Қазақстан мен Қытайдың технологиялық серіктестігі: су ресурстарын басқарудың жаңа дәуірі

«Су ресурстары — Маркетинг» ЖШС Бас директоры Анарбек Орман мен Қытайдың ChengDu HuiJin Smart Technology Co., Ltd. компаниясының басшысы YingLiZhou арасындағы жоғары деңгейлі кездесу Қазақстандағы су саласының тарихында жаңа бет ашуы мүмкін. 2026 жылдың 18 тамызында өткен бұл кездесуде тараптар NB-IoT деректерді беру технологиясы арқылы жұмыс істейтін заманауи су есептеу құралдарын елімізде жергілікті өндіру мүмкіндіктерін талқылады.
Кездесудің маңыздылығын толық түсіну үшін Қазақстандың су ресурстарын басқару саласындағы бүгінгі жағдайға шолу жасау қажет. Елімізде жыл сайын миллиардтаған текше метр су шаруашылық, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылады. Алайда Дүниежүзілік банктің деректеріне сүйенсек, Қазақстандағы су жүйелеріндегі жалпы шығындар орта есеппен 30–40 пайызға жетеді. Бұл цифр елдің экономикасына орасан зор нұқсан келтіреді. Сонымен қатар Орталық Азия өңірі Арал теңізінің тартылуы мен климаттың өзгеруіне байланысты тұщы судың тапшылығы мәселесімен бетпе-бет тұр. Осы жағдайда су есебін дәл жүргізу және ресурстарды тиімді басқару стратегиялық міндетке айналып отыр.
ChengDu HuiJin Smart Technology — «ақылды қала» инфрақұрылымын дамыту саласындағы Қытайдың озық компанияларының бірі. Компания соңғы он жылда NB-IoT (Narrowband Internet of Things) технологиясын коммуналдық есептеу жүйелерінде қолдануда үлкен тәжірибе жинақтады. Бұл технология дәстүрлі байланыс желілерімен салыстырғанда өте аз қуат жұмсай отырып, алыс аудандарда да тұрақты деректер беруді қамтамасыз етеді. «Біз NB-IoT негізіндегі су есептегіштерін Қытайдың 200-ден астам қаласында сәтті іске қостық. Бұл шешім тек дәл есеп қана емес, сонымен бірге авариялық жағдайларды уақытында анықтауға мүмкіндік береді», — деді YingLiZhou кездесу барысында.
Анарбек Орман өз кезегінде Қазақстандың бұл технологияға деген мұқтаждығын ашық мойындады: «Бізде су есебінің тиімділігін арттыру — бұл тек экономикалық мәселе емес, ол ұлттық қауіпсіздік мәселесі. Еліміздің халқы артып, өнеркәсіп дамыған сайын су ресурстарына сұраныс та өсе береді. Ал ескі аналогтық есептегіштер бұл сұранысқа сай келмейді. Сондықтан біз технологиялық секіріс жасауға міндеттіміз». Оның пікірінше, жергілікті өндірісті ұйымдастыру тек импортқа тәуелділікті азайтып қана қоймай, жүздеген жаңа жұмыс орнын да ашады.
Кездесудің негізгі нәтижесі ретінде тараптар бірлескен өндірісті жергілікті жерде — Қазақстанда — орнату перспективаларын нақты пысықтау жөніндегі бастамашылық комиссия құруға уағдаласты. Маманданған сарапшылардың болжамы бойынша, толыққанды локализация жобасы елімізде жылына 50 мыңнан астам ақылды есептегіш шығара алады. Энергетика және коммуналдық шаруашылық саласының сарапшысы, Назарбаев Университетінің аға оқытушысы Дәурен Сейтқалиев бұл бастаманы оң бағалайды: «Қазақстан "жасыл экономика" стратегиясын жариялаған елде, осындай жобалар — теориялық ниетті нақты инфрақұрылымдық шешімдерге айналдыратын алтын көпір. NB-IoT есептегіштері — деректерді жинап, талдауға мүмкіндік береді, бұл болашақтағы ақылды су желілерінің іргетасы».
Бұл серіктестік Қазақстан мен Қытай арасындағы «Бір белдеу, бір жол» стратегиялық бастамасы аясында жүзеге асырылатын ынтымақтастықтың жаңа моделіне мысал бола алады. Екі ел арасындағы сауда айналымы соңғы бес жылда тұрақты өсіп, 2025 жылы 30 миллиард долларға жақындады. Алайда экономистер тек шикізат саудасынан технологиялық серіктестікке өту маңыздылығын ерекше атап өтеді. «Бұрын біз Қытайдан дайын өнім сатып алып жатқан болсақ, енді олардың технологиясын өзімізде жасаймыз — бұл сапалық өзгеріс», — деп атап өтеді экономист Ботагөз Жүнісова.
Жоба іске асқан жағдайда болжамды нәтижелер өте оптимистік. Су шығынын тиімді бақылау нәтижесінде мемлекет жыл сайын ондаған миллиард теңгені үнемдей алады. Автоматтандырылған есеп жүйесі коррупциялық тәуекелдерді де азайтады, өйткені деректер бұлтты платформаға тікелей жіберіліп, адам факторын барынша шектейді. Елді мекендерді, ауылдық аймақтарды қамтитын кең ауқымды желі су жеткізудегі теңсіздікті де жоюға ықпал ете алады. Астана мен Алматы сияқты мегаполистерде ақылды есептегіштер қазірден бастап сынақ режимінде жұмыс істесе, ауыл тұрғындары әлі де ескірген жүйеге тәуелді болып қалуда. Осы олқылықты жою — жаңа серіктестіктің негізгі мақсаттарының бірі.
Екі компанияның бас директорлары жақын арада нақты жол картасын және бастапқы инвестициялық пакетті дайындауды жоспарлап отыр. Болашақта Қазақстанда жасалған ақылды есептегіштер тек ішкі нарықты қана емес, ТМД елдерін де қамтамасыз ете алатын экспорттық өнімге айналуы мүмкін. Бұл кездесу — технология мен судың қиылысындағы жаңа экономикалық мүмкіндіктің алғашқы, бірақ маңызды қадамы. Қазақстанның су болашағы ақылды болуы керек, ал ол болашақ бүгін қалыптасып жатыр.