Түркістан облысында су жүйесін жаңғырту: миллиардтар мен мүмкіндіктер

Түркістан облысындағы ауыз су жабдықтау мәселесі — аймақ тұрғындары үшін жылдар бойы өзекті болып келген, бірақ шешімін таба алмай ұзаққа созылған мәселелердің бірі. Ондаған жылдар бойы кейбір ауылдар кестелік режимде, яғни белгіленген сағаттарда ғана суға қол жеткізе алды. Кейде бұл бар болғаны күніне екі-үш сағатты ғана құрады. Алайда, 2026 жылдың 16 шілдесінде жария етілген мәліметтер бойынша, облыста іске асырылып жатқан кешенді бағдарлама бұл ахуалды түбегейлі өзгертуге мүмкіндік береді.
Бүгінгі таңда облыстың 801 елді мекені орталықтандырылған сумен жабдықтау желісіне қосылған. Бұл — үлкен жетістік. Бірақ кейбір ауылдарда су кесте бойынша берілуін жалғастыруда. Осы мәселені шешу мақсатында 2026–2028 жылдарға арналған нақты іс-шаралар жоспары бекітілді. Оның шеңберінде биылдың аяғына дейін Арыс, Сауран, Мақтааральск, Шардара және Қазығұрт аудандарының он елді мекенінде тұратын 50 мыңға жуық тұрғын тәулік бойы үздіксіз ауыз сумен қамтамасыз етіледі. Бұл — Ұлттық «Энергетика және коммуналдық секторды жаңғырту» жобасының алғашқы қадамдарының бірі.
Түркістан облысының энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының басшысы Тоқтар Үсібалиев мәселенің ауқымын да, оны шешуге бөлінген ресурстардың мол екенін де нақты сандармен дәлелдеді. Оның айтуынша, 2025–2029 жылдары сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін жаңғыртуға жалпысы 43 млрд теңгеге жуық қаражат бөлінген. Оның ішінде 34,5 млрд теңге тікелей ауыз су жабдықтау желілерін жаңартуға жұмсалады, бұл 511 шақырым су құбырлары желісін қайта қалпына келтіруге мүмкіндік береді. 2029 жылға қарай ауыз су жабдықтау желілерінің тозу деңгейі 34 пайыздан 28 пайызға дейін төмендейді деп күтілуде. Сондай-ақ ағымдағы жөндеу жұмыстарына облыстық бюджеттен 2026 жылы 2 млрд теңгеден астам қаражат бөлінген. Жұмыстар 27 объектіде жүргізіліп жатыр, ал жылдың соңына дейін 21 елді мекендегі тозған су құбырлары желісі жаңартылады.
Бұл жобаның маңыздылығын терең түсіну үшін облыстың демографиялық жағдайын ескеру қажет. Түркістан облысы — Қазақстандағы ең жылдам өсіп жатқан аймақтардың бірі. Халық саны жыл сайын едәуір артып отыр, бұл коммуналдық инфрақұрылымға орасан зор жүктеме салады. Су жабдықтау жүйесі алпысыншы-жетпісінші жылдары салынған, яғни оның жасы алпыс жылдан асып кеткен. Осыған қосымша, аймақтың климаттық жағдайы да ерекше — жаз айларында температура 40 градустан асады, бұл кезде су ресурстарына деген сұраныс екі-үш есеге артады. Осындай жағдайда тозыған су жүйесінің тиімді жұмыс істеуі мүмкін емес екені анық. Сондықтан жасалып жатқан инвестиция тек техникалық жаңарту ғана емес, тұрғындардың денсаулығы мен тіршілік жағдайын сақтаудың кепілі.
Жергілікті тұрғындар арасынан алынған пікірлер жоспардың дұрыс бағытта екенін растайды. Мақтааральск ауданының тұрғыны, үш баланың анасы Гүлнар Орынбасарова өзінің ойын ашықтықпен білдірді: «Бізге ерте таңда сағат алтыда тұрып су жинап алу керек болатын. Балаларды мектепке жіберіп, ыдыс-аяқты жуып, ас пісіру — бәрі сол екі сағаттық суға тіркелген еді. Енді бұл мәселенің шешілетінін естігенде шынымды айтсам, сенгім де келмеді, бірақ сенгім де келді». Осындай жеке тарихтар — статистиканың сан жағынан ғана емес, адами тұрғыдан да нені білдіретінін айқын көрсетеді.
Сарапшылар бұл жобаны аймақтың ұзақ мерзімді даму стратегиясымен тығыз байланысты деп бағалайды. Коммуналдық инфрақұрылым саласындағы тәжірибелі маман Берік Сейтқалиев бұл жайлы: «Су жабдықтауды реформалау — бұл тек краннан аққан су емес. Бұл білім беру, денсаулық сақтау, кәсіпкерлік және жалпы тіршілік сапасына тікелей әсер ететін іргелі инфрақұрылым. Ауылдық жерлерде су жетіспеушілігі балалардың мектепке баруына, әйелдердің жұмысқа шығуына, шаруашылықтың дамуына тікелей кедергі болады», — деді ол.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Түркістан өңірі — ежелден су тапшылығы мәселесімен күресіп келе жатқан аймақ. Сырдария өзені бойындағы суару мәселелері, Арал теңізінің тартылуынан туған экологиялық зардаптар, орталық жоспарлы экономика заманынан қалған ескірген инфрақұрылым — мұның бәрі бүгінгі жағдайдың тамырында жатыр. Дәл осы себепті жаңғырту жобасының ауқымды болуы кездейсоқ емес: өткен ондаған жылдардың жиналған борышын өтеу керек. Салыстыру үшін айтар болсақ, Оңтүстік Қазақстандағы су инфрақұрылымына осындай масштабтағы инвестиция бұрын-соңды жасалмаған болатын. 43 млрд теңге — бұл аймақ үшін тарихи рекорд.
Алда тұрған үш жылда жобаны іске асырудың табыстылығы бірнеше маңызды факторға байланысты. Біріншіден, қаражатты уақтылы игеру мен мердігерлік ұйымдардың жұмысын тиімді бақылау қажет. Екіншіден, жаңа инфрақұрылымды дұрыс пайдалану мен техникалық қызмет көрсетуді қамтамасыз ету — ұзақ мерзімді перспективада жүйенің тиімді жұмыс істеуінің кілті. Үшіншіден, 28 пайыздық тозу деңгейі де абсолютті шешім емес, бірақ бұл кезең-кезеңмен жүргізілетін жаңғыртудың маңызды бастамасы болып табылады. Жоспар барлық елді мекенді толық қамтымаса да, нақты мерзімі мен қаржысы белгіленген кезеңдік тәсіл — бұл жолы сөз бен іс арасындағы алшақтықты азайтудың дұрыс жолы. Тұрғындар тек уәдені емес, нақты нәтижені күтеді.