Шымкентте ваучерлік қаржыландыру жүйесі іске қосылды: алғашқы тәулікте 4 мың бала орын алды

Шымкентте ваучерлік қаржыландыру жүйесі іске қосылды: алғашқы тәулікте 4 мың бала орын алды

3 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласында мектепке дейінгі білім беру ұйымдарына ваучер беру ресми түрде басталды. Жаңа жүйенің алғашқы тәулігінде-ақ шамамен 4 мың баланың ата-анасы ваучер алғаны белгілі болды. Бұл оқиға қала тұрғындары арасында кең резонанс тудырды: мыңдаған отбасы ұзақ уақыт бойы кезекте тұрып, осы сәтті асыға күткен болатын. Ваучерлік қаржыландыру жүйесі мектепке дейінгі білім саласын реформалаудың маңызды қадамы ретінде бағаланып отыр.

Жаңа механизмді енгізу бірден болған жоқ. Оған дейін ұзақ дайындық кезеңі өтті. Биылғы жылдың 20-дан 30 маусымға дейін барлық мектепке дейінгі ұйымдарда жаңа оқу жылына дайындық жұмыстары жүргізілді. Осы кезеңде тәрбиеленушілер жас топтарына сай ауыстырылды, балалар жастарына қарай қайта бөлінді. Сонымен қатар ата-аналардың немесе заңды өкілдердің өтінімдері негізінде, сондай-ақ балабақша басшылығының шешімімен тәрбиеленушілерді шығару рәсімдері жүзеге асырылды. Осының барлығы 1 шілдеден бастап жүйеде бос орындардың пайда болуына жол ашты.

1 шілдеден бастап Balabaqsha ақпараттық жүйесінде бос орындар тіркеле бастады, сол сәттен бастап ваучерлерді автоматты беру де қолға алынды. Жүйе толығымен автоматтандырылған: адам факторының ықпалын барынша азайту мақсатында ваучерлер кезектілік тәртібіне сай беріледі. Білім басқармасы өкілдерінің айтуынша, бұл тәсіл орындарды бөлудің ашықтығын қамтамасыз етіп, бұрынғы жүйеде жиі орын алып отырған сыбайлас жемқорлыққа жол бермейді. Ата-аналар ваучер алғаны туралы хабарламаны смартфондарына тікелей алады — бұл процесті де ыңғайлы, де айқын етеді.

Алайда жаңа жүйе де кемшіліксіз емес. Кейбір ата-аналар кезектің өте баяу жылжитынын атап өтті. Мәселен, ақпанда 10 700-інші болған бір ана қазіргі уақытта 5 523-інші орынға шыққанын айтты — яғни бес айда кезек небары 5 000-ға жуық орынға ғана жылжыған. Бірақ жалпы жағдай да оңтайлы: 4 000-дай болған кезекте тұрған бір отбасы кешке хабарлама алып, ваучер иесіне айналды. «Биылғы жылы ештеңе болмайды деп үміт үзіп қалған едік. Кешке хабарлама келді, өте қуандық» — деді олар. Тағы бір ата-ана сентябрьдан бері кезекте тұрып, 3 200-ші орынға дейін жеткенін, бұны да жетістік санайтынын хабарлады.

Шымкент қаласының мектепке дейінгі білім берудің білім беру бөлімінің бастығы Айгерім Байғалықызы жүйе туралы толық ақпарат берді. Оның айтуынша, ваучерлер бірінші кезекте әскери қызметкерлердің, құқық қорғау органдары қызметкерлерінің, педагогтардың, көп балалы отбасылардың балаларына, сондай-ақ жетім балаларға беріледі. Қазіргі уақытта кезекте шамамен 30 мың бала тұр. Биыл балабақшаларда шамамен 15 мың орын босайды деп күтілуде. Соған қоса жоспарға сай тағы 3 500 жаңа орын ашылады. Сәуірде 1 500 ваучер бөлінген болса, жыл аяғына дейін тағы 2 мың ваучер берілмекші. Демек, жалпы алғанда биыл ваучер алатын балалардың саны 15 мыңға жетеді деп болжануда.

Ваучерлік қаржыландыру жүйесін енгізу Қазақстан үшін жаңалық болғанымен, әлемдік тәжірибеде бұл тетік жақсы нәтиже беретіні дәлелденген. Швеция, Нидерланды сияқты дамыған елдерде мектепке дейінгі білім беруде ваучерлік жүйе жылдар бойы сәтті жұмыс істеп келеді. Ата-аналарға баласын өздері таңдаған балабақшаға бергізу мүмкіндігі берілетіндіктен, нарықтық бәсекелестік арта түседі, нәтижесінде балабақшалардың сапасы да жоғарылайды. Шымкент бұл тетікті Қазақстанның ірі қалалары арасында белсенді түрде енгізіп жатқан алдыңғы қатарлы аймақтардың бірі болып отыр.

Қоғамдық реакция қарама-қарсы бағытта болуда. Ваучер алған отбасылар шын жүректен қуанышын жасырмай отыр. Ваучер алмай әлі де кезекте күткендер болса, кей жағдайда наразылығын білдіруде. Дегенмен барлық ата-аналар жүйенің ашық және бейтарап екенін мойындайды, бұл алдыңғы кезеңмен салыстырғанда елеулі прогресс болып табылады. Бұрын балабақшаға орын алу үшін байланыс пен таныстықтың маңызы зор болатын — жаңа жүйеде мұндай мүмкіндік мүлде жоққа шығарылған.

Мамандардың пікірінше, ваучерлік жүйенің толыққанды жұмыс істеуі үшін балабақшалардағы орын санын ұлғайту да аса маңызды. Тек ваучер беру арқылы мәселені түбегейлі шешу мүмкін емес — жаңа балабақшалар салу, жеке балабақшалардың санын арттыру, педагогтардың жалақысын жоғарылату сияқты кешенді шараларды бір мезгілде жүргізу қажет. Шымкент биыл 3 500 жаңа орын ашуды жоспарлағаны — дұрыс бастама, бірақ қалада 30 мыңдай бала кезекте тұрғанын есепке алсақ, бұл саннан да кем. Сондықтан алдағы жылдары бюджеттік қаржыландыруды ұлғайтып, жекеменшік балабақшаларды ынталандыру саясатын нығайту қажет болады.

Жалпы алғанда, Шымкентте ваучерлік қаржыландыру жүйесінің іске қосылуы — мектепке дейінгі білім беруді реформалаудың нақты және маңызды қадамы. Жүйе ашықтықты қамтамасыз ете отырып, мыңдаған балаға сапалы білім алу мүмкіндігін береді. Кезектің баяу жылжуы, орын жетіспеушілігі сияқты мәселелер толық шешімін таппаса да, жаңа механизм ата-аналарға бұрынғыдан гөрі анағұрлым әділ және ашық орта ұсынып отыр. Осы жүйені одан әрі жетілдіру — қала басшылығының алдындағы басым міндеттердің бірі болып қала береді.