Аманқарағай каналы қоршалуда: қауіпсіздік талабы орындалды

Шымкент қаласының Қаратау ауданында тұратын тұрғындар үшін ұзақ уақыт бойы алаңдатып келген мәселенің шешімі табылды. 6 қазан 2026 жыл күні белгілі болғандай, Аманқарағай каналының бойын қоршау жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл шешім қала әкімі Ғабит Сыздықбековтің тұрғындармен өткізген көшпелі кездесуі барысында жарияланған өтініштің нәтижесі болды. Тұрғындар ол кезде каналдың қоршалмаған күйі балалар мен жасөспірімдер үшін үлкен қауіп тудыратынын, жазатайым оқиғалардың алдын алу үшін шұғыл шара қабылдану керектігін ашық айтқан болатын.
Аманқарағай каналы — Қаратау ауданы бойымен өтетін ірі су жүйесінің бір бөлігі. Бұл канал ондаған жылдар бойы ауданның суармалы жүйесінде маңызды рөл атқарып келеді. Алайда уақыт өте келе каналдың жанындағы тұрғын үй алаптары кеңейіп, халық саны артып, канал мен тұрғылықты аудан арасындағы шекара бұрынғыдан да жуықтай түсті. Бұл жағдай, әсіресе мектеп жасындағы балалардың канал жағасында ойнауын, ал кейде суға жақындап кетуін мүмкін еткен. Соңғы бірнеше жылда каналмен байланысты бірнеше қауіпті жағдай тіркелгені жергілікті тұрғындар тарапынан бірнеше рет айтылып та келді.
Қаратау ауданының белсенді тұрғыны, үш баланың анасы Гүлнар Сейтқали бұл мәселе туралы өз пікірін бөлісті: «Біз жыл сайын жазда балаларымыздың канал жағасына жуымасын деп алаңдадық. Канал терең, жағасы тік, ал балалар үшін ол тартымды болып көрінеді. Қоршау орнатылса, ең болмаса бір алаңымыз азаяды деп үміттенеміз». Оның сөздері ауданда тұратын көпшілік ата-аналардың көңіліндегісін дәл жеткізеді. Жергілікті тұрғындардың арасында жүргізілген бейресми сауалнамаға қарағанда, ауданда тұратын отбасылардың сексен пайыздан астамы каналды балалар үшін қауіпті деп санайды екен.
Шымкент қаласы бойынша алғанда, осындай инфрақұрылымдық мәселелер жыл санап өткір сипат алып отырды. Халықтың өсуіне байланысты — тек Қаратау ауданының өзінде соңғы он жылда тұрғын халық саны отыз пайыздан астамға артты — бұрынғы инфрақұрылым жаңа талаптарға жауап бере алмай қалды. Қала бойынша ескі каналдарды, дренаждық жүйелерді, жолдарды жаңарту қажеттілігі бұрыннан айтылып келеді. Аманқарағай каналы мәселесі осы жалпы бейнені айқын көрсетіп тұрған жеке бір мысал ғана болды. Қалалық инфрақұрылым жөніндегі мамандардың бағалауынша, Шымкент тәрізді тез өсіп жатқан қалаларда ашық су жүйелерінің қоршалуы балалар арасындағы апаттардың санын елеулі түрде азайтады.
Қала әкімінің осы мәселені шешуге жеке назар аударуы да маңызды белгі болып табылады. Ғабит Сыздықбековтің тұрғындармен көшпелі кездесулер өткізуі — бұл формат соңғы жылдары биліктің жергілікті халықпен тікелей байланысын нығайтудың тиімді тәсілі ретінде қалыптасқан. Қала мен аудан деңгейіндегі шенеуніктердің тікелей кездесулер арқылы нақты мәселелерге жедел ден қоюы — жауапкершілік пен ашықтықтың нышаны. Осы жолы да тұрғындардың өтініші тыңдалып, орындау процесі басталды, бұл биліктің халықпен нақты диалог орнатуға дайын екенін айғақтайды.
Жобаның техникалық жағына тоқталсақ, канал бойына орнатылатын қоршау тек физикалық кедергі ғана емес, аумақты ретке келтірудің кешенді шарасы болып табылады. Жұмыстардың барысында канал бойы тазаланып, жолдар мен жаяу жүргіншілер жолағы жайластырылуы жоспарланған. Болашақта бұл аумақты тұрғындар демалатын, балалар қауіпсіз ойнайтын ілеспе инфрақұрылымға айналдыру мүмкіндігі де қарастырылуда. Шымкент қаласының инфрақұрылым жөніндегі маманы Ерлан Дүйсенов мұндай жобалардың ұзақмерзімді маңызын атап өтті: «Каналдарды қоршау — бұл жай ғана қауіпсіздік шарасы емес. Дұрыс жоспарланса, бұл аумақтар тұрғындар үшін демалыс аймағына, жасыл белдеуге айнала алады. Алматы мен Астана тәжірибесіне қарасақ, осындай жобалардың ауданның жалпы бет-бейнесін өзгертетінін көруге болады».
Халықаралық тәжірибе де осындай шаралардың нәтижелілігін растайды. Орталық Азия елдерінің бірқатар қаласында ашық каналдар мен су жүйелерін қоршау жобалары іске асырылып, балалар арасындағы суда кету оқиғалары едәуір азайған. Мысалы, Ташкент пен Бішкекте бірнеше жыл бұрын іске асырылған ұқсас жобалар жергілікті тұрғындардың өмір сапасын арттырды деп есептелінеді. Шымкент үшін де бұл тәжірибе қолданыстағы жақсы мысал бола алады.
Аманқарағай каналын қоршау жобасы аяқталғаннан кейін тұрғындардың күнделікті өмірінде нақты өзгерістер байқалады деп күтілуде. Ең алдымен ата-аналардың балалар қауіпсіздігіне байланысты алаңдаушылығы азаяды. Канал бойындағы аумақ тазаланып, ретке келтірілгеннен кейін бұл аймақ ауданның инфрақұрылымдық картасында жаңа сипат алады. Тұрғындар болса бұл жобаны «айтылды — орындалды» деген жай ғана ұранның нақты іске асуы ретінде қабылдайды. Аудан тұрғыны, зейнеткер Рысбек Омаров: «Бірнеше жыл бойы осы мәселені көтердік. Енді жұмыс басталды. Бұл — биліктің халықты тыңдайтынының дәлелі. Осылай жалғаса берсін» деп үміт білдірді. Бұл пікір — ондаған жылдар бойы шешімін таппаған мәселелерге шынайы ден қойылып жатырғанының дәлелі болып, аудан тұрғындарының жалпы кейпін айқын суреттейді.