Халық үні жеткізілді: Тұран ауданының су жүйесі жергілікті тұрғындарды жылдар бойы мазалап келеді

21 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының Тұран мөлтек ауданында тұратын тұрғындар мен студенттер үшін Жарқымбеков көшесіндегі Энергетика және байланыс колледжінің маңы ежелден таныс, бірақ аяқ астынан батпаққа айналатын жер ретінде белгілі болып келді. Жыл сайын жауын-шашын маусымы басталысымен аумақты су басып, жаяу жүргіншілерге, студенттерге және ауданда тұратын отбасыларға шексіз қолайсыздық туғызады. Осы созылмалы мәселеге нүкте қою мақсатында Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының Шымкент қалалық филиалы 2026 жылдың 23 қыркүйегіне маңызды іс-шара жоспарлады. «Халық үні және қоғамдық бақылау: Колледж маңындағы су жүйесінің түйткілдері» деп аталған бұл жиын — ауданда жылдарға созылған инфрақұрылымдық олқылықтың жалпы қоғамдық деңгейдегі алғашқы ашық талқылауы болмақ.
Мәселенің тамыры терең. Тұран мөлтек ауданы Шымкент қаласының жедел дамып жатқан аймақтарының бірі ретінде соңғы он жылда айтарлықтай өзгерді. Халық саны артты, жаңа тұрғын үйлер салынды, оқу орындарының контингенті ұлғайды. Алайда инфрақұрылым, атап айтқанда су бұру және ирригациялық жүйелер, қалпына келтірілмей, ескі жағдайында қала берді. Мамандардың бағалауынша, ауданның кейбір учаскелеріндегі су бұру желілерінің тозу деңгейі жетпіс пайыздан асады. Бұл — тек сандық көрсеткіш қана емес, нақты адамдардың күнделікті тіршілігіне тікелей соққы беретін шындық. Колледждің жанынан өтетін жол бойында жиналатын су кейде жарты метрден асып, студенттер мен оқытушылардың оқу орнына қалыпты жағдайда жетуіне мүмкіндік бермейді.
Жергілікті тұрғын, үш баланың анасы Гүлнар Сейітқалиева бұл жағдайды: «Балаларымды мектепке жіберген кезде ең алдымен аспанға қараймын. Жаңбыр жауса — аяқ киімдерін аластатып, басқа жолмен жіберемін. Ал кейде ол жол да жоқ болады. Үш жыл бойы жазып, өтініш бердік — нәтиже болмады», — деп сипаттайды. Оның сөздері — жеке шағым емес, ауданның жүздеген отбасының ортақ зары. Энергетика және байланыс колледжінде оқитын студенттер де бұл мәселеден шет қалмаған. Бірінші курс студенті Арыстанбек Нұрмағамбетов: «Дәрістен кейін үйге қайтқанда аяқ киімнің бұзылуы — қарапайым жағдайға айналды. Шешімді тезірек тапса екен деп үміттенеміз», — дейді.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының Шымкент қалалық филиалы бұл іс-шараны ұйымдастыруды қоғамдық бақылауды жүзеге асырудың нақты үлгісі ретінде қарастырады. Партия өкілі Данияр Әлімов: «Бізге биліктің орнына жасауды талап ету емес, бірге жауап іздеу маңызды. Жауапты мекемелер мен тұрғындарды бір алаңда жинап, мерзімі белгіленген, нақты міндеттемелерге қол жеткізу — осы жиынның негізгі мақсаты», — деп атап өтті. Шынында да, бұл форматтың ерекшелігі — тек шағым тыңдау емес, шешімнің кезеңдері мен мерзімдерін бірлесіп белгілеу. Жиынға Шымкент қаласының энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасының өкілдері, Тұран ауданы әкімдігінің жауапты қызметкерлері, колледж басшылығы, оқытушылар мен студенттер, партия мүшелері және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері шақырылды.
Мұндай ашық диалог форматы Қазақстанда өзінің нәтижелілігін дәлелдеп келеді. Мысалы, 2023 жылы Алматының Алатау ауданында ұқсас проблема — ескі су бұру жүйесінің ақаулары — дәл осындай жергілікті жиын арқылы кезек күттірмес мәселеге айналдырылды. Сол кездегі ашық диалог нәтижесінде жөндеу жұмыстары алты айдың ішінде аяқталған болатын. Шымкент тәжірибесі де осы жолды ұстануы мүмкін, егер жауапты тараптар нақты міндеттемелер алса. Инфрақұрылым саласының тәуелсіз сарапшысы Болат Қожамқұлов: «Су бұру жүйесі — бұл тек техникалық мәселе емес, қоғамдық денсаулық пен қауіпсіздік мәселесі. Тоқырап қалған ирригация жолдары инфекциялық аурулардың таралуына, жол жабындарының бұзылуына, тіпті іргетастардың шайылуына апарады», — деп ескертеді.
Статистика да алаңдаулы. Қазақстанның Ұлттық экономика министрлігінің деректеріне сүйенсек, еліміздің оңтүстік өңірлеріндегі коммуналдық инфрақұрылымның орташа тозу деңгейі алпыс пяьтыдан жетпіс пайыз аралығында. Шымкент қаласы үшін бұл көрсеткіш де жоғары, әсіресе жаппай тұрғын үй салынған жаңа аудандарда. Жыл сайын жаңбырлы маусымда елді мекенде жол апаттары саны орташа есеппен отыз пайызға артады, оның себебі — тасқын су мен бітеліп қалған дренаж жүйелері.
Алдағы 23 қыркүйектегі жиын өзінің форматымен де назар аудартады. Бұл — жабық кабинеттегі мәжіліс емес, тікелей оқиға орнында өтетін «көшпелі жиын». Мәселенің ауқымы мен нақты сипатын чиновниктердің өз көздерімен байқауы — диалогтың нәтижелілігін арттыруы тиіс. Тұрғындар да бұл іс-шарадан үлкен үміт күтеді. Ауданда он жылдан астам тұратын зейнеткер Рахмет Байболов: «Бізге уәде аз, іс көп керек. Егер бүгін жауапты адамдар өз қолдарымен мәселені сезінсе — ертең шешу оңайырақ болар», — дейді.
Жиынның нәтижесі тек Тұран ауданы үшін емес, тұтастай Шымкент қаласы үшін прецедент болуы мүмкін. Қоғамдық бақылаудың тиімді механизмге айналуы, тұрғындардың дауысының нақты шешімдерге ықпал ете алатынын дәлелдеу — бұл саяси мәдениеттің жаңа сатысы. Ал Энергетика және байланыс колледжінің студенттері үшін бұл — теориялық білімнен гөрі маңызды азаматтық сабақ: мемлекет пен қоғам диалогы тек залда емес, ашық аспан астында да мүмкін. Енді сөз — жауапты тараптардың іс-қимылында.