Түркістанда жасанды интеллект жол мәселелерін анықтайды: цифрлық болашаққа бір қадам

26 мамыр 2026 жылы Түркістан қаласы технологиялық жаңалық тұрғысынан еліміздің назарын өзіне аударды. Қала көшелерінде жол инфрақұрылымының ақауларын автоматты түрде анықтайтын жасанды интеллект жүйесі іске қосылды. Бұл жоба — тек бір қаланың ғана емес, бүкіл Қазақстанның цифрлық дамуы жолындағы маңызды оқиға болып тарихқа енді.

Жүйенің жұмыс принципі қарапайым, бірақ нәтижесі өте тиімді. Арнайы автокөліктерге орнатылған камералар жол бойымен жүріп өте отырып, асфальт бетіндегі барлық ақауларды жазып алады: ойықтар, жарықтар, сынған бордюрлер, жол бойындағы қоқыстар мен жарнамалық белгілердің бүлінуі — бәрі де жүйенің «көзінен» тыс қалмайды. IT цифрландыру және жасанды интеллект саласының маманы Ербол Нұрқожаевтың айтуынша, бұл жүйенің басты артықшылығы — барлық деректерді бір орталықтандырылған мониторинг орталығынан бақылауға болатындығы. «Жол жабынындағы мәселелерді, қоқыс жиналу орындарын, жарнамалық белгілерді, сынған бордюрлерді және тағы басқаларды бақылау жүргізілуде. Бірақ негізгі ерекшелігі — мұның бәрін мониторинг орталығынан орталықтандырып қарауға болады, онда координаттар, нақты нүктелер белгіленеді», — деп түсіндіреді сарапшы. Бұл тәсіл коммуналдық қызметтерге жол ақауларын анықтау мен жою жұмыстарын едәуір жеделдетуге мүмкіндік береді.

Аталған жоба «Turkistan Hub» инновациялық орталығының қабырғасында дүниеге келді. Бұл орталық 2023 жылы ашылған сәттен бергі уақытта 300-ден астам іс-шара өткізді, оның қатысушылары мектеп оқушылары, студенттер және жас мамандар болды. Тек соңғы бір жылдың ішінде 37 іс-шара ұйымдастырылды, оның 19-ы тікелей жасанды интеллект тақырыбына арналды. «Turkistan Hub» аймақтық менеджері Умиджан Арипжановтың сөзіне сүйенсек, орталықтың мақтан тұтар жобалары арасында интернетсіз жұмыс жасай алатын «Турмет» мобильді қосымшасы да бар. Сонымен қатар, бала немесе әйел адамды ұрлап кету жағдайында сигнал беретін арнайы білезіктер де осы орталықта жасалып шықты. Бұл дамулар Түркістанның жай ғана мұражайлар мен туристік нысандармен ғана емес, технологиялық инновациялармен де танылатын өңірге айналып бара жатқанын дәлелдейді.

Жасанды интеллекттің жол инфрақұрылымын бақылауда пайдаланылуы — әлемдік тенденциямен толық үйлеседі. Мәселен, Сингапур, Эстония, Оңтүстік Корея сияқты цифрлық дамыған мемлекеттер осыған ұқсас технологияларды жылдар бұрын енгізген. Олардың тәжірибесі бойынша, ИИ негізіндегі жол мониторингі қала бюджетінің жол жөндеуіне жұмсалатын шығындарын 25–40 пайызға дейін қысқарта алады. Себебі жол ақаулары уақытылы анықталып, шағын жөндеу жұмыстарымен шектелуге болады, ал кешіктіру нәтижесінде туындайтын ірі апаттардың алдын алуға мүмкіндік туады. Қазақстан осы жолда өз алғашқы батыл қадамын жасап отыр, және бұл бастаманың Түркістаннан шығуы символдық мәнге ие.

Жергілікті тұрғындар бұл жаңалықты ықыласпен қабылдады. Қала тұрғыны, жолаушылар тасымалы саласында жұмыс жасайтын Дәурен Сейтқали: «Түркістан жолдары маусымдық ауа-райы өзгерістеріне байланысты жиі зақымданады. Бұрын жол ойығы пайда болса, кейде апталар бойы ешкім жөндемей жатар еді. Енді жүйе өзі анықтап, тиісті орындарға хабарласа, жұмыс әлдеқайда жеделдейтін шығар», — деп пікірін білдірді. Қала әкімдігінің өкілдері де жобаға деген жоғары ілтипатын жасырмады. Аймақтық инфрақұрылым басқармасының басшысы Нұрлыбек Жақсыбеков: «Бұл жүйе бізге жол картасын нақты мәліметтер негізінде жасауға, жөндеу жұмыстарын жоспарлауға және ресурстарды тиімді бөлуге мүмкіндік береді. Азаматтарымызға ыңғайлы және қауіпсіз жол инфрақұрылымын ұсыну — біздің басты міндетіміз», — деді.

Болашақта жүйенің мүмкіндіктерін кеңейту жоспарланып отыр. IT мамандарының пікірінше, жол ақауларын анықтаудан басқа, жасанды интеллект жол белгілерінің тозуын, жол сызықтарының өшуін, тіпті жол бойындағы ағаштардың апатты күйге түсуін де бақылай алады. Сонымен қатар, жинақталған деректер жол-көлік оқиғаларының статистикасымен байланыстырыла отырып, ең қауіпті учаскелерді алдын ала анықтауға жәрдем береді. Ербол Нұрқожаев «болашақта мұндай жүйелерді дрондармен интеграциялау да мүмкін» деп санайды, бұл бақылау ауқымын одан әрі кеңейтер еді.

«Turkistan Hub» орталығының тәжірибесі бүкіл республика бойынша үлгі ретінде таралуы мүмкін. Қазақстан «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы аясында смарт қалалар мен ақылды басқару жүйелерін дамытуды мемлекеттік деңгейде қолдап отырған кезде, өңірлік бастамалардың маңызы арта түсуде. Мұндай инновациялардың астана мен Алматыда емес, оңтүстіктің ежелгі қаласы Түркістанда туындауы — Қазақстандағы технологиялық дамудың енді тек ірі мегаполистермен шектелмейтінінің, өңірлерде де жарқын цифрлық болашақтың бой көтеріп жатқанының айқын дәлелі. Жасанды интеллект бүгін жол ойықтарын анықтаса, ертең бүкіл қала инфрақұрылымын ақылды басқаруға негіз қалайды.