізді жылына 5-6 рет тексеретін, енді ол саны екіге дейін қысқарды. Бизнес жүргізу оңайлады, жұмысқа уақыт көбейді», — деп бөлісті өз тәжірибесімен.
Жалпы мемлекет пен бизнес арасындағы диалог мәдениетін дамыту бүкіл Қазақстан үшін стратегиялық маңызы бар мәселе болып табылады. Дүниежүзілік банктің «Doing Business» рейтингі тоқтатылғанымен, халықаралық сарапшылар Қазақстанның бизнес климатын жақсарту бағытындағы прогрессін жоғары бағалайды. Атап айтқанда, елдің Бизнесті жүргізу ыңғайлылығы бойынша позициясы соңғы жылдары тұрақты өсіп келеді. Шымкент — Қазақстанның үшінші қаласы ретінде — бұл үдерістің айрықша локомотиві болуы тиіс, өйткені мұнда тіркелген кәсіпорындар саны 120 мыңнан асады, ал жеке кәсіпкерлер санатының жыл сайынғы өсімі орта есеппен 8 пайызды құрайды.
Іс-шарадан кейін Өңірлік кәсіпкерлер палатасының төрағасы Нұрлан Мұсаев журналистерге: «Бізге мұндай кездесулер тек есеп беру форматы емес, нақты мәселелерді бірге шешуге арналған алаң болып табылады. Биылғы жиын айрықша өнімді өтті: бірнеше нақты ұсыныс жасалды, оларды министрлікке жолдауды жоспарлап отырмыз», — деп мәлімдеді. Бизнес өкілдерінің ұсыныстары арасында ең жиі аталғандар: тексеру нәтижелері туралы хабарлама мерзімдерін қысқарту, бақылаушы органдардың веб-сайттарын жаңарту және кәсіпкерлерге арналған тегін консультация орталықтарының санын кеңейту болды.
Тарихи тұрғыдан қарағанда, Қазақстанда мемлекет пен бизнес арасындағы диалог форматтары 2000-жылдардың ортасынан бастап дамып келеді. Алайда 2021 жылдан бастап «Бірыңғай есеп беру күні» бұл үдерісті жүйелі сипатқа ие етті. Сарапшылардың пайымдауынша, мұндай жүйелілік бизнес ортасына берілетін оң сигналдардың ішіндегі ең маңыздысы болып табылады: кәсіпкер мемлекеттік органмен жылына кемінде бір рет тікелей, ашық сөйлесе алатынын біледі. Экономист Дамир Жақсыбеков: «Жүйелі диалог — бұл тек жақсы ниеттің белгісі емес, бұл институционалдық сенімнің негізі. Бизнес институттарға сенгенде ғана инвестиция салады, өседі және жұмыс орнын ашады», — деп атап өтті.
Болашаққа қарасақ, «Бірыңғай есеп беру күні» форматының одан әрі жетілдірілуі күтілуде. Атап айтқанда, цифрлық платформалар арқылы кездесулерді онлайн режимде де өткізу, ұсыныстарды автоматты түрде тіркеп, орындалуын бақылайтын жүйені енгізу жоспарлануда. Шымкент тәжірибесі республикалық деңгейде үлгі ретінде қаралуда: жергілікті жерде пайда болған тиімді тетіктер жалпы ұлттық практикаға айналатын болса, бұл жерде бизнес жүргізу ыңғайлылығы елеулі өседі деп болжайды сарапшылар. Осылайша, 25 қыркүйек 2026 жылғы Шымкенттегі кездесу — бұл тек бір күндік іс-шара емес, мемлекет пен бизнестің бір мақсатқа — елдің экономикалық өркендеуіне — бірге жұмыс істеуіне арналған платформаның тұрақты дамуының айқын дәлелі.