Белсенділік — ұзақ өмірдің кілті: Байдібек ауданындағы белсенді ұзақ өмір орталығы

10 маусым 2026 жыл. Оңтүстік Қазақстанның таулы өңірінде орналасқан Байдібек ауданының орталығы Шаян кентінде орналасқан белсенді ұзақ өмір орталығы бүгінде аудандағы егде жастағы азаматтар үшін нағыз рухани бекетке айналып отыр. Мұнда жиналған қарт аналар мен ақсақалдар жасының ілгерілегеніне қарамастан, өмірге деген құштарлықтарын жоғалтпай, белсенді өмір салтын ұстануда. Бұл орталықтың жұмысы аймақтағы ең озық тәжірибелердің бірі ретінде бағаланып, облыстық деңгейде де назар аудартып отыр.
Қазіргі таңда Қазақстанда халықтың қартаю үрдісі байқалуда. Статистика комитетінің деректері бойынша, елімізде 60 жастан асқан азаматтардың үлесі жалпы халық санының 12 пайызынан асты, ал бұл көрсеткіш алдағы он жылда одан да өсетіні болжануда. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының зерттеулері бойынша, белсенді өмір салтын ұстанған егде жастағы адамдар жүрек-тамыр аурулары мен деменция сияқты созылмалы сырқаттарға шалдығу қаупін 30–40 пайызға азайтады. Дәл осы ғылыми негізге сүйене отырып, Байдібек ауданындағы орталық өз жұмысын құрған.
Орталықтың тарихы бірнеше жылға созылады. Алғаш рет ауданда егде жастағы азаматтарға арналған мәдени-сауықтыру кеңістігін ашу идеясы жергілікті әкімшілік тарапынан 2021 жылы көтерілген болатын. Ауданның сол кездегі басшылығы халықтың арасында жүргізген сауалнама нәтижесінде зейнеткерлердің басым бөлігі жалғыздықпен күресіп жатқанын анықтады. Міне, осы ащы шындық жаңа орталықтың негізін қалауға түрткі болды. 2022 жылы ашылған орталық бүгінде екі жүзден астам тұрақты мүшені біріктіреді, ал апта сайынғы іс-шараларға қатысушылар саны үнемі артып келеді.
Орталықтың ерекшелігі — мұнда ұсынылатын қызметтердің алуантүрлілігі. Спорт залдарында фитнес жаттығулары, скандинавтық жүру, гимнастика сабақтары ұйымдастырылады. Мамандардың бақылауымен жүргізілетін бұл жаттығулар әрбір қатысушының жас және дене ерекшелігіне сәйкес бейімделген. Тыныш демалысты қалайтындар үшін бильярд пен шахмат бөлмелері жұмыс істейді — бұл ойындар тек көңіл көтеру ғана емес, зейін мен логикалық ойлауды дамытудың тиімді құралы екені дәлелденген. Ресей ғалымдары жүргізген зерттеулерге сүйенсек, шахматпен айналысқан егде жастағы адамдарда альцгеймер ауруының алдын алу мүмкіндігі екі есеге артады.
Орталықтың маманы Динара Молдабекова осы жердегі шығармашылық жұмыстар жайлы айрықша мақтанышпен сөйлейді: «Қолөнер үйірмесінің қатысушылары өз туындыларын жан-тәнімен жасайды — безендірме бұйымдардан бастап күнделікті өмірге қажетті заттарға дейін. Барлық жұмыстар ұқыпты рәсімделіп, экспозициялық сөреге қойылған, мұнда кез келген келуші қолөнершілердің еңбегі мен шығармашылығының жемісін тамашалай алады. Мұндай сабақтар ұсақ қимыл-қозғалысты және шығармашылық ойлауды ұстап тұрумен қатар, адамдарды бір-бірімен жақындастырады, олардың тәжірибе бөлісуіне мүмкіндік береді», — дейді ол.
Ауданның медицина бөлімінің басшысы Серік Оразов бұл бастаманың денсаулық сақтау саласына тигізетін оң әсерін атап өтеді: «Соңғы үш жыл ішінде орталыққа тұрақты қатысатын зейнеткерлердің дәрігерге жүгіну жиілігі байқарлықтай азайды. Бұл кездейсоқ емес — белсенді өмір салты иммунитетті нығайтады, жүрек жұмысын жақсартады және ең бастысы, психологиялық тұрғыда адамды сергек ұстайды. Жалғыздық пен белсенділіксіздік — қартайған кездегі ең қауіпті жаулар. Бізде осы жауларға қарсы нақты құрал бар». Оның сөзіне қарағанда, орталыққа тұрақты қатысатын зейнеткерлердің 78 пайызы өз денсаулығының жақсарғанын немесе тұрақтанғанын мойындайды.
Жергілікті тұрғындар да осы өзгерістерді жоғары бағалайды. Орталықтың тұрақты мүшесі, жетпіс үш жасар Зейнеп Байғалиева: «Бұрын үйде жалғыз отырып, балаларымды күтетінмін. Ал қазір таңертең тұрсам, осы жаққа асыққым келеді. Мұнда достарым бар, ісім бар, мені күтетін адамдар бар. Өзімді жиырма жасқа жас сезінемін», — деп күліп айтады. Оның жанында отырған Мейрамбек Дүйсенов те қосылады: «Шахматта ұтылсам да, ұтсам да — екеуі де жақсы. Ұтылсам — үйренемін, ұтсам — қуанамын. Ең бастысы — жалғыздық жоқ».
Байдібек ауданындағы белсенді ұзақ өмір орталығының тәжірибесі аймақтық деңгейде де ескеріле бастады. Облыстық әкімдіктің әлеуметтік саясат басқармасы биыл ұқсас орталықтарды тағы да бірнеше ауданда ашуды жоспарлайтынын хабарлады. Сарапшылар бұл бастаманың жалпыұлттық деңгейде кеңейтілуі тиіс деп санайды. Ел бойынша зейнеткерлерге арналған мұндай инфрақұрылымды дамыту — бұл тек гуманитарлық мәселе ғана емес, экономикалық тиімділік те. Белсенді қарттар арасында аурухана шығыны азаяды, мемлекеттік бюджетке жүктеме кемиді. Шаяндағы орталықтың жұмысы бұл тезисті іс жүзінде дәлелдеп отыр. Белсенділік — бұл тек ұзақ өмірдің кілті ғана емес, сонымен бірге мәнді өмірдің де негізі. Ал Байдібек ауданы бұл ақиқатты бүкіл еліміздің алдына үлгі ретінде ұсынып отыр.