Прокуратура araласуымен 2,2 миллиард теңгелік екі жоба іске қосылды
29 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының Абай ауданында іске асырылып жатқан екі ірі қойма кешенінің құрылысы прокурорлық қадағалау нәтижесінде жаңа серпін алды. «ДРЦ Туран» және «Turkestan Logistic» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерінің жобалары жер пайдалану мерзімінің өтіп кетуіне байланысты тоқтап қалу қаупінде тұрған болатын. Жалпы құны 2,2 миллиард теңгеден асатын бұл жобалар прокуратураның уақтылы ықпал етуі арқасында іске асырылуын жалғастыруда.
Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі өнеркәсіп және сауда орталығы. Республикалық маңызы бар қала мәртебесін иеленген Шымкент соңғы жылдары логистикалық инфрақұрылымды кеңейту бағытында белсенді жұмыс жүргізіп келеді. Қала Орталық Азияның негізгі транзиттік жолдарының тоғысқан жерінде орналасқандықтан, тауар айналымы мен жүк тасымалы саласындағы мүмкіндіктер аса зор. Дәл осы стратегиялық орналасу — отандық және шетелдік инвесторлардың назарын аударуда шешуші рөл атқарады. Алайда кез келген инвестициялық жобаның сәтті аяқталуы тек қаражат пен еңбекке ғана емес, сонымен бірге заңнамалық базаның тиімділігіне де тікелей байланысты.
Мәселенің тарихына жүгінсек, «ДРЦ Туран» мен «Turkestan Logistic» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері өз жобаларын бірнеше жыл бұрын бастаған болатын. Абай ауданында таңдалған учаскелер логистикалық кешен үшін аса қолайлы деп бағаланды: автожолдарға жақындығы, инфрақұрылымның бар болуы және аумақтың кеңдігі — бәрі де оңтайлы жағдай жасады. Кәсіпкерлер жер учаскелерін субаренда шарты негізінде пайдаланып, құрылыс жұмыстарын дәйекті жүргізді. Бірінші жобаның дайындығы 80 пайызға, екіншісінікі 70 пайызға жетті. Бұл — инвестицияланған қаражаттың басым бөлігінің меңгерілгенін, сондай-ақ жұмыстардың аяқталуға жақын екенін білдіреді. Дәл осы кезде жер пайдалану шарттарының мерзімі өтіп кетті. Субаренда шарттарын уақтылы ұзартпаған жағдайда заңды тұрғыдан құрылысты тоқтату қаупі туындады.
Прокуратура бұл мәселені жедел шешуге кірісті. Прокурорлық қадағалау актісі негізінде екі жоба да прокурорлық сүйемелдеуге алынды. Тиісті мемлекеттік органдармен келіссөздер жүргізіліп, субаренда шарттарының мерзімі ұзартылды. Шымкент қалалық прокуратурасының өкілі Бауыржан Сейітов: «Инвесторлардың құқықтарын қорғау — бізге жүктелген міндеттердің бірі. Заң бұзушылықты алдын ала болдырмай, уақтылы шара қолдандық. Бұл жобалардың тоқтап қалуы қаланың бюджеті мен жұмысшылардың тағдырына кері әсерін тигізер еді», — деп атап өтті. Мемлекеттік орган тарапынан жедел жауап берілуі — бюрократиялық кедергілерді жою жолындағы маңызды қадам болып саналады.
Сарапшылар бұл жағдайды мемлекет пен бизнестің өзара іс-қимылының оң үлгісі ретінде бағалайды. Қазақстанның инвестициялық ахуалын зерттеуші экономист Айдар Жақсыбеков: «Инвесторлар үшін ең үлкен тәуекел — заңнамалық белгісіздік. Егер мемлекет жобаны жартыжолда тастап кетсе, келешекте ешкім де Қазақстанға ақша салмайды. Прокуратураның ықпалы — бұл жай ғана нақты екі жобаны емес, тұтас инвестициялық имиджді қорғау», — деп түсіндірді. Шынында да, 2,2 миллиард теңге тек осы кешендердің құрылысы ғана емес, бұл — жеке меншік капиталдың мемлекетке деген сенімінің көрінісі.
Аяқталғаннан кейін екі кешен де Шымкенттің логистикалық жүйесіне елеулі үлес қосады. Болжамдарға сай, жаңа қойма кешендері жүздеген тұрақты жұмыс орнын ашады. Сонымен қатар аймақтағы тауар айналымын тездетуге, кәсіпкерлер үшін сақтау шығындарын азайтуға және экспорттық-импорттық операциялардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. «Turkestan Logistic» компаниясының директоры Нұрлан Əбдіқалықов: «Біздің кешеніміз аймақтың тауар айналымына тікелей қызмет етеді. Түркістан облысы мен Шымкент арасындағы жүк тасымалын оңтайландырамыз, шағын және орта бизнеске арзан бағамен қойма кеңістігін ұсынамыз», — деп жоспарларын бөлісті.
Қазақстанда инвестициялық жобаларды прокурорлық сүйемелдеу тәжірибесі соңғы жылдары кеңейіп келеді. 2022–2025 жылдар аралығында ел бойынша жүздеген жоба осындай қолдауды алды, оның ішінде ауылшаруашылық, өнеркәсіп және инфрақұрылым салаларында. Бұл тәжірибе бизнес пен мемлекеттің ортақ мүддеге жетуінің тиімді жолы ретінде танылды. Халықаралық тәжірибемен салыстырсақ, Сингапур мен Оңтүстік Корея сияқты елдердегі «бизнес омбудсмені» институтының жұмысына ұқсас функцияларды Қазақстанда прокуратура атқаруда. Айырмашылық — мұндағы міндет тек дауды шешу ғана емес, жобаның аяқталуын қамтамасыз ету.
Қалалық мәслихат депутаты Гүлзат Омарова бұл оқиғаға оң баға берді: «Инвестордың ақшасы — бұл қаламыздың болашағы. Заңнамалық кедергілер осылай жедел шешілсе, Шымкент ірі логистикалық хабқа айналу жолында алға басады». Мамандардың болжамынша, 2026 жылдың соңына дейін екі кешен де пайдалануға беріледі. Бұл — аймақтың экономикасы үшін ғана емес, жалпы Қазақстандағы инвестициялық белсенділіктің артуы үшін де маңызды белгі болып табылады. Прокуратураның бұл жолғы шешімі — мемлекеттік аппараттың бизнеске сенімді серіктес бола алатынын дәлелдеген нақты оқиға.
