Шымкент аптабына қарсы: қала коммуналдық қызметтері 40 градус ыстықпен күресуде
Шымкент аптабына қарсы: қала коммуналдық қызметтері 40 градус ыстықпен күресуде
Қазақстанның оңтүстік мегаполисі Шымкент биылғы жазда ерекше қиын кезеңді бастан кешіруде. 11 шілде 2026 жыл күні қалада ауа температурасы күндізгі уақытта плюс 40 градусқа жетті. Синоптиктердің болжамы бойынша, жақын арада ауа райы өзгермейді: түнде 21–23 градус жылы, күндіз қатты ыстық — 39–41 градус аралығында болады деп күтілуде. Солтүстік-шығыстан соғатын жел секундына 8–13 метр жылдамдықпен ескеніне қарамастан, аптаптың азаюы байқалмай отыр. Мамандар мен тұрғындар бірге шешім іздеп, қала тыныс алып жатқан бұл аптаптан аман-есен өтуге тырысуда.
Шымкент — Қазақстанның ең ірі үш қаласының бірі, халық саны бірнеше жыл бұрын миллионнан асқан мегаполис. Географиялық орналасуы тұрғысынан қала Орталық Азияның континентальдық климаттық белдеуінде орналасқан: жазы ыстық, өте құрғақ, қысы салыстырмалы түрде жұмсақ. Алайда соңғы жылдардағы климаттық өзгерістер Шымкент тұрғындарын бұрынғыдан да ауыр ыстықпен жиі бетпе-бет қалдырып отыр. Метеорологтардың ұзақ мерзімді бақылаулары бойынша, Оңтүстік Қазақстан өңірінде орташа жазғы температура соңғы онжылдықта 1,5–2 градусқа артқан. Бұл — тек сандар емес, халықтың тұрмысына, денсаулығына және қала инфрақұрылымына нақты әсер ететін реалдылық.
Осындай жағдайда коммуналдық мемлекеттік мекемелер ерекше белсенділік танытып отыр. «Қаратау» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің учаскелік маманы Қарамат Райымқұлова қала тазалығын сақтаудағы жұмыс көлемі айтарлықтай артқанын атап өтті. «Біз таңертең сағат сегізден жұмысты бастаймыз. Адамдар түнгі кезекшілікке де шығады. Ыстық күшейген кезде жұмыс та көбейеді. Көшелерге жиірек су бүркіміз, автобус аялдамаларына ерекше көңіл бөліп, оларды үнемі жуып отырамыз. Сондай-ақ гүлдер мен ағаштарды суарамыз», — деді ол. Маманның сөзіне қарағанда, суару машиналары ерте таңнан кешке дейін қала көшелерін аралап, ауа температурасын бірнеше градусқа төмендетуге мүмкіндік береді. Бұл шара шаңды да басып, жол жиегіндегі өсімдіктерді сақтауға да ықпал етеді.
Гидрологтар мен санитарлық-эпидемиологиялық мамандардың пікірінше, су бүрку арқылы ауаны салқындату тәсілі Орталық Азия мен Таяу Шығыс елдерінде кеңінен қолданылады. Зерттеулер суару жүргізілген аймақтарда ауа температурасы 2–4 градусқа дейін төмендеуі мүмкін екенін көрсетеді. Бұл цифр аз сияқты көрінгенімен, аптаптан жапа шеккен адам үшін маңызды айырмашылық жасай алады. Автобус аялдамаларын жиі жуу да жай тазалық шарасы емес — ауа ылғалдылығын белгілі бір деңгейде ұстап тұру мақсатын да атқарады.
Тұрғындар жағы да жаздың аптабына бейімделудің өз жолдарын тапқан. Қала тұрғындарының көпшілігі ыстықтың шырқау биіктегі кезінде — түстен кейін 13.00-ден 17.00-ге дейін — үйлерінен шығуға тырыспайды. Шығуға мәжбүр болғандар болса, биік ағаштар мен биналардың сарқырап жатқан қара көлеңкесінде паналайды. Арықтардың бойында отыру — сонау ата-бабалардан қалған дала мен оазис мәдениетінің бір сипаты, Шымкент тұрғындарының арасында әлі де жаппай таралған. Қошқар Ата өзенінде шомылып, ыстықтан сергитін балалар мен ересектердің саны да бұл күндері күрт артқан. Бірақ санитарлық дәрігерлер өзен суының сапасына назар аударуды ескертіп отыр: белгіленбеген жерлерде жүзу қауіпті болуы мүмкін.
Шымкент тарихында ыстық маусымдар бұрын да болған, алайда 2000-жылдардан бастап жазғы температуралық максимумдар жаңа рекордтарды жаңартып отыр. Климатологтардың болжамына сәйкес, Қазақстан 2030–2050 жылдары аралығында климаттық өзгерістердің ең осал аймақтарының бірі болады. Оңтүстік өңірлерде жаздың ыстығы одан әрі күшейуі, суару үшін жер асты сулары мен өзен ресурстарының тапшылығы артуы мүмкін. Бұл — тек экологиялық мәселе ғана емес, аграрлық сала, халықтың денсаулығы және энергетика тұрғысынан да стратегиялық маңызды сын-қатер.
Медицина саласының мамандары ыстық кезіндегі денсаулықты сақтау ережелерін ұстанудың маңыздылығын атап өтуде. Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының деректері бойынша, қатты ыстық кезеңінде жедел жәрдем шақыртуларының саны орташа есеппен 20–30 пайызға артады. Жиі кездесетін шағымдар — бас айналу, жүрек айну, жоғары қан қысымы, жылу соғуы синдромы. Дәрігерлер күніне кемінде 2–2,5 литр таза су ішуді, ашық жерде болған кезде бас киім тағуды және ыстықтың ең шырқау шағында сыртқа шықпауды ұсынуда.
Шымкент мэриясы де бей-жай отырған жоқ. Ыстық кезеңде қала бойынша жасыл желекті кеңейту, фонтандарды іске қосу, жалпыға қолжетімді салқындату орындарын арттыру мәселесі қаралуда. Сондай-ақ қала басшылығы ауыл шаруашылығы мен тұрғын үй секторларындағы су үнемдеу мәселесін де күн тәртібіне қоюда. Коммуналдық мекемелер ыстыққа қарсы жұмысты жалғастыруда: адамдар таңнан кешке дейін, тіпті тамыз айының орта кезіне дейін осы режимде жұмыс жасайды деп жоспарланып отыр. Шымкент тұрғындарына бұл жаз оңай соқпайды. Алайда қаланың коммуналдық қызметтері, дәрігерлері және жай азаматтары — бәрі бірлесіп аптапқа қарсы тұруда, жаздың ыстық демімен бірге өмір сүруді үйреніп жатқандай. Бұл — бүгінгі Шымкенттің шындығы.
