Шымкент өнеркәсібі өрлеу үстінде: тоғыз айдың қорытындысы елеулі нәтижелер берді

2026 жылдың 28 қазанында Қазақстан Статистика бюросы жариялаған деректер бойынша, ел бойынша өнеркәсіптік өндірістің индексі қаңтар-қыркүйек айларында 102,9 пайызды құрады. Осы оң серпіннің ізінде Шымкент қаласы да елеулі өсім тіркеген өңірлер қатарына енді. Бұл жетістік кездейсоқ емес — соңғы жылдары қала өнеркәсіптік потенциалын жүйелі түрде дамытып келеді және бүгінгі нәтиже сол стратегиялық бағыттың заңды жемісі болып табылады.
Ресми мәліметтерге сәйкес, тоғыз айдың ішінде Қазақстандағы өнеркәсіптік өнім көлемі 51,9 триллион теңгеге жетті. Салыстыру үшін: 2025 жылдың дәл осы кезеңінде бұл көрсеткіш 44,8 триллион теңгені ғана құраған болатын. Яғни, бір жыл ішіндегі өсім 7 триллион теңгеден астам болды. Елдің 16 өңірінде оң динамика байқалған болса, ең айқын өсім тіркелген аймақтар қатарына Шымкент, Астана, Алматы қалалары, сондай-ақ Алматы, Жамбыл, Жетісу, Солтүстік Қазақстан және Түркістан облыстары кірді. Бұл өңірлердің бәрі де мемлекеттің индустриялық картасында маңызды орын алады.
Шымкент соңғы онжылдықта Оңтүстік Қазақстанның ірі индустриялық орталығына айналу жолында ауқымды қадамдар жасады. 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналғаннан бері Шымкент инфрақұрылымды жаңартуға, жаңа өндіріс орындарын ашуға және шетел инвестицияларын тартуға бағытталған кешенді саясат жүргізді. Мұнай өңдеу зауыты, фармацевтикалық кластер, тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары — осының бәрі қаланы шынайы өнеркәсіптік хабқа айналдырды. Экономист Дәурен Сейітов бұл туралы былай дейді: «Шымкент бүгінде тек оңтүстіктің ғана емес, бүкіл елдің өнеркәсіптік картасындағы стратегиялық нүктеге айналды. Қала соңғы жылдары өндірістік алаңдарды кеңейтіп, логистикалық тораптарды жетілдіріп, еңбек нарығын реттеу бағытында айтарлықтай жұмыс атқарды».
Өңдеу өнеркәсібі — жалпы ұлттық өсімнің басты қозғаушы күші болды. Бұл сала бойынша өнім көлемі 8,6 пайызға артты. Тіпті одан да жоғары қарқынмен — 12,4 пайызға — электрмен, газбен, буымен және ыстық сумен жабдықтау саласы өсті. Сумен жабдықтау, кәріз және қалдықтарды басқару саласында өсім 9,2 пайызды құрады. Осы деректер аймақтың тек ауыр өнеркәсіппен ғана шектелмей, коммуналдық инфрақұрылымды да дамытып келе жатқанын айқын көрсетеді. Өңдеу өнеркәсібінің ішінде дайын металл бұйымдары өндірісі ең жылдам — 34,8 пайызға — өсті. Фармацевтика өнімдері 30,9 пайызға, химия өнеркәсібі 23,4 пайызға артты. Машина жасау 22,8 пайызға, резеңке және пластмасса бұйымдары өндірісі 18,1 пайызға, азық-түлік өнімдері 13,8 пайызға өсті.
Шымкент аумағында орналасқан фармацевтикалық кәсіпорындардың нәтижелері де назар аудартарлық. «Нобел Алматинская Фармацевтическая Фабрика» желісіне кіретін өнеркәсіптік алаңдардың өнімділігі артты, жергілікті шикізатты өңдейтін цехтар қуаттылығын ұлғайтты. Шымкент мэрлігінің экономика бөлімінің басшысы Айгүл Нұрланова өткен аптадағы баспасөз конференциясында: «Біздің қаламыз Оңтүстіктің өнеркәсіптік қақпасы рөлін ойнайды. Бүгін тіркеген өсім — жылдар бойы жасалған жұмыстың нәтижесі. Алдағы жылдары бұл серпінді сақтап қалу және жаңа секторларды дамыту — басты басымдығымыз», — деп мәлімдеді.
Сарапшылар бұл нәтижелерді жалпы мемлекеттік индустрияландыру бағдарламасымен тікелей байланыстырады. Қазақстандағы «Бизнес Жол Картасы», арнайы экономикалық аймақтар және индустриялық аймақтарды дамыту бойынша мемлекеттік қолдау шаралары Шымкент сияқты қалаларға нақты ынталандыру берді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкент кеңестік дәуірде де ірі өнеркәсіптік орталық болған: қорғасын-мырыш зауыты, химиялық кәсіпорындар, тоқыма фабрикалары осы қалада шоғырланған еді. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі ауыр кезеңде өнеркәсіп ошағы біршама сөне бастаса да, 2000-жылдардан бергі реформалар оның жаңа бейнесін қалыптастырды.
Болашақ перспективалары да айқын. 2026 жылдың аяғына дейін Шымкентте бірнеше жаңа өнеркәсіптік объектінің іске қосылуы жоспарланған. Атап айтқанда, Индустриялық аймақтың кеңейтілген желісі арқылы орта және шағын кәсіпорындар өз өнімін нарыққа шығару мүмкіндігін арттыруда. Қытай, Оңтүстік Корея, Түркия компанияларымен бірлескен өндіріс жобалары жүзеге асырылуда. Бұл жобалар тек жаңа жұмыс орындарын ғана емес, технологиялық трансферті де қамтамасыз ету мақсатын көздейді. «Егер осы серпін сақталса, Шымкент 2030 жылға дейін елдің үздік үш өнеркәсіптік орталығының бірі болуға толық мүмкіндігі бар», — деп бағалайды Алматыдағы Экономикалық зерттеулер институтының директоры Бақытбек Жақсыбеков.
Жалпы алғанда, 2026 жылдың тоғыз айындағы нәтижелер Шымкент үшін тек статистикалық сан емес — қаланың жаңа өнеркәсіптік болмысының белгісі. Мемлекеттік қолдау, жеке инвестициялар, білікті еңбек ресурстары және стратегиялық географиялық орналасу — осы факторлардың үйлесімі Шымкентті Қазақстанның индустриялық дамуының ұстынына айналдыруда. Алдағы айлар мен жылдар бұл бағытта жасалған ілгерілеудің тұрақтылығын немесе одан да жоғары нәтижелерге жетуге болатынын айқындай түседі.