МАТЕРИАЛДАРДЫ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ – АТОМ САЛАСЫ ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ НЕГІЗІ

МАТЕРИАЛДАРДЫ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ – АТОМ САЛАСЫ ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ НЕГІЗІ
Атом энергетикасының қауіпсіздігі реакторлар мен басқа да жабдықтардың ұзақ мерзім бойы сенімді жұмыс істеуіне тікелей байланысты. Сондықтан жоғары температура, қысым және радиация әсерінде пайдаланылатын конструкциялық материалдардың қасиеттерін зерттеу – атом ғылымының маңызды бағыты.

Бұл туралы Ядролық физика институты бас директорының өндіріс жөніндегі орынбасары Евгений Ермаков мәлімдеді. Оның айтуынша, реактор корпусы, құбырлар, дәнекерленген қосылыстар мен жылуалмастырғыштардың күйі олардың бүкіл қызмет ету мерзімі бойы тұрақты бақылауда болуы тиіс.
Осы мақсатта ультрадыбыстық, радиографиялық, магнитті-ұнтақты, құйынды токтық және басқа да бұзбайтын бақылау әдістері кеңінен қолданылады. Олар жабдықты бөлшектемей-ақ жасырын ақауларды анықтап, апаттардың алдын алуға мүмкіндік береді.

Қазақстанда бұл бағыт 2003 жылдан бері дамып келеді. Ядролық физика институтында МАГАТЭ қолдауымен құрылған ғылыми-техникалық орталық ВВР-К зерттеу реакторының негізгі тораптарына тұрақты бақылау жүргізеді. Болашақ атом электр станцияларында да осындай әдістер қолданылып, роботтандырылған бақылау жүйелерін енгізу жоспарлануда.

Сарапшының айтуынша, заманауи жабдықпен қатар, жоғары білікті мамандар даярлау да аса маңызды. Институтта бұзбайтын бақылау саласы бойынша теориялық және практикалық оқыту жүргізіледі.

Материалтану зерттеулері тек ақауларды анықтаумен шектелмейді. Ғалымдар материалдардың қартаюын, нейтрондық сәулеленудің әсерін, коррозия мен механикалық қасиеттердің өзгеруін зерттеп, жабдықтың пайдалану мерзімін бағалайды және жаңа материалдарды әзірлейді.
Ядролық физика институты халықаралық ғылыми ұйымдармен бірлесіп IV буын реакторларына арналған TRISO ядролық отынын және термоядролық реактор материалдарын зерттеу бойынша жобаларды жүзеге асыруда. Бұл жұмыстар Жапония мен Германияның жетекші ғылыми ұйымдарының қатысуымен орындалуда.

Евгений Ермаковтың сөзінше, алдағы АЭС құрылысы металлоконструкциялар мен технологиялық жабдықтарды кешенді бақылауды талап етеді. Компьютерлік модельдеу мен жасанды интеллект маңызды құрал болғанымен, материалдардың сенімділігі нақты эксперименттік зерттеулер арқылы ғана толық дәлелденеді.

Әлемнің атом энергетикасы дамыған мемлекеттері өз зерттеу реакторлары мен материалтану бағдарламаларын белсенді пайдаланады. Сондықтан Қазақстан үшін де заманауи зерттеу инфрақұрылымын дамыту, ғылыми сараптаманы күшейту және ұлттық мамандарды даярлау атом саласының қауіпсіз әрі тұрақты дамуының негізгі шарттарының бірі болып қала береді.