Шымкентте мектеп маңындағы өткелдерге трапеция үлгісіндегі жол кедергілері орнатылуда

7 қазан 2026 жылы Шымкент қаласы Полиция департаменті Әкімшілік полиция басқармасының бастамасымен қалалық мектептер мен балалар көп шоғырланатын нысандардың маңындағы жаяу жүргіншілер өткелдеріне трапеция үлгісіндегі жасанды жол кедергілері орнату жұмыстары пилоттық режимде қолға алынды. Бұл шара қала тұрғындары, әсіресе ата-аналар мен педагогтер қауымы арасында үлкен қызығушылық пен қолдауға ие болды. Бастама жол-көлік оқиғаларының санын азайтуға бағытталған кешенді қауіпсіздік шараларының бір бөлігі ретінде қарастырылуда.
Бүгінгі таңда Қазақстанда жол-көлік оқиғаларында зардап шегетін жаяу жүргіншілердің саны ерекше алаңдаушылық туғызуда. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, елімізде жыл сайын жол-көлік оқиғалары кезінде бірнеше мың жаяу жүргіншілер жарақат алады немесе қаза табады. Соның ішінде балалардың үлесі айтарлықтай жоғары: статистикаға сәйкес, мектеп жасындағы балаларға қатысты жол оқиғаларының басым көпшілігі оқу орындарына жақын аудандарда тіркеледі. Шымкент қаласы бойынша алғанда, 2025 жылы ғана жаяу жүргіншілерді қамтитын жол-көлік оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда өсу үрдісін сақтаған. Осы ауыр жағдай жергілікті биліктің шұғыл шаралар қабылдауын талап етті.
Трапеция үлгісіндегі жол кедергілері — бұл жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету тәжірибесінде кеңінен қолданылатын арнайы конструкция. Дәстүрлі жасанды өркештерден айырмашылығы — трапеция үлгісінің жазық үстіңгі беті жаяу жүргіншілер өткелінің өзіне сәйкес келеді. Бұл жүргізушіні тек жылдамдықты азайтуға ғана емес, сонымен бірге өткелдің бар екенін психологиялық тұрғыда да мойындауға мәжбүр етеді. Европа елдерінде, атап айтқанда Нидерландыда, Дания мен Германияда мұндай конструкциялар ондаған жылдан бері мектеп маңында кеңінен қолданылып, жаяу жүргіншілерге қатысты жол оқиғаларының санын орта есеппен 40–60 пайызға азайтқаны дәлелденген. Ресей мен Беларусьтің бірқатар қалаларында да осы тәжірибе сәтті іске асырылған. Енді осы озық практика Оңтүстік Қазақстанның орталығы — Шымкентке де келіп жетті.
Шымкент қаласы Полиция департаментінің Әкімшілік полиция басқармасының бастығы Асқар Жақсыбеков бұл бастаманың маңыздылығын атап өтті: «Біз балалардың мектепке қауіпсіз жетуін қамтамасыз ету — тек полицияның емес, бүкіл қоғамның міндеті деп санаймыз. Трапеция үлгісіндегі кедергілер жүргізушіні міндетті түрде жылдамдықты азайтуға мәжбүрлейді, бұл — механикалық, яғни ережені білсе де білмесе де жұмыс істейтін шешім». Жол қауіпсіздігі саласының сарапшысы, Оңтүстік Қазақстан университетінің оқытушысы Болат Нұрланов та бұл шараны оң бағалады: «Пилоттық жоба нәтижелерін бақылап, деректер жиналса, бұл тәжірибені барлық мектептерге, балабақшаларға және балалар ойын алаңдары бар аудандарға кеңейту қажет. Бұл — шынайы инвестиция, өйткені бір баланың өмірі мен денсаулығы кез келген шығыннан артық».
Жергілікті тұрғындар мен ата-аналар да жаңалықты ризашылықпен қабылдады. Үш баласы бар шымкенттік Гүлнар Сейтқалиева өз пікірін бөлісті: «Мен балаларымды күнде мектепке өзім апаратынмын, өйткені өткелдерде көліктер тіпті тоқтамайтын. Енді кемінде бір кедергі болса да, жүргізушілер ойланатын шығар. Бұл дұрыс шешім, тек уақытылы іске асырылуын тілейміз». Шымкент мектептерінің бірінің директоры да осы ойды қуаттады: мектеп жанындағы өткелдің қауіпсіздігі мәселесі жыл бойы алаңдатып келгенін, биліктің назар аударғанына шексіз қуанатынын айтты. Қала тұрғындарының талқылауларында да бастама негізінен оң баға алып отыр — тек кейбір жүргізушілер конструкцияның жол кептелісіне ықпал ете ме деген алаңдаушылығын білдірді.
Пилоттық жоба аясында алдымен Шымкенттің ең жоғары трафик тіркелетін мектептері маңындағы өткелдер таңдалды. Бірінші кезеңде он шақты нысанда жұмыстар жүргізіліп, нәтижелер бақылауға алынады. Полиция департаменті алты ай ішінде жол оқиғаларының статистикасын, жүргізушілердің жылдамдық режимін сақтауын, сондай-ақ жаяу жүргіншілердің өткелді пайдалану ерекшеліктерін зерделеп, тиісті қорытынды жасайды. Егер нәтижелер оң болса, жобаны қаланың барлық ауданына кеңейту және оны тұрақты инфрақұрылым элементіне айналдыру жоспарланған. Мамандар пилоттық бақылаудың нақты деректерге сүйенетінін, сондықтан нәтиже объективті болатынын атап өтті.
Бұл бастама Шымкенттің жол инфрақұрылымын жаңғырту жөніндегі кешенді бағдарламасымен үйлесім тауып отыр. Соңғы жылдары қалада жол белгілері жаңартылды, светофор жүйелері жетілдірілді, кейбір тұрақ орындары реттелді. Алайда сарапшылар инфрақұрылымдық өзгерістермен қатар жүргізушілер мен жаяу жүргіншілердің жол мәдениетін арттыруға бағытталған ақпараттық жұмыстардың да маңызы зор екенін ескертеді. Мектеп оқушыларымен жүргізілетін жол қауіпсіздігі сабақтары, ата-аналар үшін кеңестер және жүргізушілерге арналған хабардарлық науқандары бір жүйеде жұмыс істесе ғана нәтиже тұрақты болмақ.
Жалпы алғанда, Шымкент полициясының трапеция үлгісіндегі жол кедергілерін енгізу бастамасы — балалар қауіпсіздігіне деген жауапты ұстанымның айқын көрінісі. Бұл шара тек техникалық шешім емес, сонымен бірге мемлекет пен қоғамның ең осал топтарды — балаларды қорғауға деген ерік-жігерінің символы. Пилоттық жобаның сәтті аяқталуы Қазақстанның басқа қалалары үшін де үлгі бола алады. Өйткені жол қауіпсіздігі — ол тек заңнама мен бақылау мәселесі емес, бұл әр азаматтың өз жанындағы адамға деген жауапкершілігі мен сыйластығының өлшемі.