Түркістанда жаңа экопарк: табиғат пен заманауи демалыстың ұштасуы

Оңтүстік Қазақстанның рухани астанасы Түркістан қаласы жаңа жасыл жобамен бүкіл елдің назарын аударып отыр. 1 маусым 2026 жылы белгілі болғандай, Қарашық өзенінің жағасында 50 гектарлық аумақты қамтитын «Түркістан» экопаркінің құрылысы қарқынды жүргізілуде. Бұл жоба тек сауықтыру кеңістігін ғана емес, қаланың экологиялық болашағын да түбегейлі өзгерту мақсатын алдына қойған.
Идея жай туындаған жоқ. Соңғы онжылдықта Түркістан қаласы айтарлықтай жедел дамыды. 2018 жылы облыс орталығы мәртебесін алған қала, 2019 жылдан бастап Дүниежүзілік туристік орталық ретінде белсенді насихатталып келеді. Қожа Ахмет Яссауи кесенесін, ескі Сыр елінің тарихи мұраларын көруге жыл сайын жүз мыңдаған туристер ағылады. Алайда тұрғындардың өздері ұзақ уақыт бойы демалыс пен рекреациялық инфрақұрылымның жетіспеушілігінен зардап шекті. Жаңа экопарк осы олқылықты толтыруға тиіс.
Жобаның ауқымы шынымен де үлкен. 50 гектарлық аумақ — бұл Алматының орталығындағы Орталық паркпен шамалас кеңістік. Алғашқы кезеңде 10 мыңға жуық ағаш отырғызылады, олардың арасында жергілікті климатқа бейімделген теректер, шынарлар, жемісті бақтардан алынған арша мен тал ағаштары бар. Парктің жасыл желегі қаланың ауасын айтарлықтай тазартып, жазғы ыстықта температураны бірнеше градусқа төмендетуге мүмкіндік берері сөзсіз. Күн панельдерімен жұмыс істейтін жарық шамдары орнатылмақ, бұл парктің электр энергиясын толық өз бетімен өндіріп, «нөлдік көміртек ізі» қағидатын жүзеге асыруға жол ашады. Гидрологтардың мәліметінше, Қарашық өзені маңындағы жасыл зона топырақтың ылғал тепе-теңдігін сақтай отырып, аймақтың жер асты су қоры үшін де маңызды рөл атқарады.
Экопарктің бас жобалаушысы, сәулетші Нұрболат Сейітов бұл туралы: «Біз тек демалыс орны салып отырған жоқпыз. Мұнда экологиялық таза материалдардан жасалған серуендеу жолдары, биіктігі 6-8 метрлік арнайы бақылау мұнаралары, балалар үшін зерттеу алаңдары, сонымен қатар табиғат туралы білім беретін интерактивті стенділер қарастырылған. Бұл кеңістік адамдарға табиғатпен сөйлесуді үйрету орнына айналуы тиіс», — деп атап өтті. Оның сөзінше, жобада Скандинавиядағы «биофилдік дизайн» тәсілдері де қолданылып, адам организміне табиғи ортаның емдік ықпалы ескерілген.
Жергілікті тұрғындардың бұл бастамаға деген ықыласы зор. Шарбаққа қыдырып жүрген үш баланың анасы Гүлнар Ахметова: «Бүгінге дейін балаларымды серуендетуге лайықты орын таба алмай қиналатынмын. Мағжан Жұмабаев атындағы алаңда ертеректе сауықтырушы зона болған, бірақ соңғы жылдары жағдайы нашарлады. Жаңа экопарктен жаңа үміт күтеміз», — деді. Ал зейнеткер Серікқали Жақсыбеков: «Мен туған жерімнің жасыл болуын тілейміз. Жасы үлкендерге тыныш аяланатын жер, жастарға жігерлі ойын-сауық кеңістігі — екеуі де осы бір паркте болуы — бұл керемет», — деп пікір білдірді.
Экологтар мен мамандар тарапынан да жоба жоғары бағаланып отыр. Қазақстан экология институтының аға ғылыми қызметкері Айгүл Мамытбекова бұл жобаның аймақ үшін маңыздылығын ерекше атап өтті: «Оңтүстік Қазақстандағы жасыл зоналардың тығыздығы елдің орташа көрсеткішінен тиісті деңгейде аз болып келеді. Әрбір жаңа парк — бұл тек эстетика емес, тікелей денсаулыққа, ауаның тазалығына, ал ойын алаңдары арқылы балалар психологиясының дамуына да ықпал ететін фактор. Ең бастысы, орнатылатын күн панельдері мен экологиялық инфрақұрылым бұл объектінің тұрақты дамудың нақты үлгісі болатынын көрсетеді», — деп түсіндірді ол.
Жобаның стратегиялық маңызы одан да кең. Биыл «Жасыл Қазақстан» ұлттық бағдарламасы аясында елімізде 2 миллиард ағаш отырғызу жоспарланып отыр. «Түркістан» экопаркі осы жалпыұлттық бастаманың оңтүстік өңірдегі флагмандық жобаларының бірі болуға тиіс. Мамандардың есептеуінше, парк толық жұмысқа кіріскен соң жылына 300 мың туристі қабылдай алады, бұл Түркістанның туристік потенциалын 15-20 пайызға арттыруы мүмкін. Тікелей жұмыс орындарының саны 200-ден асады: бау-бақша күтімшілері, нұсқаушылар, тазалықшылар, кіші кәсіпкерлік орындары.
Тарихи жадыға жүгінсек, ежелгі Сыр өркениетінде Түркістан аймағы суармалы егіншіліктің гүлденген жері болған. Яссауи дәуірінде қаланы бағ-бақшалар мен жасыл алқаптар қоршаған деп жазылған. ХХ ғасырдың ортасынан бастап өндірістік даму кезінде жасыл аумақтар жойылып, қала кеңістігінен биологиялық алуан түрлілік азайып кеткені ресми деректерде де жазылған. Бүгінгі экопарк жобасы сол тарихи үрдісті кері бұруға — жасыл Түркістанды қайта өрге тарту мен болашаққа жол ашуға деген нық қадам. Жоба келесі жылдың жазына дейін бірінші кезеңін аяқтауды жоспарласа, толық кешеннің ашылуы 2028 жылға белгіленген. Бастамасыз іс болмайды — «Түркістан» экопаркі Оңтүстік Қазақстанның жасыл, экологиялық таза болашағына жасалған тарихи салым болмақ.