Шымкент жастары экология мен қауіпсіздіктің қарауылында

Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі мегаполисі Шымкентте 2026 жылдың 1 қазанында «Таза Қазақстан» республикалық акциясы аясында «Қалдықсыз қала» атты маңызды кездесу өтті. Бұл шара қала жастарын экологиялық мәдениетке баулу және құқықтық сауаттылықты арттыру мақсатында ұйымдастырылды. Іс-шараға Шымкент экология департаментінің мамандары, полиция мен прокуратура қызметкерлері, сондай-ақ қаланың 70 белсенді жасы қатысты.
«Таза Қазақстан» акциясы елімізде бірнеше жыл бойы жүргізіліп келеді. Бұл бастама аумақтарды тазалауды, экологиялық сананы қалыптастыруды және азаматтарды жауапты мінез-құлыққа үйретуді мақсат етеді. Шымкент сияқты үш миллионнан астам тұрғыны бар мегаполисте тұрмыстық қалдықтар мәселесі ерекше өткір тұр. Қала халқының тез өсуі, өнеркәсіптік кәсіпорындардың жұмысы және тұтыну мәдениетінің өзгеруі — осының бәрі қалдықтар мөлшерінің жылдан жылға артуына алып келуде. Сарапшылардың бағалауынша, Шымкентте жыл сайын 500 мың тоннадан астам тұрмыстық қатты қалдық жиналады, ал оның тиісті түрде өңделетін үлесі әлі де жеткіліксіз деңгейде қалып отыр.
Жастар ресурс орталығының директор орынбасары Қуаныш Серікбай осы жылдың басынан бері «Таза Қазақстан» акциясы шеңберінде қалада 70-тен астам іс-шара өткізілгенін атап өтті. «Жыл басынан бергі нәтиже бізді қуантады. Жастар субботниктерге белсенді қатысты, ал жиналып тасталған қоқыстың жалпы көлемі 30 тоннадан асты. Бұл — нақты, қолмен ұстауға болатын нәтиже. Дегенмен бұл мәселені шешудің бастамасы ғана», — деді ол іс-шарада. Серікбайдың сөзіне қарағанда, жастардың экологиялық белсенділігі соңғы екі жылда айтарлықтай өсті: акцияларға қатысушылар саны 40 пайызға артқан. Бұл жағымды үрдіс болашаққа деген үміт ұялатады.
Кездесудің маңызды бөлімі тұрмыстық қалдықтармен дұрыс жұмыс істеу тәртібіне арналды. Экология департаментінің маманы Айгүл Мұсаева қалдықтарды бөліп жинаудың артықшылықтарын, қауіпті материалдармен — батарейкалар, электрондық техника, дәрі-дәрмек — қалай жұмыс істеу керектігін түсіндірді. «Қоқысты бөліп жинасақ, қоқыс полигондарына баратын материалдың мөлшерін үштен біріне дейін азайтуға болады. Бұл — тікелей экономикалық пайда және табиғатқа деген құрмет», — деп атап өтті Мұсаева. Жастарға сонымен қатар заңсыз қоқыс тастау, қоршаған ортаны ластау үшін қарастырылған жауапкершілік туралы мәлімет берілді. Қазақстан заңнамасы бойынша экологиялық талаптарды бұзу үшін айыппұл мөлшері жеке тұлғалар үшін бес мың теңгеден жоғары болуы мүмкін, ал заңды тұлғалар үшін бұл сан бірнеше миллионға жетеді.
Іс-шараның ерекше назар аударған тағы бір блогы — жастар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы. Әл-Фараби ауданының прокуроры Асқар Алімбеков жастардың заңсыз қызметке тартылу тәсілдері туралы алаңдаушылығын білдірді. «Бүгінгі күні жастарды есірткі таратуға, бопсалауға немесе алаяқтыққа тарту үшін мессенджерлердегі жарнамалар жиі пайдаланылуда. «Оңай ақша тап» деген уәдемен жастар ауыр қылмыстарға тартылып, өз болашақтарын бұзып алады», — деді прокурор. Алімбековтың айтуынша, өткен жылы ғана Шымкентте 18-25 жас аралығындағы жастар арасындағы есірткіге байланысты қылмыстар санасы алдыңғы жылмен салыстырғанда 15 пайызға өскен. Бұл статистика қоғамды ойландыратын маңызды сигнал болып табылады.
Іс-шараға қатысқан жас азаматтар да белсенділік танытты. Олар мамандарға сұрақтар қойып, қала экологиясын жақсарту бойынша өздерінің идеялары мен ұсыныстарын ортаға салды. Шымкент политехникалық колледжінің студенті Дәурен Жаңабеков: «Менің ойымша, мектептерден бастап экологиялық тәрбие берілуі тиіс. Балалар кезінен қоқысты бөліп тастауды үйренсе, ересек болған соң бұл қалыпты мінез-құлыққа айналады», — деп өз ойын жеткізді. Тағы бір қатысушы, Нұрзат Байқожаева, қалада қоқыс жинайтын контейнерлердің жеткіліксіз екенін айта отырып, мұны шешудің жолдарын ұсынды. Жастардың мұндай белсенді ұстанымы мамандарды да қуантты.
«Таза Қазақстан» акциясының болашағы туралы айтар болсақ, оны ұйымдастырушылар бағдарламаны кеңейту және тиімділігін арттыру жоспарларымен бөлісті. Жақын арада Шымкент мектептерінде экологиялық білім беру бағдарламасы іске қосылмақ. Сонымен қатар қалада қоқыс бөліп жинауға арналған арнайы контейнерлер санын ұлғайту жоспарланып отыр. Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, Оңтүстік Корея, Германия, Швеция сияқты елдерде қоқыс бөліп жинау жүйесі 70-90 пайыздық тиімділікке жеткен. Бұл елдер де осы жолды аз ғана жастар белсенділерінен бастаған еді. Сондықтан Шымкенттегі бүгінгі кездесу — ірі өзгерістің ұрығы екені сөзсіз.
Экология мен жастар тәрбиесін біріктірген бұл іс-шара Шымкент үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан үшін маңызды үлгі болып табылады. Таза қала, таза ауа, таза болашақ — бұл тек лозунг емес, жас ұрпақтың нақты іс-әрекетімен жүзеге асатын мақсат. «Таза Қазақстан» акциясы осы мақсатқа жетудің тиімді жолы ретінде өзінің маңыздылығын дәлелдеп келеді. Ал Шымкент жастарының белсенділігі — елдің экологиялық болашағына деген нық сенімнің дәлелі.