Шымкент тәжірибесі республикаға үлгі: су тазарту саласындағы серпіліс

Қазақстанның оңтүстік өңірі Шымкент қаласы соңғы жылдары тек экономикалық өсімімен ғана емес, коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту саласындағы табыстарымен де ел назарын аударып келеді. 2026 жылдың 5 тамызында қалаға Атырау мен Қызылорда облыстарынан арнайы делегация келді. Олардың мақсаты — «Водные ресурсы-Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің кәсіпорнында жинақталған бай тәжірибені зерделеу және өз өңірлерінде озық практикаларды енгізу. Бұл сапар — Қазақстандағы экологиялық мәдениеттің және су ресурстарын басқару жүйесінің жаңа сатыға көтеріле бастағанының айқын дәлелі.
«Водные ресурсы-Маркетинг» ЖШС бүгінде республика бойынша ең озық кәсіпорындардың бірі ретінде танылған. Шымкенттегі кәріз тазарту құрылыстар кешені (КТҚ) биологиялық, механикалық және химиялық тазарту технологияларын үйлестіріп қолданады. Кәсіпорын жылдар бойы жүргізген жұмыстары нәтижесінде ағынды сулардың тазалану деңгейі халықаралық экологиялық стандарттарға сай болып, қоршаған ортаға тиетін зиянды мүмкіндігінше азайтуға қол жеткізілген. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар ірі мегаполис екенін ескерсек, мұндай нәтиже айтарлықтай жетістік болып табылады.
Делегация мүшелері кәсіпорынның барлық технологиялық жүйелерімен жан-жақты танысты. «Водные ресурсы-Маркетинг» мамандары ағынды суларды алғашқы механикалық сүзгіден өткізу, содан кейін аэрациялық резервуарларда биологиялық тазарту жүргізу, ал соңғы кезеңде зарарсыздандыру технологиясын кеңінен түсіндірді. Кәсіпорынның бас технологы Сейткали Нұрлановтың айтуынша, олар қолданып жүрген технологиялар Еуропа елдерінің алдыңғы қатарлы практикасымен үндесіп жатыр: «Біз соңғы бес жылда кәріз тазарту жүйесін түбегейлі жаңарттық. Енді тазартылған судың сапасы мемлекеттік нормативтерден де жоғары деңгейге жетті. Бұл — ұжымның бірлескен еңбегінің жемісі». Делегация мүшелері бұл сөздерді ризашылықпен қабылдап, жұмысты тікелей орнында бақылау мүмкіндігіне ие болды.
Атырау мен Қызылорда облыстарының мамандары бұл сапарға жай қызығушылықтан емес, нақты қажеттіліктен келді. Атырау — мұнай өндіру орталығы ретінде өнеркәсіптік ағынды сулардың молдығымен ерекшеленсе, Қызылорда — Сырдария өзенінің экологиялық жағдайымен тікелей байланысты өңір. Екі аймақта да су тазарту инфрақұрылымын жаңғырту — өткір мәселе болып тұр. Атырау облысының су шаруашылығы басқармасының өкілі Дәурен Сәрсенбаев сапар барысында: «Шымкентте көргеніміз бізді шынымен таң қалдырды. Мұндай жүйені өзімізде де енгізсек, Жайық өзенінің тазалығын сақтауға елеулі үлес қосар едік» деп атап өтті. Бұл пікір өңірлердің бұл мәселеге қаншалықты байыппен қарайтынын айқын аңғартады.
Қазақстан үшін таза су мәселесі — тек экологиялық ғана емес, стратегиялық мәсіп. Бүгінгі таңда республикада жыл сайын шамамен 4–5 миллиард текше метр ағынды су пайда болады, алайда оның айтарлықтай бөлігі толыққанды тазартусыз табиғи су қоймаларына құйылып кетеді. БҰҰ Дамуды Қаржыландыру Жөніндегі Конференциясының деректері бойынша, Орталық Азияда таза ауыз суға қол жеткізу — ең өзекті мәселелердің бірі болып қала береді. Мемлекет 2025–2030 жылдарға арналған «Таза су — таза болашақ» бағдарламасы шеңберінде су тазарту инфрақұрылымына 200 миллиард теңгеден астам инвестиция бөлуді жоспарлаған. Шымкент тәжірибесінің тарала бастауы осы жалпыұлттық бастаманың нақты жемісі деп бағалауға болады.
Мамандар арасындағы тәжірибе алмасу — жаңа технологияларды кең ауқымда тарату үшін ең тиімді тәсілдердің бірі. Кәсіпорын директоры Арман Қожахметов бұл мәселеде өте нақты: «Біз жабық кәсіпорын емеспіз. Бізге республиканың кез келген аймағынан мамандар келіп, өз сұрақтарына жауап алуға мүмкіндігі бар. Таза қоршаған орта — ортақ мақсатымыз». Осындай ашықтық пен ынтымақтастық мәдениеті мемлекеттік кәсіпорындар арасында кеңінен тарауы тиіс деген пікір салалық мамандар тарапынан жиі айтылады. Бір кәсіпорынның жинаған тәжірибесі бүкіл еліміздің экологиялық жағдайын жақсартуға тікелей ықпал ете алады.
Шымкент сапарынан алған əсерлері туралы Қызылорда облысының экология департаментінен келген маман Жанар Əлімова: «Мұнда тек технологияны ғана емес, жұмыс мәдениетін де, адамдардың кəсіпке деген жауапкершілігін де көрдік. Бізге де осылай болу керек» деп қысқаша, бірақ мəнді сөз айтты. Бұл бағалау — шымкенттік мамандардың тек жабдықты ғана жаңартып қоймай, жалпы кəсіпорын мəдениетін де жоғары деңгейге жеткізгенін дəлелдейді.
Болашаққа қарайтын болсақ, өңіраралық тəжірибе алмасудың жүйелі сипат алуы республикамыздың коммуналдық салаға деген жаңа көзқарасының белгісі. Атырау мен Қызылорда маманадрының Шымкентке сапары — бір реттік іс-шара емес, тұрақты ынтымақтастықтың басы болуы əбден мүмкін. Шымкенттің «Водные ресурсы-Маркетинг» кəсіпорыны жинаған озық тəжірибе, енгізілген технологиялар мен тазарту əдістері енді тек бір қаланың меншігі емес — бүкіл Қазақстанның ортақ қазынасына айналып барады. Таза судың — таза болашаққа апаратын жолдың бастауы екенін ел ретінде ұғынған сайын осындай ынтымақтастық одан əрі тереңдей түспек.