Түркістан мен Үндістан арасындағы ынтымақтастық жаңа биікке шығады

22 шілде 2026 жылы Түркістан облысының әкімі Нұралхан Күшеров Қазақстандағы Үндістан Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісі Сайлас Тангалмен өткізген кездесу екі тарап үшін де маңызды дипломатиялық оқиғаға айналды. Бұл кездесу барысында инвестициялар тарту, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, туризм, медицина және фармацевтика салаларындағы ынтымақтастықты дамыту мәселелері кеңінен талқыланды. Сарапшылар мен саясаткерлер бұл кездесуді Орталық Азия мен Оңтүстік Азияны байланыстыратын жаңа серіктестік дәуірінің басы деп бағалауда.
Түркістан облысы соңғы жылдары Қазақстанның стратегиялық даму орталықтарының бірі ретінде айрықша маңызға ие болды. Облыс аумағында 2018 жылы жаңа əкімшілік орталық ашылып, бүгінгі таңда тез қарқынмен дамып келе жатқан индустриялық-инновациялық инфрақұрылым қалыптасты. Астана мен Алматыдан кейінгі үшінші ірі туристік бағыт ретінде танылған бұл өңір ел ішінде де, шетелде де үлкен қызығушылық тудыруда. Соңғы бес жыл ішінде облыстың жалпы өнімі 2,3 есеге өсіп, тікелей шетелдік инвестиция 1,8 миллиард долларға жеткен. Мұндай қарқынды даму аймақты халықаралық серіктестердің назарына іліктіре бастады.
Кездесу барысында облыс әкімі Нұралхан Күшеров аймақтың әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері мен инвестициялық мүмкіндіктерін егжей-тегжейлі баяндады. Ол үнді компанияларын бірлескен жобаларды жүзеге асыруға шақыра отырып, өңірдің бірегей артықшылықтарын атап өтті: «Түркістан облысы — инвестиция үшін зор мүмкіндіктер бар өңір. Біз өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және туризм бағыттарында өзара тиімді серіктестік орнатуға дайынбыз. Түркістанның халықаралық әуежайы жоғары мүмкіндіктерге ие, шетелдік туристерді қабылдауға барлық жағдай жасалған. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі мен аймақтың бай тарихи-мәдени мұрасы Үндістаннан келетін туристер үшін де ерекше қызығушылық тудырады». Бұл сөздер кездесуге қатысқан делегация мүшелерінің арасында оң резонанс тудырды.
Елші Сайлас Тангал да екі ел арасындағы ынтымақтастықтың жоғары әлеуетін мойындай отырып, нақты ұсыныстар жасады. Ол уран өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, туризм, мақта кластері, медицина мен фармацевтика, сондай-ақ балама энергия көздері салаларында серіктестік орнатуға деген қызығушылығын білдірді. Елшінің айтуынша, жыл сайын шамамен 50 миллион үнді азаматы шетелге туристік сапар шегеді, ал Түркістанның туристік мүмкіндіктері сол ағынды қабылдай алатын тартымды бағыттардың біріне айнала алады. Бұдан бөлек, Сайлас Тангал аймақта халықаралық деңгейдегі аурухана салу және ауыл шаруашылығы мен тамақ өнеркәсібінде нақты жобалар іске асыру бастамасын ұсынды.
Осы кездесудің дипломатиялық маңыздылығын экономист-сарапшы Асқар Нұрланов былай бағалады: «Үндістан бүгінде әлемдегі ең жылдам дамып жатқан экономикалардың бірі. Сол елдің инвесторларын Түркістанға тарту — бұл тек аймақтық емес, жалпыұлттық мүдде. Ауруханасын салу ұсынысы — бұл жай ниет қана емес, нақты инфрақұрылымдық серіктестіктің бастауы болуы мүмкін». Халықаралық бизнес бағыты бойынша кеңесші Айгүл Жаксыбекова да ой қосты: «Үндістанның фармацевтикалық компаниялары — дүниежүзілік нарықтың алдыңғы қатарлы ойыншылары. Олармен бірлескен кәсіпорын ашу Қазақстанға дәрілік заттар өндірісін дамытуда зор серпін береді».
Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстан мен Үндістан арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылы орнатылды. Отыз жылдан астам уақыт ішінде екі ел арасындағы сауда айналымы ілгерілегенімен, оның толық әлеуеті әлі де пайдаланылмаған деген пікір экономистер арасында кеңінен таралған. Жалпы Қазақстан-Үндістан тауар айналымы 2025 жылы 3 миллиард долларға жетіп, соңғы үш жылда екі еседен астамға ұлғайды. Алайда сарапшылардың бағалауынша, бұл көрсеткіш болашақта 10 миллиард долларға дейін өсу мүмкіндігіне ие. Түркістан облысы мен Үнді дипломатиясы арасындағы тікелей байланыс осы жалпы үлгідегі серпіннің нақты өңірлік жалғасы ретінде қаралуда.
Облыс тұрғындары мен жергілікті кәсіпкерлердің реакциясы да оптимистік сипатта. Шымкентте тамақ өнеркәсібімен айналысатын кәсіпкер Серік Баймұратов: «Үнді инвесторлары келсе, біздің бизнес те кеңейеді. Бірлескен кәсіпорындар — бұл жаңа жұмыс орындары, жаңа технологиялар, жаңа нарықтар. Мен бұл ынтымақтастықтан зор үміт күтемін» деп пікірін бөлісті. Жергілікті туризм операторлары да ықтимал бірлескен бағдарламалар мен маркетингтік науқандарға дайындық жасай бастады деп хабарлануда.
Болашаққа қарай, аймақтық сарапшылардың болжамы бойынша, бұл кездесу тек ниет хаттамасымен шектелмей, жақын арада нақты инвестициялық шарттар мен бірлескен жобалар жинағының қолға алынуымен жалғасады. Түркістан облысы алдағы екі жылда халықаралық медициналық орталық, агроөнеркәсіптік кластер және туристік инфрақұрылым салаларында бірнеше ірі жобаны іске қосуды жоспарлап отыр. Үндістан тарапының белсенді қатысуы бұл жоспарларға жаңа серпін береді деген сенім қалыптасқан. Ортаазиялық дипломатияда жаңа парақ ашылып жатқан бұл кезеңде Түркістан мен Мумбай, Дели арасындағы тікелей іскерлік байланыстардың орнауы екі халықты жақындастырудың ең тиімді жолы болмақ.