Цифрлық серпіліс: Қызылорда облысы жасанды интеллектті жүйелі енгізу жолында

4 тамыз 2026 жылы Қызылорда облысының аймақтық коммуникация қызметінде өткен брифингте облыстық цифрлық технологиялар басқармасының басшысы Сабит Ибадулла цифрландыру мен жасанды интеллектті енгізу бойынша атқарылған жұмыстардың қорытындысын жарияды. Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында жүргізіліп жатқан бұл жұмыстар Қазақстанның өңірлік дамуы тарихында жаңа бет ашып отыр.
Қазақстан соңғы онжылдықта цифрлық экономикаға белсенді бет бұрды. 2017 жылы қабылданған «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы елдің технологиялық трансформациясына іргетас қалады. Алайда алғашқы жылдары цифрландыру негізінен Алматы мен Астана сияқты ірі қалалардың үлесіне тиді. Қызылорда сынды өңірлер инфрақұрылымдық кемшіліктер мен маман тапшылығынан зардап шеге берді. Дәл осы себептен 2026 жылы жасанды интеллект жылы деп жарияланғанда, Қызылорда облысының жүйелі қадамдары бүкіл ел назарын аударды. Бүгінде облыс тек ілесуші ғана емес, кейбір бағыттарда үлгі өңірге айналып отыр.
Кадр мәселесі — цифрлық трансформацияның ең күрделі тұсы. Сабит Ибадулланың айтуынша, нақ осы бағытта облыс ерекше жетістікке жетті. 2023 жылы Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті мен Сеул ұлттық ғылым-технологиялар университетінің бірлескен жобасы аясында Қазақстандағы алғашқы Жасанды интеллект институты ашылды. Бүгінде бұл институтта 240 студент білім алуда. «Маман даярлау мәселесін шешпей тұрып, жасанды интеллектті өнеркәсіпке де, денсаулық сақтауға да енгізу мүмкін емес. Біз Сеул университетімен ынтымақтастықты кездейсоқ таңдаған жоқпыз — олардың тәжірибесі мен біздің өңірлік ерекшелігімізді ұштастыру — бұл стратегиялық шешім еді», — деп атап өтті басқарма басшысы. Бұған қоса, мемлекеттік қызметшілер де жасанды интеллект құралдарын пайдалану бойынша арнайы оқудан өтті. Соңғы үш жылда Kyzylorda Hub арқылы 48 стартап іске асырылып, 20 жаңа жұмыс орны ашылды.
Жасанды интеллектің ең айқын нәтижесі денсаулық сақтау саласында байқалуда. 2026 жылы облыстың 21 медициналық ұйымында онкологиялық аурулардың ерте сатысын анықтауға мүмкіндік беретін AI-технологиялар енгізілді. Бұл жаңалық — тек техникалық жетістік қана емес, адам өмірін сақтайтын нақты шешім. Медицина саласындағы сарапшылардың бағалауы бойынша, қатерлі ісікті ерте кезеңде анықтаудың сауығу мүмкіндігін бірнеше есе арттыратыны ғылыми дәлелденген. Қызылорда облыстық онкологиялық орталығының дәрігері Гүлнар Сейткалиеваның сөзінше: «Бұрын науқастардың басым көпшілігі ауруханаға кеш келетін. Енді жүйе алдын ала ескертеді, дәрігерлерге талдауды жылдамырақ жасауға көмектеседі. Бұл — нақты өмірді сақтау». Бұл бағыт бүкіл Қазақстан үшін үлгілік тәжірибеге айналуы мүмкін, өйткені онкология — республика бойынша өлім-жітімнің негізгі себептерінің бірі болып қала береді.
Қоғамдық қауіпсіздік саласында да цифрлық шешімдер кеңінен қолданылуда. Облыста 2100 бейнебақылау камерасы, 150 жылдамдық өлшеу кешені және 80 интеллектуалды қиылыс жұмыс істейді. Барлық камералар жасанды интеллект технологиялары арқылы біртұтас жүйеге біріктірілген. Бұған қоса, облыста алғаш рет 25 SUNQAR кешені іске қосылды. Бұл жүйе қауіпсіздік белдігін тақпау мен руль артында ұялы телефон пайдалану сияқты бұзушылықтарды автоматты түрде тіркеп, айыппұл хаттамасын дереу ресімдейді. Жол полициясының өкілі Ерлан Жақсыбековтың айтуынша, жүйенің іске қосылған алғашқы айында бұзушылықтар саны айтарлықтай азайды: «Адам бақылауымен салыстырғанда автоматтандырылған жүйе субъективті фактордан арылтады, уақыт үнемдейді және жолаушылардың жауапкершілігін арттырады».
Азаматтық өтініштерді басқару да цифрлық жаңартудан тыс қалмады. «Көмек-109» және «Көмек-112» жүйелері Қазақстандағы алғашқы «Цифрлық бақылау» пилоттық жобасына жасанды интеллект элементтерімен қосылды. Бұл жоба азаматтардың шағымдары мен шұғыл хабарламаларға жауап беру сапасын арттыруға бағытталған. Жыл соңына дейін Alem AI базасында Қызылордада IT-орталық ашылмақ, онда стартаптарды дамыту, мамандар даярлау және жастардың цифрлық дағдыларын арттыруға арналған жағдайлар жасалатын болады. Бұл орталық өңірдің инновациялық экожүйесінің орталығына айналуы тиіс.
Сабит Ибадулла цифрландырудың кейінгі кезеңінде өңірлік ерекшелікті ескеру қажеттігін атап өтті. «Әр өңірдің цифрлық даму деңгейі, инфрақұрылымдық мүмкіндіктері мен кадрлық әлеуеті бөлек. Сондықтан цифрлық трансформация кезінде өңірлік тәсілді күшейтіп, көрсеткіштер мен жол карталарын қалыптастыру қажет», — деді ол. Қызылорда облысы үшін цифрландыру тек технологиялық жаңғыру құралы ғана емес, мемлекеттік қызметтер сапасын арттырудың, қоғамдық қауіпсіздікті нығайтудың және жаңа жұмыс орындарын ашудың маңызды тетігіне айналып отыр. Бұл тәжірибе — Қазақстанның өзге өңірлері үшін де нақты үлгі: цифрлық дамуда орталық пен шеткері аймақтар арасындағы алшақтықты жоюдың шынайы жолы осындай жүйелі, кешенді және адами факторды бірінші орынға қоятын тәсілден өтеді.