Шымкентте масаға қарсы күрес: қала тұрғындарының денсаулығы — басымдық

Шымкентте масаға қарсы күрес: қала тұрғындарының денсаулығы — басымдық

Шымкент қаласында маусымдық масаға қарсы залалсыздандыру жұмысы жоспарлы түрде жалғасуда. 16 шілде 2026 жылы қала әкімдігінің санитарлық-эпидемиологиялық бөлімі тиісті жұмыстардың саябақтарда, гүлзарларда, өзен-каналдардың жағалауы мен халықтың демалатын орындарында үздіксіз жүргізілетінін растады. Бұл шара — жай ғана маусымдық рәсім емес, қалалық денсаулық сақтау жүйесінің маңызды бөлігіне айналған кешенді бағдарлама.

Шымкент — Қазақстанның оңтүстігінде орналасқан, жазы аса ыстық, ылғалдылығы жоғары аймақтардың бірі. Климаттық ерекшелігінен туындайтын бұл жағдай жәндіктердің, оның ішінде масалардың тез көбеюіне қолайлы орта жасайды. Масалар — тек ашуландыратын жәндіктер ғана емес, олар безгек, батыс Нил қызбасы, денге, сарғыш қызба сияқты ауыр инфекциялық аурулардың таратушылары болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, масамен тарайтын аурулар әлем бойынша жыл сайын жүздеген мың адамның өліміне себеп болады. Бұл деректер жергілікті деңгейде профилактикалық жұмысқа ерекше мән берудің қажеттілігін айқын дәлелдейді.

Жауапты мамандар залалсыздандыру жұмысы жүргізілген аймақтарда тұрғындарға бірқатар сақтық шараларын сақтауды ескертеді. Атап айтқанда, балалардың өңделген аумақтарда ойнамауын, тұрмыстық заттардың химиялық препараттармен жанаспауын қатаң бақылау қажет. «Біз қолданатын препараттар адам денсаулығына зиян тигізбейтін сертификатталған құралдар, алайда сақтық шараларын ұмытпаған жөн», — деді Шымкент қаласының бас санитарлық дәрігері Бекзат Нұрланов. — «Өңдеуден кейін кемінде екі-үш сағат өткенге дейін балаларды саябақтарға апармауды сұраймыз». Мамандардың бұл ескертуі — халықтың денсаулығын қорғауға бағытталған жауапты қадам.

Залалсыздандыру жұмысының тиімділігі тек қана химиялық өңдеуге ғана байланысты емес. Мамандар тұрғындарды да белсенді қатысуға шақырады. Аулалар мен үй маңын таза ұстау, ескі ыдыстарда, шиналарда, гүл горшоктарында судың жиналуына жол бермеу масалардың өсіп-өнуін едәуір шектейді. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, бір литр тұрақты тұрған су масалардың мыңдаған личинкасының дамуына жеткілікті. Осы себепті ауладағы тамшылайтын кранды уақытылы жөндеу немесе қоқыс жәшіктерін тұрақты тазарту — ұсақ, бірақ өте маңызды шаралар болып есептеледі.

Жеке меншік үйлер мен кәсіпкерлік аумақтарға қатысты залалсыздандыру жеке тәртіппен жүзеге асырылады. Өтінім берушілер бұл қызмет үшін жеке қаражаттарынан төлейді. Бұл жүйе бір жағынан мемлекеттік бюджетке жүктемені азайтса, екінші жағынан меншік иелерінің жеке жауапкершілігін арттырады. Шымкент кәсіпкерлер одағының өкілі Айгүл Сейітқалиева бұл мәселеге объективті баға берді: «Ресторандар, дүкендер, балабақшалар иелері ерте бастан маусымдық залалсыздандыруды жоспарлап қоюы тиіс. Бұл — клиенттерге деген құрметтің белгісі». Кәсіпкерлік аумақтар жиі адам жиналатын орындар болғандықтан, олардың тазалығы ерекше бақылауда болуы шарт.

Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкенттегі маусымдық залалсыздандыру тәжірибесі ондаған жылдарға созылады. Кеңес дәуірінен бастау алатын бұл жұмыс уақыт өткен сайын жаңа технологиялар мен заманауи препараттарды пайдалана отырып жетілдірілді. 2010 жылдардан бастап экологиялық таза, биологиялық негіздегі инсектицидтерді қолдану практикасы кеңейе бастады. Бүгінгі таңда қолданылатын препараттар пайдалы жәндіктерге — аралар мен көбелектерге — зиян тигізбеуге бағытталған формулаларға ие. Бұл — масаға қарсы күрес пен экожүйені қорғаудың арасындағы нәзік тепе-теңдікті ұстап тұрудың маңызды мысалы.

Биылғы маусым ерекше алаңдаушылық тудырады, себебі климаттық өзгерістер салдарынан жаз мезгілі соңғы жылдары орташа температурадан жоғары болып келеді. Қызылорда, Түркістан облыстарында безгек жағдайлары тіркелгені туралы ақпарат санитарлық органдарды жоғары сергектікте ұстап отыр. Шымкент — Орта Азия елдерімен шекаралас, транзиттік жүк тасымалы мен туризм ағыны қарқынды аймақ. Осы фактор жұқпалы аурулардың таралу қаупін айтарлықтай арттырады. Дәл осы себепті профилактикалық жұмысты жүйелі жалғастыру — болашақта күрделі эпидемиологиялық жағдайлардың алдын алудың ең тиімді жолы.

Тұрғындар бұл шараны жалпы алғанда оң қарсы алып отыр. Алғашқы саябақтарда жасыл желекте демалатын отбасылар мен жасөспірімдер санитарлық өңдеу күндерін алдын ала білгісі келетінін жеткізуде. Қала әкімдігі ресми сайт пен әлеуметтік желілер арқылы өңдеу кестесін жариялап отыруды жоспарлап отыр. Шымкент халқы 1,3 миллионнан асады, демек бұл бағдарлама миллионнан астам адамның өмір сапасын тікелей қозғайды. Денсаулықты қорғаудағы жалпыхалықтық жауапкершілік — бұл тек мамандар мен мемлекет органдарының ғана міндеті емес, қатардағы азаматтардың да ортақ парызы. Масаға қарсы жүйелі күрес — Шымкенттің таза, сау болашаққа ұмтылысының нақты дәлелі.