Шымкентте қоқысты энергияға айналдыратын заманауи кешен салына бастады

2026 жылдың 28 шілдесінде Шымкент қаласында тарихи маңызы бар іс-шара өтті: тұрмыстық қалдықтарды термиялық өңдеу арқылы электр энергиясын өндіретін заманауи кешеннің іргетасы қаланды. Қала әкімі Ғабит Сыздықбеков пен «Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan Co., Ltd» компаниясының басшылығы қатысқан салтанатты рәсімде капсула орнатылды. Бұл жоба — Қазақстан тарихындағы ең ірі экологиялық инвестициялық жобалардың бірі ретінде баға алуға лайықты.

Жобаның пайда болу тарихы 2024 жылға саяды. Сол жылы қала әкімі Ғабит Сыздықбеков Қытай Халық Республикасына жұмыс сапарымен барды. Шымкент пен қытайдың Сиань қаласы арасындағы бауырластық қарым-қатынас аясында мегаполис басшысы бірқатар өнеркәсіптік нысандарды аралап шықты. Сиань қаласындағы Қазақстанның Бас консулы Жошыхан Қырауbaевмен бірлесе отырып, болашақ инвесторлармен келіссөздер жүргізілді. Осы сапардың нәтижесінде ұқсас жобаларды іске асыруда айтарлықтай тәжірибесі бар «Shaanxi Construction Engineering» компаниясымен ынтымақтастық туралы келісімге қол жеткізілді. Сол жылдың өзінде қала әкімдігі мен компания арасында меморандумға, ал Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен инвестор арасында инвестициялық келісімге қол қойылды.

Жобаның ауқымы шынымен де таңғаларлық. Кешеннің жобалық қуаты тәулігіне 1000 тонна тұрмыстық қатты қалдықты өңдеуге мүмкіндік береді, сонымен бірге 24 МВт·сағатқа дейін электр энергиясы өндіріледі. Тікелей инвестициялар көлемі шамамен 54 миллиард теңгені құрайды. Нысанның салынуы 2026–2028 жылдарға жоспарланған. Жоба аясында кемінде 80 тұрақты жұмыс орны ашылатын болады. Бұл ретте кешеннің тек қоқыс өңдеумен шектелмейтінін атап өткен жөн: қалған күлден құрылыс материалдарын өндіру де жоспарланып отыр, бұл ресурстарды пайдаланудың тұйық циклін қамтамасыз етеді.

Жобаның маңыздылығын дұрыс бағалау үшін Шымкент пен жалпы Қазақстандағы қалдықтарды басқару мәселесінің ауырлығын түсіну керек. Шымкент — елдегі ең ірі қалалардың бірі, халқы 1,2 миллионнан асқан мегаполис. Осындай ірі қалада тұрмыстық қалдықтардың жинақталуы ауқымды экологиялық проблемаға айналып отыр. Қазақстан бойынша жыл сайын 5 миллион тоннадан астам тұрмыстық қалдық жиналады, алайда олардың тек аз бөлігі ғана өңделеді. Қалғаны полигондарға жіберіледі, бұл топырақ пен жер асты суларының ластануына, ауа сапасының төмендеуіне тікелей алып келеді. Шымкенттегі жаңа кешен осы мәселені жүйелі шешудің нақты үлгісіне айналуы тиіс.

Экология саласының сарапшысы, Оңтүстік Қазақстан университетінің профессоры Асқар Нұрмағамбетовтің пікірінше, бұл жоба өңірдегі экологиялық ахуалды жақсартуда шешуші рөл атқаруы мүмкін: «Термиялық өңдеу технологиясы — бүгінгі күні дүние жүзінде ең тиімді деп танылған әдіс. Қалдықтарды жай ғана жаппай, оны отын ретінде пайдаланып энергия алу — бұл ресурстарды ұтымды игерудің жоғары деңгейі. Шымкент осы жолда Орталық Азия қалаларының ішінде алдыңғы қатарға шығуға шынайы мүмкіндік алды», — дейді ол.

Жобаның іске асырылуы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру, экологиялық инфрақұрылымды дамыту және заманауи өңдеу технологияларын енгізу жөніндегі тапсырмаларын орындау аясында жүзеге асырылып отыр. Сонымен бірге жоба «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясының мақсаттарымен тікелей үндеседі. Бұл акция — қоршаған ортаны сақтауға және халықтың өмір сапасын арттыруға бағытталған кешенді мемлекеттік бастама. Кешеннің іске қосылуы полигондарға жерлеу көлемін айтарлықтай қысқартуға, қоршаған ортаға антропогендік жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.

Қала әкімі Ғабит Сыздықбеков салтанатты рәсімде сөйлеген сөзінде жобаның стратегиялық маңызын айрықша атап өтті: «Бүгін біз Шымкенттің негізгі экологиялық жобаларының бірінің іргетасын қалап отырмыз. Бұл кешеннің іске асырылуы қалдықтарды басқарудың жаңа деңгейіне көшуге, заманауи өңдеу технологияларын енгізуге және қалада экологиялық жағдайды жақсартуға үлес қосуға мүмкіндік береді. Серіктестеріміз бен инвесторларымызға сенімі мен бірлескен жұмысы үшін алғысымды білдіремін». Бұл сөздер жай дипломатиялық сыпайылық емес — Шымкенттің экологиялық болашағы жолындағы нақты бағдарламаны бейнелейді.

Жобаны іске асыруда «Shaanxi Construction Engineering» компаниясының таңдалуы да өз алдына маңызды. Компания Қытайда және Азия елдерінде ондаған ұқсас нысандар салған, оның жинақтаған тәжірибесі мен технологиялық базасы жобаның сапалы орындалуына кепілдік бере алады. Сиань мен Шымкент арасындағы бауырластық байланыс тек мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықпен шектелмей, нақты экономикалық жемістерін беруде деп айтуға болады.

Шымкенттіктердің жобаға қатысты реакциясы да оң. Қалада жүргізілген сауалнамалар бойынша тұрғындардың басым көпшілігі мұндай кешеннің салынуын мақұлдайтынын білдіреді. «Балаларымыздың болашағы үшін таза қала қалдырғымыз келеді. Бұл жоба сол мақсатқа жету жолындағы нақты қадам», — деп пікір білдірді Шымкент тұрғыны, жас ана Зарина Бекова. Жалпы, азаматтық қоғамның экологиялық мәселелерге белсенді қызығушылық танытуы — жергілікті биліктің мұндай бастамаларға жүгінуін мәжбүр ететін маңызды фактор болып табылады.

2028 жылы кешен толық қуатымен жұмыс істей бастаса, Шымкент Орталық Азиядағы қалдықтарды энергияға айналдыру саласында үлгілі қалаға айналуы мүмкін. Бұл тәжірибе кейіннен Алматы, Астана және өзге ірі қалаларға тарала алады — сол арқылы Қазақстан жасыл экономикаға өтудің нақты жолында тұрғанын дәлелдейді.