Шымкент 2030-ға қарай жаңарады: 604 пәтер иесі жаңа үйге көшеді

Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі орталығы — Шымкент қаласы жаппай тұрғын үй жаңарту бағдарламасын іске қосты. 2 қыркүйек 2026 жыл күні белгілі болғандай, осыдан бірнеше ай бұрын — 2025 жылдың желтоқсанында бекітілген тұрғын үйді реновациялау бағдарламасы бойынша 2030 жылға дейін қала тұрғындарының 604 пәтер иесі авариялық және тозған үйлерден жаңа баспанаға көшірілмек. Бұл — қала тарихындағы ең ауқымды тұрғын үй реформасының бірі.
Шымкент соңғы жылдары қарқынды дамып келе жатқан мегаполис ретінде Қазақстанның үшінші ірі қаласы мәртебесін алды. Алайда жеделдете дамыған инфрақұрылымның артында ескі, тозған тұрғын үй қоры мәселесі де өрши берді. Кеңес дәуірінде салынған, жөндеу мерзімі өтіп кеткен екіқабатты үйлер қала бетін ұстап, тұрғындарды күнделікті тәуекелге душар етіп жатты. Шымкент басшылығы бұл мәселені шешудің жолын реновация арқылы табуды жоспарлаған. Бүгінде алты миллионнан астам тұрғыны бар облыс орталығының осындай бастамасы бүкіл республикаға үлгі бола алады деп саналуда.
Бағдарламаны іске асырушы негізгі тетік — СПК Shymkent компаниясы. Компания инвесторларды іздеумен айналысып, авариялық үйлерді кезең-кезеңмен бұзып, олардың орнына заманауи тұрғын үй кешендерін салу жөніндегі жобаларды үйлестіреді. Шымкент қаласының құрылыс басқармасы Tengri Home ақпарат агенттігіне берген жауабында бағдарламаның мәнін нақты айқындаған: «Бағдарлама авариялық (тозған) көп пәтерлі тұрғын үйлерді бұзу және олардың тұрғындарын қоныс аудару арқылы тұрғын үй қорын кешенді жаңартуды қарастырады. Бағдарлама 2030 жылға дейін есептелген. Қазіргі уақытта тізімге 604 пәтерге арналған 66 көп пәтерлі тұрғын үй объектісі енгізілген». Бұл сандар — кішігірім емес, нақты адамдардың тағдыры: жүздеген отбасы жаңа өмір сапасына ие болмақ.
СПК Shymkent сайтында жарияланған деректерге сәйкес, қазіргі уақытта төрт объект бойынша жұмыстар белсенді жүргізілуде. Безделев көшесі, 72А мекен-жайында жеті пәтерлік екіқабатты үйдің орнына 35 пәтерден тұратын жетіқабатты «Ай Барыс» тұрғын үй кешені бой көтерген. Безделев көшесі, 111 мекен-жайында 13 пәтерлік ескі үйдің орнына 63 пәтерлік жетіқабатты «Жеңіс» кешені салынуда. Төле би көшесі, 37 мекен-жайында 16 пәтерлік ескі екіқабатты үй бұзылып, оның орнында үш блоктан тұратын, жеті мен тоғыз қабат аралығындағы, жалпы 125 пәтерлік «Адал» кешені өсіп келеді. Бұл үш жоба ғана нақтыланған пәтерлер санының жаңа үйлердегі санмен салыстырғанда бірнеше есе артқанын көрсетеді — бұл қаланың тығыздалуын ғана емес, тұрғын үй мәселесін кезең-кезеңімен шешетінін де білдіреді.
Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Ернар Сейтқалиевтің пікірінше, реновация бағдарламасы ұзақ уақыт бойы күтілген шешім болды: «Бізде авариялық деп танылған үйлерде отбасылар ондаған жыл бойы тұрып жатты. Олардың жөнделуін, ауыстырылуын күтті. Ал енді нақты нәтиже бар — 17 үй тұрғыны жаңа пәтерлерге қоныстанды. Бұл — жай ғана статистика емес, нақты адамдардың бақыты». Алимқұлов көшесі бойынша, Дөңгелек (Круговая) көшесі мен Қоқсай шағын ауданы тұрғындары реновацияның алғашқы кезеңінен пайда көрген аудандар қатарында аталады. Осы аудандардың тұрғындары жаңа үйлерге қоныстанған алғашқылар болды.
Сарапшылар мен қала жоспарлаушылары бұл бастаманы кең аймақтық контексте де бағалайды. Орталық Азия елдерінің барлығы дерлік тозған тұрғын үй мәселесімен бетпе-бет тұрғанда, Қазақстан оны жүйелі бағдарлама арқылы шешуге бетбұрыс жасауда. Шымкент тәжірибесі табысты болса, оны Алматы, Астана және басқа ірі қалаларда да тарату ықтималдығы жоғары. Қазақстандық қала жоспарлаушысы Ақтоты Жаппарова: «Бұл бағдарламаның маңыздылығы тек тұрғын үй санын арттырумен шектелмейді. Қала кеңістігін тиімді пайдалану, жаяу жүргіншілерге ыңғайлы орта, жасыл алаңдар мен инфрақұрылымды қоса дамыту — осылардың барлығы бірге қарастырылса ғана нақты нәтиже береді», — деп атап өтті.
Реновация бағдарламасы бойынша негізгі сұрақтардың бірі — тұрғындардың жаңа үйлерге орналасу шарттары. Атап айтқанда, ескі пәтер иелеріне қанша шаршы метр берілетіні, қандай жағдайда олар ақшалай өтемақы ала алатыны, уақытша тұрғын үймен қамтамасыз ету тәртібі — осылардың барлығы тұрғындар назарының орталығында тұр. Шымкент тұрғыны, бұзылып жатқан үйдің иесі Күлзипа Нұрланқызы өз ойын бөлісті: «Менің пәтерім екіқабатты ескі үйде. Жылдар бойы дымқылдан, сызатты қабырғалардан зардап шектік. Реновация хабарын естігенде жүрегім жарылып кете жаздады. Тек шарттары әділ болсын дедік». Ол сияқты жүздеген отбасы бағдарламаның ашықтығы мен тұрғын үй алмасудың тең бағамен жүргізілуін күтеді.
Қала әкімдігі 2030 жылға дейін барлық 66 үйді бұзып, тұрғындарды толық орналастыруды жоспарлайды. Бұл жылдар ішінде Шымкент тек сыртқы бейнесін ғана емес, ішкі өмір сапасын да өзгертуге міндеттенген. Реновация — жай ғана жиырма жыл бұрынғы ғимараттарды кесіп-пішу емес, бұл қалада өмір сүретін адамдарға деген ұзақ мерзімді инвестиция. Бағдарлама табысты аяқталса, Шымкент Орталық Азиядағы тұрғын үй реформасының жарқын үлгісіне айнала алады. Ал сол үйлердің терезесінен жаңа таңды шығатын отбасылар — осы жаңартудың тірі куәгерлері болмақ.