«AMANAT» партиясының «Құқықтық көмек» жобасы: Шымкент тұрғындары жылдар бойы шешілмеген мәселелерін айтты

«AMANAT» партиясының «Құқықтық көмек» жобасы: Шымкент тұрғындары жылдар бойы шешілмеген мәселелерін айтты

Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар, Қазақстанның үшінші ірі қаласы. Бұл мегаполисте тіршілік қарқыны да жоғары, қиындықтар да аз емес. Жедел өсіп жатқан қала инфрақұрылымы жеткіліксіз аудандарды, тіркеусіз үйлерді, «сұр» көлік нарығын да өз бойына жинап отыр. Осы мәселелер жылдар бойы жинақталып, азаматтардың жүрегінде үнсіз ауыртпалыққа айналды. Дәл осы ауыртпалықты тыңдау мақсатында 26 мамыр 2026 жыл «AMANAT» партиясының Шымкент қалалық филиалының қоғамдық қабылдауханасында «Құқықтық көмек» жобасы аясында азаматтарды қабылдау өтті. Маслихат депутаты, фракция мүшесі Муратали Қалмуратов қаланың алуан бұрышынан келген тұрғындарды жеке қабылдады. Кезектің ұзақтығы өзі-ақ бір нәрседен хабар береді: заңды білікті көмектің қарапайым адамға қаншалықты қол жетпейтін сән-салтанатқа айналып кеткенін.

«Құқықтық көмек» жобасы партия тарапынан жүйелі бастама ретінде іске қосылған болатын. Мақсат — азаматтардың тек кеңес алуы емес, нақты мәселесін шешуде нақты қолдау алуы. Соңғы жылдар ішінде елдің барлық өңірінде осындай қабылдаулар өтті. Алайда Шымкент жағдайы ерекше: мұнда тіркелмеген мүлік, заңсыз салынған үйлер мен ресімделмеген жер учаскелері мәселелері өте өткір тұр. Қала мәслихатына тек өткен жыл ішінде жылжымайтын мүлікті заңдастыру мәселелері бойынша мыңдаған өтініш түскен, солардың басым бөлігі әлі де шешімін таппаған. Бұл статистика — жай сан емес, тірі адамдардың үмітінен жасалған тізім.

Қабылдауда ең алдымен шет елден әкелінген автокөліктерді заңдастыру мәселесі талқыға түсті. Негізінен Ресей, Қырғызстан және ЕАЭО-ның басқа елдерінен сатып алынған машиналарды тіркеу кезінде төленетін утилизациялық және өзге алымдардың жиынтығы жүз мың теңгеден асып кетеді. Орташа немесе одан төмен табысы бар отбасылар үшін бұл — айтарлықтай ауыртпалық. Сарапшылардың бағалауынша, бүгінде Қазақстан жолдарында жүздеген мың тіркелмеген шет елдік көлік жүреді: иелері тап осы қаржылық кедергіден заңдастыруды кейінге қалдырып отыр. Депутат Қалмуратов қатысушыларға қолданыстағы заң нормаларын түсіндіріп, рәсімді жеңілдету бойынша ұсыныстарды тиісті органдарға жеткізуге уәде берді.

Бірақ қабылдаудың ең зор резонанс тудырған бөлігі — Шымкенттің Абай ауданындағы Ігілік ауылы тұрғындарының жағдайы болды. Бірнеше жыл бұрын адамдар бос жер учаскелерінде үй тұрғызды, кейін барлық құжаттарды ресімдеймін деп үміттенді. Алайда бюрократиялық кедергілер азаймады. Бүгін бұл отбасылар заңдық тұрғыдан «жоқ» үйлерде өмір сүріп жатыр: жер ресімделмегендіктен, оларға газ тартуға, суды ресми түрде қосуға немесе тиісті жолдар салуға болмайды. Жанынан газ құбыры өтсе де, ауыл тұрғындары қысты отын мен көмірмен өткізуге мәжбүр. Бұл — тек тұрмыстық ыңғайсыздық емес, бұл — балалар мен қарттардың денсаулығына тікелей қатысты ауыр әлеуметтік мәселе.

Депутат шағымды тыңдаумен шектелмеді. Ол тікелей қабылдауда Абай ауданының әкімдігімен байланысқа шықты. Анықталғанына қарағанда, жер учаскелерін заңдастыру үшін әрбір үй иесі мемлекетке 2,25 миллион теңге төлеуі тиіс. Тұрғындардың басым бөлігі аз қамтылған болғандықтан, бұл сома да ауыр жүктеме. Дегенмен жағымды сигнал да бар: әкімдік қолданыстағы заңнама шеңберінде он жылдық бөліп төлеу мүмкіндігін қарастыруда. Мұндай жағдайда ай сайынғы төлем шамамен 18 750 теңге болады — отбасылардың басым бөлігі оны өздеріне мойындайтын сома. «Біз тегін сұраған жоқпыз, мүмкіндігімізге қарай төлеуге жол беріңіздер деп сұрадық», — деді ауыл тұрғыны Айгүл Нұрмаханова. Оның айтуынша, отбасы бірнеше жыл бойы әртүрлі мекемелерге барды, бірақ мәселесі тек осы қабылдауда ғана шын мәнінде естілді.

Жер дауларына маманданған заңгер Серік Байжанов редакцияға берген түсінігінде: «Өздігінен иемденілген жер учаскелерін заңдастырудағы бөліп төлеу тәжірибесі бірқатар өңірде бар, бірақ жүйесіз қолданылады. Шымкент мұны нақты норма ретінде бекіте алса, басқа қалалар үшін нәтижелі прецедент пайда болады», — деді. Оның бағалауынша, елде тұрғын үй салынған тіркелмеген жер учаскелерінің саны кемінде жарты миллионға жетеді.

Мәселенің ауқымы одан да кең. Тіркелмеген жылжымайтын мүлік — тек әкімшілік мәселе емес. Мұндай үйді кепілге беруге, ресми сатуға немесе мұраға қалдыруға болмайды. Сол үйлерде өскен балалар ересек болғанда құжат ресімдеуде қиыншылыққа тап болады. Муниципалитет өз кезегінде салықтан айырылып, осындай аудандарда инфрақұрылымды жоспарлай алмайды. Заңдастыру — екі жақтың да пайдасы: азаматтар заңдық қорғаныс алады, мемлекет — салық төлеушілер мен аумақты жоспарлау мүмкіндігін. Бұл мағынада Ігілік ауылының жағдайы жеке бір поселкенің ғана емес, бүкіл елдегі ұқсас мәселелердің айнасы болып тұр.

Қабылдауда еңбек дауларына, әлеуметтік төлемдерге, коммуналдық қайшылықтарға қатысты өзге де өтініштер қаралды. Әрбір келуші өз жағдайына қатысты түсінік алды, ең күрделі мәселелер бақылауға алынды. Депутат Қалмуратов «Құқықтық көмек» жобасының бір реттік акция емес, билік пен қоғам арасындағы тұрақты кері байланыс механизмі екенін атап өтті. Шымкент қалалық филиалы мұндай қабылдауларды тұрақты негізде, қаланың барлық ауданын кезектесіп қамтып өткізуді жоспарлауда. Кәсіби заңдық көмекке қол жеткізу қаржылық тұрғыдан мүмкін болмай жатқан шақта, мұндай формат аса маңызды рөл атқарады. Дәл осындай кездесулерде — қарапайым, сәнсіз — мемлекет пен адамның күнделікті тіршілігі шынымен бетпе-бет келеді.