Шымкентте 29 үйге жөндеу: тұрғындар не біледі?

5 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының тұрғын үй саласындағы маңызды жаңалық — 2026 жылы көпқабатты үйлерді жаппай жөндеу бағдарламасы іске қосылды. Қала бюджетінен 2,67 миллиард теңге бөлінген бұл жоспар — аймақ тарихындағы ірі тұрғын үй реформаларының бірі. Бір үйді орташа есеппен жөндеу 89 миллион теңгеге шақын болатынын ескерсек, бұл инвестицияның ауқымы өте елеулі. «Тұрғын үй Шымкент» ЖШС директоры Серік Қарловтың хабарлауынша, биыл 29 көпқабатты тұрғын үйде күрделі жөндеу жүргізіліп, 23 үйдегі 30 лифт ауыстырылмақ.
Бұл бастаманың тамыры 2019 жылға кетеді. Дәл сол жылы Шымкент республикалық маңызы бар қалаға айналып, жеке әкімшілік-аумақтық бірлікке бөлінді. Сол кезеңнен бастап қала басшылығы тұрғын үй саласын жаңғырту мақсатында ірі бюджеттік бағдарламаларды дайындай бастады. Алғашқы жылдары бюджет мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, жөнделген үйлердің саны аз еді. Бірақ 2024–2025 жылдардан бастап қаланың дамуына байланысты салықтық кірістер өскен соң, тұрғын үй жөндеу бағдарламасы жеделдетілді. Биылғы 2,67 миллиард теңгелік қаражат — бұл бағыттағы рекордтық сан.
Жөндеу жұмыстары 1 670 пәтерді қамтиды. Ауқымды жоспар бойынша ең көп үлес — 12 үй немесе 706 пәтер — Әл-Фараби ауданының еншісінде. Желтоқсан, 19А мекенжайындағы үйден бастап, Қашаған Керейұлы атындағы Мәдениет үйі маңайындағы Күншығыс шағынауданындағы 20, 32, 39 нөмірлі үйлерге дейін — бәрі тізімде. Еңбекші ауданынан екі бесқабатты үй: Елшібек батыр көшесіндегі 116А (80 пәтер) және Шоқан Уәлиханов көшесіндегі 200А (60 пәтер). Тұран ауданынан бес үй — Ахмет Байтұрсынов көшесіндегі 59 және 89 нөмірлі үйлер, Отырар шағынауданындағы 51, 57 нөмірлі үйлер мен Темірланов тас жолы, 21 — жалпы 331 пәтер. Қаратау ауданынан он үй: Нұрсат шағынауданының 22, 33, 163, 213, 214, 216 нөмірлері, Нұрсат-2-дегі 54-үй, Астана даңғылындағы 71 және 99 нөмірлі үйлер мен Назарбеков көшесіндегі 219-үй — барлығы 493 пәтер.
Жөндеу жұмыстарының мазмұны екі деңгейде белгіленеді. Ең аз деген жағдайда шатыр, кіреберіс және жертөле жөнделеді, жылу тұтынуды реттейтін автоматтандырылған жүйе мен жалпы үйлік жылу есептегіштер орнатылады, сондай-ақ мүмкіндіктері шектеулі тұрғындар үшін қолжетімді орта жасалады. Кеңейтілген нұсқада фасад жөнделеді, лифт жабдығы ауыстырылады, жалпы үйлік инженерлік желілер мен өрт сөндіру жүйелері жаңартылады. «Жөндеу көлемін тұрғын үй техникалық жағдайы мен пәтер иелерінің шешімі айқындайды», — деп атап өтті Серік Қарлов. Яғни, тұрғындардың өзі де бұл процеске белсене қатыса алады: ОСИ, үй кеңесі, басқарушы компания немесе пәтер иелері бастамасымен мәселе жалпы жиналысқа шығарылады. Оң шешім қабылдану үшін жалпы меншік иелерінің көпшілік дауысы талап етіледі.
Бағдарламаның ерекше тартымды жағы — қаражат бірінші кезекте мемлекет тарапынан жұмсалады. Жөндеу аяқталғаннан кейін пәтер иелері мен тұрғын емес үй-жай иелері шыққан шығынды мемлекетке қайтарады. Қайтару мерзімі 7-ден 15 жылға дейін созылуы мүмкін, ал осы кезең ішінде сыйақы есептелмейді. Ай сайынғы төлем пәтер немесе тұрғын емес үй-жайдың жалпы алаңына пропорционал есептеледі. Мысалы, бір үйде бірдей қайтару мерзімі кезінде 40, 60 және 80 шаршы метрлік пәтерлер үшін төлем 2:3:4 қатынасында болады. Яғни 80 шаршы метрлік пәтер иесі 40 шаршы метрлік пәтер иесіне қарағанда екі есе артық төлейді. Сонымен қатар белгіленген мерзімнен бұрын өтеу мүмкіндігі де бар — айыппұл мен комиссиясыз. Меншік иесі ауысқан жағдайда қалған борышты жаңа иеге өтеу міндеті жүктеледі.
Тұрғындар мен сарапшылар бұл бағдарламаны жалпы алғанда оң бағалайды. Шымкент қаласының тұрғын үй және коммуналдық шаруашылық саласының сарапшысы Дамир Мусаев: «Бұл — дұрыс бағыт. Ескі кеңестік тұрғын үй қоры физикалық тозу шегіне жетіп келеді. Уақытында жөндеу жүргізілмесе, кейін апаттық жағдайлармен бетпе-бет келуіміз мүмкін», — дейді. Нұрсат шағынауданы тұрғыны Айгүл Бейсенова да бағдарламаның іске қосылуына риза: «Үйімізге жөндеу ұзақ уақыттан бері қажет болып тұрды. Мемлекет алдымен қаражат бөліп, кейін біртіндеп қайтарып алатын болса — бұл пәтер иелеріне өте қолайлы жағдай жасайды».
Осы бастаманы Қазақстанның басқа ірі қалаларымен салыстырсақ, Шымкенттің қарқыны айтарлықтай жоғары. Алматы да ұқсас бағдарламалар жүргізіп жатса да, шаршы метрге шаққандағы бюджеттік инвестиция мен жылдық жөнделетін үй саны бойынша Шымкент қазір рекордшы қалалардың қатарына кіруде. Бастапқы кеңес дәуіріндегі тұрғын үй қорын жаңарту мәселесі бүкіл Орталық Азия аймағы үшін өзекті болып табылады: 1960–1980 жылдары салынған бесқабатты және тоғызқабатты үйлердің қалыпты пайдалану мерзімі ең дегенде 50 жылды құрайды, ал кейбіреулері сол мерзімді арттан қалдырып кетті.
Болашақ тұрғысынан алғанда, бұл бағдарлама тек физикалық нысандарды жаңартумен ғана шектелмейді. Сарапшылар жөндеуден өткен үйлердің нарықтық құны 15-20 пайызға артуы мүмкін деп болжайды. Жылу тұтынуды автоматтандыру есебінен тұрғындардың коммуналдық шығыны азаяды, бұл жанұя бюджетіне тікелей оң әсер береді. Лифтілерді ауыстыру — әсіресе қарт тұрғындар мен мүмкіндіктері шектеулі адамдар үшін — өмір сапасын айтарлықтай жақсартады. Сондықтан 2026 жылғы бұл бағдарлама — Шымкенттің тұрақты даму стратегиясының маңызды бір буыны ретінде тарихта қала береді.