Автожуу орындарына — су үнемдеу міндеті: заңнама талаптары қатаяды

4 тамыз 2026 жыл күні «Су ресурстары — Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Қазақстан Республикасының Су кодексі аясында автокөлік жуу орындарына қатысты маңызды ескертпе жариялады. Ескертпе мазмұны бойынша өндірістік және коммерциялық қызметте суды пайдаланатын барлық нысандар, оның ішінде автожуу орындары су үнемдеу технологияларын міндетті түрде қолдануы тиіс. Бұл хабарлама бизнес иелері арасында белгілі бір резонанс тудырды және мамандардың назарын тартты.
Мәселенің тамыры тереңде жатыр. Қазақстан — орта Азияның ең су тапшы елдерінің бірі. БҰҰ мәліметтеріне сүйенсек, Орталық Азия аймағында су ресурстарының 2050 жылға қарай 30-40 пайызға азаюы күтілуде. Бұл болжам ауыр климаттық жағдайлар мен мұздықтардың еруімен тікелей байланысты. Қазақстанда жыл сайын өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы мақсатына жұмсалатын судың үлесі жалпы тұтынудың 90 пайызынан асады. Тұрмыстық және коммерциялық нысандар қалған үлесті иеленеді. Дегенмен, автожуу саласының соңғы он жылда жедел өскені анық: тек Алматы қаласының өзінде 2015 жылғы 400-ден 2024 жылы 1800-ге жуық автожуу нүктесі жұмыс істейді деген деректер бар.
Осы жылдамдықпен өскен сектордың су тұтынуы да сәйкесінше артты. Жуу орнының стандарттық бір операциясына орташа 150-200 литр су жұмсалатыны белгілі. Егер айналымдық жүйе болмаса, бұл судың барлығы кәріздік торапқа немесе одан да жаманы — ашық жерге ағып кетеді. Жергілікті тазарту құрылыстарысыз жуылған суда мұнай өнімдері, синтетикалық детергенттер және ауыр металл іздері болады. Бұл заттардың топыраққа және жер асты суларына өтуі экологиялық зардаптар туғызады.
«Су ресурстары — Маркетинг» серіктестігінің ескертпесі үш негізгі талапты атап өтеді. Бірінші — суды қайта пайдалануды қамтамасыз ететін айналымдық сумен жабдықтау жүйесінің болуы. Мұндай жүйелер дұрыс орнатылса, бір жуу циклінде жұмсалатын судың 70-80 пайызы қайтадан қолданысқа жарамды күйде сақталады. Екінші талап — жергілікті тазарту құрылыстарының (ЖТҚ) болуы. Бұл жабдық ластанған суды тазартып, оны кәріздік жүйеге немесе табиғи ортаға зиянсыз күйде шығаруға мүмкіндік береді. Үшінші талап — жарамды су есептегіш құралдарының болуы және техникалық құжаттаманың толық жүргізілуі. Есептегіш жоқ нысандарда тұтынуды реттеу де, бақылау да мүмкін емес.
Алматылық экология саласының сарапшысы Дәурен Сейітқалиев бұл мәселе жөнінде өз пікірін ортаға салады: «Автожуу иелерінің басым бөлігі заңнаманы жақсы біледі, бірақ жабдықтың бастапқы құны жоғары болғандықтан, орнатуды кейінге қалдырып жатады. Айналымдық жүйенің орташа бағасы 3-тен 8 миллион теңгеге дейін. Бұл шағын бизнес үшін елеулі шығын. Алайда бір-екі жылдың ішінде бұл шығын су есебінен үнемдеу есебінен өтеледі». Оның пікірінше, мемлекет тарапынан субсидиялау немесе жеңілдетілген несиелендіру механизмдері жасалса, сектордың заңдастырылу үдерісі едәуір жылдамдар еді.
Нұр-Сұлтандағы Су шаруашылығы институтының зерттеушісі Айгүл Нұрланова деректерге сүйеніп, жағдайдың күрделілігін баяндайды: «Біздің бақылауларымыз бойынша, айналымдық жүйемен жұмыс істейтін автожуу орны суды тоқсан пайызға үнемдейді. Бұл сандарды елестетіп көріңіз — мың автожуу орны болса, жылына бұл жүздеген мың текше метр тазартылған судың сақталуын білдіреді. Жетіспеушілік жағдайында бұл ресурс сусыз қалатын ауылдардың мәселесін шешуге жетіп жатыр». Зерттеуші сондай-ақ Германия, Израиль және Сингапур сияқты елдерде автожуу саласы 1990 жылдардан бастап толық реттелгенін, ал бұл тәжірибені Қазақстан бүгін ғана игеріп жатқанын атап өтеді.
Бизнес иелерінің бөлігі талаптарды түсінікті деп қабылдаса да, кейбіреулер іске асырудың мерзімі мен тетіктері жайлы сұрақтарды алға тартады. Алматыдағы «Экспресс жуу» желісінің иесі Тимур Байжанов өз көзқарасын білдіреді: «Талаптардың мазмұнын қолдаймыз. Бірақ мемлекет тексерушілерді жіберу алдында нысандарды жарақтандыруға нақты мерзім беруі керек. Сонымен бірге сертификатталған жабдық жеткізушілерінің тізімі мен қаржылық қолдау механизмдері анық болғаны дұрыс». Бұл ұсыныстар мемлекеттік органдарға бағытталған жүйелі сұраныс ретінде бағалануы мүмкін.
Шынтуайтына келсек, мәселенің маңыздылығы тек заңнамалық сәйкестік шеңберінен шығып кетеді. Суды үнемдеу — бүгінгі ұрпақтың жауапкершілігі ғана емес, болашақ буынға берілетін мираз. Климаттың өзгеруі, халықтың өсуі және урбанизация бірлесе отырып, таза судың тапшылығын жер шарының бүкіл аймақтарында өткір мәселеге айналдыруда. Қазақстан осы жаһандық үрдіске мүлдем бейтарап бола алмайды. «Су ресурстары — Маркетинг» серіктестігінің ескертпесі — бұл жалғыз бір компанияның хабарламасы емес, заманның талабын бізге тағы бір мәрте еске салатын маңызды сигнал. Автожуу орындарының иелері осы шақыруды тыңдап, нысандарын заңнама талаптарына сәйкестендіруге мүмкіндігінше тезірек кіріссе, бұл қадам ел экологиясына, экономикасына және жалпы тұрақты дамуға нақты үлес болып қосылмақ.