Шымкенттегі жол құрылысы: 33 жер телімінің тағдыры және қала болашағы

Шымкент қаласында ірі инфрақұрылымдық жоба жүзеге асырылуда — Тасқен тұрғын алабында Ақсүмбе көшесінің жалғасы салынып жатыр. 2026 жылғы 3 қыркүйек күні қала әкімдігі жобаның барысы туралы соңғы мәліметтерді жариялады: 33 жер телімінің 12-сі мемлекет меншігіне берілді, ал қалған 21 телім бойынша меншік иелерімен келіссөздер жалғасуда. Бұл жоба тек Тасқен тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл Шымкент қаласының көліктік инфрақұрылымы үшін стратегиялық маңызға ие.
Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. Соңғы он жылда халық саны тез өсіп, бүгінде екі миллионнан астам тұрғынды қамтитын бұл мегаполис үшін жол инфрақұрылымы мәселесі өткір күйде тұр. Байдібек би даңғылы ұзақ жылдар бойы қаланың оңтүстік-батыс бөлігіндегі негізгі магистраль болып келді. Алайда халықтың тұрақты өсімі мен жаңа тұрғын алаптарының кеңеюі бұл жолды мейлінше тиімді ете алмай отыр. Кеш іргелес сағаттарда Байдібек би даңғылында тығын жасау күнделікті жағдайға айналды. Дәл осы мәселені шешу мақсатында Ақсүмбе көшесін ұзарту жобасы іске қосылды.
Жобаның идеясы жаңа емес. Шымкент қаласының бас жоспарында Тасқен алабы арқылы өтетін жол тартылымы бірнеше жыл бұрын белгіленген болатын. Қала сәулетшілері мен жол жоспарлаушылары Байдібек би даңғылына балама маршрут құру арқылы трафикті бөлуге болатынын дәлелдеді. 2024 жылы техникалық-экономикалық негіздеме бекітіліп, жобалау жұмыстары аяқталды. 2025 жылдың аяғында жер телімдерін мемлекеттік қажеттіліктер үшін алып қою процесі ресми түрде басталды. Биылғы жылдың бірінші жартысында алғашқы 12 телім мемлекет меншігіне өтті.
Жергілікті сарапшылар жобаның маңыздылығын жоғары бағалайды. Шымкент қалалық жоспарлау институтының жетекші мамандарының бірі Аманжол Нұрланов: «Байдібек би даңғылы қазіргі таңда жобалық қуатынан асып кетті. Тасқен арқылы өтетін жаңа жол тек тығынды азайтып қана қоймайды, сонымен бірге алаптың өзін де дамытуға серпін береді. Жаңа магистраль бойында бизнес белсенділігі артады, жылжымайтын мүлік бағасы өседі» — деді. Қаланың көлік инфрақұрылымы бөлімінің мамандары болжауынша, жаңа жол пайдалануға берілгеннен кейін Байдібек би даңғылындағы жол қозғалысы интенсивтілігі 30–35 пайызға азаюы мүмкін.
Жобаның ең күрделі бөлігі — жер телімдерін иеліктен шығару мәселесі. Заңнамаға сәйкес, мемлекеттік мұқтаждықтар үшін жер алып қою кезінде меншік иелеріне нарықтық бағамен компенсация төленуі тиіс. 33 телімнің барлығы тәуелсіз бағалаушылардың қорытындысынан өтті. Қалған 21 телім иелерімен келіссөздер жалғасып жатыр. Тасқен тұрғыны Бақыт Сейтқали: «Біздің отбасымыз бұл үйде он бес жыл тұрды. Ұсынылған компенсация сомасы аз емес, бірақ ол бізге басқа жерден лайықты баспана табуға жетеді ме — соны санап отырмыз. Қала дамуына кедергі келтіргіміз жоқ, бірақ шарттар әділ болуы керек» — деді. Бұл жағдай Қазақстанның барлық ірі қалаларында жүріп жатқан урбанизация процесінің типтік бейнесін көрсетеді.
Қазақстан тәжірибесінде мемлекеттік мұқтаждықтар үшін жер алып қою мәселесі жиі дауларға ұласады. Дегенмен Шымкент жағдайында тараптардың диалогқа дайын екені байқалады. Қала жер қатынастары басқармасының өкілі Дінмұхамед Байсалов: «Біз меншік иелерімен ашық диалог жүргізіп отырмыз. Тәуелсіз бағалаудың нәтижелері меншік иелеріне толық ашық. Мемлекет заңдылық шеңберінде ғана жұмыс істейді. Егер келісімге келінсе — процесс тез жүреді, ал мәжбүрлеп алып қою мүмкіндігі де бар, бірақ ол соңғы шара» — деп түсіндірді. Осы тәсіл Алматы мен Астанадағы жол құрылысы жобаларынан алынған тәжірибеге сүйенетіні белгілі.
Жобаның аймақтық деңгейдегі маңыздылығы да назар аударарлық. Шымкент — Орталық Азиядағы маңызды транзиттік тораптардың бірі. Қала ішіндегі жол желісін жетілдіру тек жергілікті трафикке ғана емес, аймақаралық жүк тасымалдауға да оң ықпал етеді. Ақсүмбе көшесінің жалғасы болашақта қаланың солтүстік-шығыс бөлігімен байланыстыратын жол тартымдарымен қосылу жоспарланған. Сол арқылы тұтас жол сақинасы қалыптасады, бұл орталық аудандарға түсетін жүктемені едәуір азайтады деп күтілуде.
Алдағы кезеңде жер мәселесінің шешімі жобаның орындалу мерзіміне тікелей әсер етеді. Жол құрылысы басқармасының мәліметтері бойынша, барлық телімдер мемлекет меншігіне өткен жағдайда негізгі құрылыс жұмыстары 2027 жылдың басында аяқталуы тиіс. Жаңа жол Тасқен алабының тұрғындарына Шымкент орталығына тезірек жетуге мүмкіндік береді, жедел жәрдем мен өрт сөндіру машиналарының жол жүру уақытын қысқартады, сондай-ақ жаңа тұрғын үй кешендері мен сауда нысандарының салынуына жол ашады. Шымкент тәжірибесі алдағы жылдары Қазақстанның басқа ірі қалаларына да үлгі болуы мүмкін, өйткені урбанизация қарқыны бүкіл елде жалғасуда.