Шымкентте электр желілерін жаңғырту: 24 мың тұрғынға сенімді жарық

Қазақстанның үшінші ірі қаласы — Шымкентте электр желілерін жаңғырту жұмыстары жалғасуда. 2026 жылы атқарылып жатқан сегіз стратегиялық жоба қалалық инфрақұрылымды түбегейлі өзгертуге бағытталған. 20 қазан 2026 жылы өткен аппараттық мәжілісте энергетика және инфрақұрылымдық даму басқармасының міндетін атқарушы басшысы Ерасыл Серік осы жұмыстардың барысы туралы егжей-тегжейлі баяндады. Оның сөзінше, жыл соңына дейін Шымкент тұрғындарының шамамен 24 мыңы сенімді де тұрақты электрмен жабдықталудың жаңа деңгейін сезінеді.
Шымкенттің электр желілері мәселесі бірнеше жыл бойы қалалық биліктің күн тәртібінен түспей келеді. Соңғы онжылдықта халық саны тез өсіп, жаңа тұрғын массивтер қарқынды салынған қалада ескі инфрақұрылым жүктемені кете алмай жиі ақаулықтарға ұшырады. Статистикаға жүгінсек, бүгінде электр желілерінің тозу деңгейі орта есеппен 60 пайыздан асып отыр, ал кейбір ауданда бұл көрсеткіш одан да жоғары. Осыған байланысты тұрғын үй аудандарындағы кернеу тұрақсыздығы, жазғы шыңдық жүктеме кезіндегі апаттық сөнулер тұрғындар үшін жылдан-жылға өзекті мәселеге айналып келген. Биыл жүзеге асырылып жатқан жаңғырту бағдарламасы осы ахуалды өзгертуге нақты мүмкіндік берді.
Қазіргі таңда Сайрам, Сәуле және Қайнарбұлақ тұрғын массивтерінде электр желілерін тарту жұмыстары белсенді жүргізілуде. Бұл үш массив — қалада соңғы жылдары ең қарқынды дамыған аудандардың бірі. Тек Сайрам массивінде ғана 8 мыңнан астам тұрғын тіркелген, ал Сәуле мен Қайнарбұлақта жаңа үйлер мен шағын кәсіпорындар санының өсуімен бірге электрге деген сұраныс күрт артты. Промышленттік объектілерді желіге қосу жұмыстары да қатар жүргізілуде. Бұл — қалада жаңа жұмыс орындарын ашуға, кәсіпкерлік белсенділікті арттыруға тікелей ықпал ететін фактор.
«Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС инвестициялық бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан жұмыстардың ауқымы да назар аударарлық. Қалалық электр желілерін жаңғырту шеңберінде трансформаторлық қосалқы стансалар жаңартылуда, кабельдік және ауалық электр беру желілері ауыстырылуда. Ерекше назар аударарлық тағы бір бағыт — 2 350 автоматтандырылған электр есепке алу аспабын орнату. Бұл «смарт» есептегіштер тек тұрғындар мен кәсіпорындардың шығынын дәл анықтауға ғана емес, сонымен бірге желідегі жоғалтуларды азайтуға, энергия тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Сарапшылардың бағалауынша, автоматтандырылған есепке алу жүйесіне көшу желідегі коммерциялық шығынды 15–20 пайызға дейін қысқартуы мүмкін.
Энергетика саласының тәуелсіз сарапшысы Мұхтар Әлімов осы жаңғырту бағдарламасын жоғары бағалай отырып, оны аймақтың болашақ дамуымен тікелей байланыстырды: «Шымкент — Қазақстанның ең жылдам өсіп жатқан қалаларының бірі. Халық саны өссе, өнеркәсіп дамыса, энергетикалық инфрақұрылым соған сай болуы шарт. Бүгін жасалып жатқан инвестиция — бұл ертеңгі күннің кепілі. Ескі желілерді уақытында жаңартпасаң, болашақта апат жою шығыны бірнеше есе артып кетеді». Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Айгүл Нұрмаханова да тұрғындар атынан өз пікірін білдірді: «Сайрам массивінің тұрғындары жылдар бойы кернеу ауытқуынан зардап шекті. Техника бұзылатын, балалар сабақ оқи алмайтын. Енді жаңа желі тартылып жатқанын өз көзіммен көруіміз — бұл шынайы жеңіс».
Ұлттық «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» жобасы аясында жоспарланып отырған тағы бір қосымша жоба Шымкент үшін үлкен мәнге ие. Бұл ұлттық бағдарлама Қазақстанның бірнеше ірі қаласын қамтиды және мемлекет тарапынан арнаулы қаржыландыруды болжайды. Шымкенттің осы бағдарлама тізіміне енуі — қалалық билік пен энергетика компанияларының жемісті ынтымақтастығының нәтижесі. Жалпы бюджет туралы ресми мәлімет берілмесе де, сарапшылар электр желілерін жаңғыртуға бағытталған жалпы инвестиция көлемі бірнеше миллиард теңгені құрайды деп болжауда.
Жыл соңына дейін электр желілерінің тозу деңгейін 56,2 пайызға дейін төмендету мақсаты нақты және орындалуы мүмкін межелердің бірі болып табылады. Бұл көрсеткіш 2025 жылғы деңгеймен салыстырғанда айтарлықтай жақсару болып есептеледі. Алдағы жылдары бұл жұмысты жалғастыру арқылы желілердің тозу деңгейін одан әрі 40–45 пайызға дейін жеткізу мақсат етіледі. Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, дамыған елдердің ірі қалаларында бұл көрсеткіш 30–35 пайыздан аспайды. Демек, Шымкенттің алдында тұрған жол — ұзақ, бірақ нақты бағыт белгіленген.
Шымкентте жүргізіліп жатқан электр желілерін жаңғырту бағдарламасы — бұл тек техникалық мәселе емес, тікелей тұрғындардың өмір сапасына, қалалық экономика мен инвестициялық тартымдылыққа ықпал ететін стратегиялық бастама. 24 мың адамның сенімді жарыққа қол жеткізуі, өнеркәсіп объектілерінің үздіксіз жұмысы, «смарт» есепке алу жүйесінің енгізілуі — бұлардың барлығы қаланы заманауи және тиімді инфрақұрылымы бар мегаполиске айналдырудың маңызды қадамдары. Биылғы сегіз жоба — бұл аяқталу емес, жаңғырту жолындағы жаңа кезеңнің басы.