Шымкент көшелері өнерге толды: Тұран ауданында жаңа муралдар пайда болды

20 қазан 2026 жыл. Оңтүстік Қазақстанның ең ірі қаласы Шымкентте көркемдеу жұмыстары жаңа серпінмен жалғасуда. Тұран ауданындағы бірнеше ғимаратта жаңа монументалды муралдар пайда болып, қала тұрғындары мен қонақтарының назарын аударуда. Шымкент қалалық әкімдігінің баспасөз қызметі хабарлағандай, алты мекенжайда ірі көлемді суреттер салу жұмыстары толық аяқталды. Бұл жобалар қаланың архитектуралық бейнесін жаңартып, қоғамдық кеңістікті жандандырудың маңызды бір қадамы болып саналады.
Шымкент — Қазақстанның үш республикалық маңызы бар қаласының бірі. 2018 жылы Оңтүстік Қазақстан облысынан бөлініп, жеке республикалық статус алған бұл мегаполис халқы жылдан жылға өсіп, қазіргі таңда 1 миллион 200 мыңнан астам адамды қамтитын ірі орталыққа айналды. Тез өсіп жатқан мегаполис үшін урбандық эстетика мен қала ортасының сапасы аса маңызды мәселеге айналып отыр. Халықтың тығыздығы мен жаңа тұрғын үй кешендерінің қарқынды салынуы қала кеңістігін эстетика тұрғысынан жайлы, тартымды ету мәселесін күн тәртібіне қойып отыр.
Жаңа муралдарды Республика даңғылы 26, Темірлан тасжолы 42, Отырар шағынауданы 42, 4-шағынауданның 13-үйі, А.Асқаров көшесі 43 және Денсаулық жолы мекенжайларынан көруге болады. Аталған нысандар қаланың тығыз тұрғын үй аудандарында орналасқандықтан, суреттер күн сайын мыңдаған адамдардың көз алдынан өтуде. Монументалды өнердің дәл осы аудандарды таңдауы кездейсоқ емес — Тұран ауданы Шымкенттің тұрғыны ең көп, ең жанды бөліктерінің бірі болып есептеледі. Мұнда жаңадан тұрғызылған үйлер мен ескі микроаудандар қатар орналасып, кей жерлерде сұрғылт фасадтар қала бейнесін сәнсіздендіріп тұратын. Енді дәл сол сұр қабырғалар ірі суреттермен өзгеріп, жаңа өң алуда.
Қала әкімдігінің мәдениет және қоғамдық кеңістіктер бөлімінің маманы Асель Нұрланқызының айтуынша, муралдар жобасы жалпы қалалық көркемдеу бағдарламасының бір бөлігі болып табылады. «Біз тек қабырғаларды бояп отырған жоқпыз. Біз жаңа ұрпаққа қала дегеннің тек бетон мен асфальт емес, өнер мен шығармашылық орта екенін көрсетіп отырмыз. Муралдар — қала мен оның тұрғындарының арасындағы диалог», — деді ол. Маманның пікірінше, монументалды өнер арқылы адамдар өз ауданына деген сезімін, тиесілілігін нығайтады. Бұл — урбандық психология тұрғысынан да маңызды фактор.
Шымкенттің монументалды өнерге деген ынтасы жаңа құбылыс емес. Қаланың бірнеше маңызды нысандарының фасадтары бұрыннан да тарихи тақырыптарға, ұлттық өрнектерге және қазіргі заманғы өнер ағымдарына арналған суреттермен безендірілген. Алайда соңғы екі-үш жылда бұл жұмыстардың ауқымы мен жиілігі айтарлықтай өсті. Қала басшылығының деректеріне сүйенсек, тек 2024–2026 жылдар аралығында 40-тан астам монументалды мурал жасалған, олардың жартысынан көбі жаңа аудандарда орналасқан. Бұл қарқын Алматы мен Астанамен салыстырғанда да жоғары деп бағаланады.
Жергілікті өнертанушы, Оңтүстік Қазақстан өнертану институтының аға ғылыми қызметкері Болат Сейітқалиев муралдар жобасының мәдени маңыздылығын атап өтеді. «Мурал — бұл тек суретшінің немесе биліктің жобасы емес, бұл бүкіл қала тұрғындарының жалпы көркемдік тілі. Дұрыс орындалған мурал адамды тоқтатып, ойландырады, сүйсіндіреді. Ал Шымкентте соңғы жылдары іске асырылып жатқан жобалар дәл осы деңгейге ұмтылады. Ең бастысы — суретшілер жергілікті тарих пен мәдениеттен нәр алуда», — дейді ол. Сарапшының бұл пікірі аудандастардың да жылы қабылдауымен үндеседі.
Тұрғындардың реакциясы да оптимистік. Тұран ауданының тұрғыны, үш балалы ана Гүлнар Бекова жаңа муралдар туралы пікірін жасырмайды: «Балаларым ол суреттердің қасынан өткенде тоқтап, сұрақ қояды. Кімдер салды, неге салды деп. Бұл олар үшін де өнерге деген қызығушылықтың ұшқыны. Сұр қабырғалар тозығы жеткен ескі кварталды кем дегенде визуалды жағынан жаңартады». Қаланың жас тұрғындары арасында муралдар инстаграм контентінің сүйікті фонына айналып үлгерді. Суреттердің жанынан түсірілген фотолар әлеуметтік желілерде белсенді таралуда, бұл Шымкент туризміне де жанама үлес қосады.
Болашақта бұл бағыт кеңейе түседі деп күтілуде. Әкімдіктің жоспары бойынша, 2027 жылға қарай Шымкенттің барлық ірі аудандарындағы бірнеше жүз ғимаратта монументалды өнер туындылары пайда болуы тиіс. Жобаға жергілікті суретшілермен қатар, шетелдік шеберлерді де тарту жоспарланып отыр. Бұл — халықаралық деңгейдегі мурал фестивалін өткізу идеясымен тікелей байланысты. Егер бұл идея іске асса, Шымкент Орта Азияның монументалды өнер орталығына айналуға жақынырақ болады. Бүгінгі таңда Алматы, Бішкек, Ташкент сияқты қалалар да мурал мәдениетін дамытып жатқан кезде, Шымкенттің бұл бағытта белсенді қадам жасауы аймақтық бәсекелестік тұрғысынан да маңызды. Қала тек демографиялық өсімімен ғана емес, мәдени дамуымен де бүкіл Орталық Азияда танылуға лайық.