Қазығұрт сүті: аймақтық экономиканың тірегіне айналған зауыт

Оңтүстік Қазақстанның нұрлы даласында орналасқан Қазығұрт ауданы бүгінгі күні еліміздің аграрлық картасында ерекше орын алады. Мұнда жүргізіліп жатқан ауқымды инфрақұрылымдық жаңарту, әлеуметтік нысандар салу және инвестициялық жобалар аудан тұрғындарының өмір сапасын жыл санап жақсартуда. 2026 жылдың 4 маусымында аймақ журналистері мен сарапшыларының назары осы аудандағы «Қазығұрт сүт өнімдері» зауытына аударылды — шын мәнінде, бұл кәсіпорын Оңтүстік Қазақстанның сүт өнеркәсібіндегі тұрақтылықтың жарқын үлгісіне айналып отыр.
Кәсіпорынның тарихы шамамен жиырма жыл бұрын басталды. Сол кезде Қазығұрт ауданында жергілікті шикізатты өңдейтін, мал шаруашылығымен айналысатын фермерлерге тікелей экономикалық пайда әкелетін өндіріс орнын ашу мақсаты қойылды. Алғашқы жылдары зауыт шағын көлемде жұмыс жасады, өнімдер тек жергілікті нарыққа ғана жеткізілді. Алайда уақыт өте келе кәсіпорын нарықтық сұраныс пен технологиялық мүмкіндіктерін кеңейтіп, бүгінгі күні Қазақстанның көптеген аймақтарына өнімдерін жіберетін іргелі өндіріс орнына айналды. Сметана, сары май, айран, құрт — бұл өнімдер бүкіл ел бойынша тұтынушыларға таныс, сапасы тексерілген тауарлар ретінде бекітілді.
Зауыттың директоры Сүндет Кендірбаев кәсіпорынның бүгінгі жұмысын толық мағынасында бағалай отырып, маңызды деректер келтіреді: «Кәсіпорын Қазығұрт нарығында шамамен 20 жыл бойы жұмыс жасап, кең ассортиментті өнімдердің тұрақты өндірісін жолға қойды. Күнделікті зауытқа 15-тен 20 тоннаға дейін сүт түседі және ол дереу өңдеуге жіберіледі. Дайын өнімдер Батыс Қазақстан облысын қоса алғанда, елдің әртүрлі аймақтарына үздіксіз жеткізіледі». Директордың сөздері зауыттың тек жергілікті ауқымда емес, ұлттық деңгейде де маңызды рөл атқаратынын дәлелдейді. Күніне 15-20 тонна шикі сүтті бірден өңдеп, сапалы өнімге айналдыру — бұл заманауи технологиялар мен жауапкершілікті ұжымдық еңбектің жемісі.
Өндіріс үдерісінің тиімділігін сипаттайтын тағы бір мысал — зауыттың май өндіру бөлімі. Зауыт қызметкері Ботакөз Әбдірасілова бұл туралы нақты айтады: «Бізде кілегейді өңдеп, май алуға арналған маслобойный аппарат бар. Бір аппарат белгілі бір уақытта шамамен 200 килограмм май өндіруге мүмкіндік береді. Барлығы бізде төрт осындай аппарат бар — екеуі осы жерде, тағы екеуі басқа желіде. Жалпы, күнделікті біз шамамен 700-800 килограмм май өндіреміз. Бірақ өнімдер бізде ұзақ тұрмайды — бәрі күн сайын өндіріліп, жіберіледі. Біз майды қоймаларда ұзақ сақтамаймыз». Бұл сөздер зауыттың нарықтық сұранысқа нақты, икемді жауап беретінін, артық қор жинаусыз, тіршілік ағымымен ұйымдасқан жұмыс жасайтынын көрсетеді. Тәулігіне жарты тоннаға жуық тауарлы май өндіру — кез келген өңіраралық кәсіпорын үшін жоғары нәтиже.
Зауытта молочная өнімдерді өңдеудің заманауи технологиялары енгізілген, олар сүттің пайдалы қасиеттерін сақтауға және өнімнің тұрақты шығарылуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бастапқы өңдеуден бастап қаптауға дейінгі бүкіл процесс бірыңғай өндірістік желі шеңберінде ұйымдастырылған. Өндірістің барлық кезеңінде санитарлық нормалар мен сапа бақылауына ерекше назар аударылады. Бұл өнімнің қауіпсіздігін кепілдендіруге және белгіленген стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Аудандық ветеринария және санитарлық-эпидемиологиялық қызметтер кәсіпорын жұмысын жүйелі бақылауда ұстайды, бұл тұтынушылардың зауыт өніміне деген сенімін одан әрі арттырады.
Зауыттың аудан экономикасы үшін маңызы тек өнеркәсіптік өндірісімен шектелмейді. Жергілікті мал шаруашылары үшін бұл кәсіпорын — шикізатты тұрақты өткізу арнасы. Аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің деректері бойынша, зауытпен серіктестік қатынас орнатқан шаруашылықтар соңғы бес жылда өз табындарын кеңейтіп, сауын сиырлар санын орта есеппен 30 пайызға арттырған. Бұл статистика — зауыт пен фермерлер арасындағы тиімді өзара тәуелділіктің дәлелі. Сонымен қатар кәсіпорын аудан тұрғындары үшін тікелей жұмыс орны болып табылады: онда 80-нен астам адам тұрақты жалақымен жұмыс жасайды, ал маусымдық кезеңдерде бұл сан одан да артады.
Аймақтық сарапшылар Қазығұрт зауытының тәжірибесін Оңтүстік Қазақстандағы агроөнеркәсіптік кластерлер дамытудың үлгілік моделі ретінде қарастырады. Экономист Дәурен Мұратов осы тақырыпта пікір білдіреді: «Қазығұрт сүт зауыты — бұл жергілікті шикізатты, жергілікті жұмыс күшін және жергілікті тұтынуды біріктіретін тұйық циклді агроөндіріс орнының классикалық мысалы. Мұндай кәсіпорындар ел ішіндегі азық-түлік қауіпсіздігін нығайтудың ең тиімді тетігі болып табылады. Импортқа тәуелділікті азайту тұрғысынан алғанда, мұндай зауыттардың аймақтарда кеңеюі стратегиялық маңызға ие». Шынында да, фермадан бастап дайын тауар сөреге шыққанша — бүкіл жол аймақ ішінде өтеді, бұл экономикалық мультипликатор ретінде ауылдық жерлерге тікелей пайда келтіреді.
Болашаққа қарайтын болсақ, «Қазығұрт сүт өнімдері» зауытының алдында жаңа мүмкіндіктер кең ашылып жатыр. Кәсіпорын басшылығы өндіріс қуатын арттыру, ассортиментті кеңейту — атап айтқанда, ірімшік пен биік қосымша құнды сүт өнімдері шығару жоспарларын жария еткен. Сонымен бірге жетекші отандық бөлшек сауда желілерімен ынтымақтастықты тереңдету және экспорт мүмкіндіктерін зерттеу мәселесі де күн тәртібінде тұр. Осының барлығы Қазығұрт ауданының агроөнеркәсіптік бейнесін жаңарта отырып, аймақтың тек Оңтүстік Қазақстан шеңберінде ғана емес, жалпы республикалық деңгейде де маңызды сүт өнімдері өндірушісі ретіндегі беделін нығайтады. Зауыттың жиырма жылдық тарихы — тек кәсіпорынның өсу жолы ғана емес, бүкіл аудан тұрғындарының еңбекке деген адалдығы мен жерге деген сүйіспеншілігінің куәлігі.