Шымкент хайуанаттар бағы елдегі екінші орынға шықты: Қазақстан зоопарктері рекордтық табыс жинады
Шымкент хайуанаттар бағы елдегі екінші орынға шықты: Қазақстан зоопарктері рекордтық табыс жинады
Қазақстанның хайуанаттар бағы саласы 2025 жылдың қорытындысы бойынша тарихи рекордқа жетті. 16 шілде 2026 жыл күні жарияланған ресми статистикалық мәліметтерге сүйенсек, елдегі зоопарктер мен мұхит паркі жыл бойы 2,6 миллиард теңгеге дейінгі қызмет көлемін қамтамасыз етіп, алдыңғы жылмен салыстырғанда 23,5 пайызға өсті. Бұл сектор үшін ерекше маңызды жетістік, өйткені соңғы он жылда зоопарктердің жалпы саны айтарлықтай қысқарды. Мамандардың бағалауынша, бұл өсімнің негізгі қозғаушысы — халықтың рекреациялық демалысқа деген қызығушылығының артуы және зоопарктердің инфрақұрылымына жасалған маңызды инвестициялар болып табылады.
Посещаемость бойынша алғашқы үштіктің тізімі де назар аударарлықтай. 2025 жылы қазақстандық зоопарктер мен мұхит паркін барлығы 2,6 миллион адам аралады. Алматы зоопаркі ең жоғары нәтижеге жетіп, 1,1 миллион қонақты қарсы алды. Шымкент хайуанаттар бағы 716,2 мың адаммен екінші орынды иеленді. Астана зоопаркі 517,4 мың посетителімен үшінші орынға шықты. Шымкенттің екінші орынды алуы қаланың тез дамушы мегаполис ретіндегі беделін тағы бір рет растады. Оңтүстік өңірінің демографиялық әлеуеті мен туристік белсенділігінің өсуі осы нәтижеге тікелей ықпал еткені анық.
Шымкент хайуанаттар бағының директоры Бекзат Омаровтың айтуынша, соңғы жылдары мекеменің дамуына айтарлықтай күш жұмсалды. «Біз жаңа экспозициялар ашып, жануарлардың тұру жағдайларын жақсартуға үлкен инвестиция салдық. Алматы зоопаркімен бәсекелесу біз үшін ынталандырушы фактор болып табылады. Бірақ ең маңызды нәрсе — бізге сенім артқан қонақтарымыздың қанағаттануы», — деді ол. Сарапшылар Шымкент зоопаркінің мұндай табысқа жету себептерін қаланың халқының тезірек өсуімен және жаңа аттракциондардың ашылуымен байланыстырады.
Алайда осы оң үрдіспен қатар, саладағы елеулі проблема да айқын көрінеді. Зоопарктер табыстарының өсуіне қарамастан, олардың жалпы саны жылдам кемуде. 2017–2018 жылдары Қазақстанда 20 зоопарк жұмыс жасаған болса, 2025 жылы бұл сан 8-ге дейін қысқарды — оның ішінде 3 контактілі зоопарк бар. Сонымен бірге ел бойынша бір мұхит паркі жұмысын жалғастыруда. Бұл динамика бір жағынан нарықтың шоғырлануын, яғни ірі және кәсіби деңгейде жұмыс жасайтын мекемелердің ғана тіршілік етуін көрсетеді, екінші жағынан — шағын қалалар мен аймақтардың мұндай мәдени-білім беру нысандарынан айырылып жатқанын аңғартады.
2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап «Жануарларға жауапты қарым-қатынас туралы» заңның күшіне енуі саланың кескінін түбегейлі өзгертті. Аталған заң контактілі зоопарктердің, жылжымалы зверинецтер мен жылжымалы мұхит парктерінің қызметін заңмен тыйым салды. Заңгер-экологтың, Айгерім Сейітованың пікірінше, бұл шешім дұрыс бағытта жасалған қадам: «Жануарлар тұрғысынан алғанда, жылжымалы зверинецтер ең жоғары стресс деңгейін тудыратын мекемелер болды. Заңнамалық реттеу жануарлардың тіршілік жағдайларын жақсартуға, олардың табиғи мінез-құлқын сақтауға мүмкіндік береді. Бұл Еуропаның озық тәжірибесімен үндеседі», — деп атап өтті ол. Демек, зоопарктер санының кемуі жай ғана нарықтық фактор емес, ол мемлекеттің саналы саясатының нәтижесі.
Зоопарктер мен мұхит паркінде бүгінде 14 400 жануар, құс және балық ұсталуда, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда өзгеріссіз қалды. Мамандар бұл тұрақтылықты жақсы белгі деп санайды, өйткені жануарлар санының артуы кейде зоопарктің жануарларды дұрыс ұстауға ресурсының жетіспейтіндігін білдіруі мүмкін. Орталық зоопарктерде жасанды ортаны жақсарту, вольерлерді кеңейту, зерттеу бағдарламаларын дамыту — осы бағыттар артықшылыққа ие болып отыр. Алматы зоопаркі соңғы үш жылда жыртқыш аңдар павильонын толықтай жаңартып, халықаралық стандарттарға сай жасаған инвестициялары арқасында посетительлер санын жыл сайын арттыруда.
Зоопарктер туризм инфрақұрылымының маңызды бөлігі ретінде де бағалануда. Мысалы, Шымкент ішкі туризмнің белсенді орталығына айналып отырған қалалардың қатарына жатады. Өткен жылы оңтүстік бастаманың арқасында Шымкенттің демалыс аймақтарына деген тартымдылығы айтарлықтай өсті. Жергілікті билік хайуанаттар бағын қаланың туристік паспортының ажырамас бөлігі ретінде насихаттауда. Туристік эксперт Дамир Жақсыбековтың бағалауынша: «Зоопарк — бұл отбасылық аудиторияны тарту үшін ең тиімді объект. Шымкент мұны дұрыс пайдаланып, туристік алаңын кеңейтуде», — деп атап өтті ол.
Алдағы уақытқа қарасақ, сала мамандары зоопарктердің одан әрі дамуы үшін мемлекеттің стратегиялық қолдауы қажет деп санайды. Бірінші кезекте ірі қалалардан тыс өңірлердегі мәдени-рекреациялық нысандардың дамуын ынталандыру маңызды. Екінші жағынан, жануарлардың тіршілік жағдайларына қойылатын талаптарды тұрақты жетілдіру — бұл да басым бағыт болып табылады. Зоопарктердің ғылыми-зерттеу рөлін күшейту, балаларға арналған экологиялық білім беру бағдарламаларын дамыту — осы міндеттер 2026–2027 жылдардың негізгі мақсаттары ретінде белгіленген. Салалық бірлестіктің жетекшісі: «Санның азаюы мен сапаның артуы — бір-бірімен байланысты үрдіс. Елімізде аз, бірақ мықты зоопарктер болсын дейміз», — деп мәлімдеді. Қазақстандағы зоопарк саласы жаңа стандарттарға ауысу кезеңінде тұр — бұл ауысу қиындықтармен бірге жаңа мүмкіндіктерді де ашып береді.
