Шымкенттің Туран ауданында орталықтандырылған кәріз желісі төселеді: 395 үй жаңа инфрақұрылымға қосылады

13 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласының Туран ауданында орталықтандырылған кәріз жүйесіне үйлерді қосу бойынша жұмыс жобасы әзірленіп жатыр. Жоба Қазыбек би, Лихачев, Байзақұлы, Жандосов, Верещагин, Шолохов және Уәлиханов көшелерін қамтиды. Іске асырылған жағдайда жобаның нәтижесінде 395 үй орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосылып, 1 305 тұрғынның тұрмыстық жағдайы айтарлықтай жақсарады деп күтілуде.

Туран ауданы — Шымкенттің ең тығыз қоныстанған аудандарының бірі. Жылдар бойы бұл аймақтың тұрғындары орталықтандырылған инженерлік инфрақұрылымнан тыс қалып, жеке септикалар мен ескірген дренаждық жүйелерге тәуелді болып келді. Бұл жағдай тек тұрмыстық қолайсыздық қана туғызып қоймай, аймақтың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайына да теріс әсер еткен. Шымкент — халқы үш миллионнан асқан Орталық Азияның ірі қалаларының бірі болғандықтан, коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту мәселесі бүгінгі күні аса өзекті болып отыр. Соңғы жылдары қала үздіксіз өсіп, халық саны артып, жаңа аудандар мен тұрғын үй алқаптары пайда болды. Алайда осынау өсумен бірге инженерлік желілердің тозуы мен жеткіліксіздігі мәселесі де өткір сезіле бастады.

Жоба шеңберінде жоспарланған жұмыстар бірнеше маңызды бағытты қамтиды. Біріншіден, жаңа кәріз желілерін тарту және оларды орталық коллекторларға қосу; екіншіден, әрбір үйге жеке қосылыс жасау; үшіншіден, қажет болған жағдайда жергілікті сорап станцияларын орнату. Туран ауданының әкімшілігі жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін мұқият сараптаудан өткізіп, іске асырудың оңтайлы кезеңін белгілеу үстінде. Аудан басшылығының мәліметтері бойынша, жоба Шымкент қаласын жаңғырту мен инженерлік инфрақұрылымды дамыту жөніндегі кешенді бағдарламаның бір бөлігі болып табылады.

Туран ауданының әкімі Болат Сейітов бұл жайында өзінің пікірін білдірді: «Орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосылу — бұл жай ғана коммуналдық мәселені шешу емес, бұл тұрғындарымыздың өмір сапасын арттыру жолындағы маңызды қадам. Жылдар бойы бұл көшелердің тұрғындары жеке септиктерді пайдаланып, оны жиі тазартып, шығын шегіп келді. Жаңа жүйе олардың бұл ауыртпалығын біржолата жояды». Шымкент қаласы коммуналдық шаруашылық департаментінің сарапшысы Айгүл Нұрбекова да жобаның маңыздылығын атап өтті: «Орталықтандырылған кәріз — бұл тек тұрмыстық ыңғайлылық емес, сонымен бірге жерасты суларының ластануын болдырмаудың және жұқпалы аурулардың алдын алудың сенімді жолы. Жеке септиктер уақыт өте келе жерге сіңіп, ауыз суды ластауы мүмкін. Орталық жүйе мұндай қатерді мүлдем жояды».

Жобаның ауқымын бағалау үшін Қазақстандағы сантехникалық инфрақұрылымның жалпы жағдайын ескеру қажет. Қазақстан Ұлттық экономика министрлігінің деректері бойынша, елдің ірі қалаларында тұрғын үйлердің орталықтандырылған кәріз жүйесімен қамтылу деңгейі орта есеппен 78–82 пайызды құрайды. Алайда қала маңы аудандары мен жаңадан орналасқан тұрғын алқаптарда бұл көрсеткіш 40–55 пайызға дейін төмендейді. Шымкент бойынша жүргізілген соңғы зерттеулер қала халқының шамамен 18–20 пайызының орталықтандырылған кәріз жүйесінен тыс тұратынын көрсетеді. Бұл 500 000-нан астам адам дегенді білдіреді — өте елеулі сан. Туран ауданындағы жоба осы проблеманы шешуге бағытталған жүйелі жұмыстың бір буыны болып табылады.

Жергілікті тұрғындар жобаның іске асырылатынын естігенде үлкен қуаныш білдірді. Қазыбек би көшесінің тұрғыны, зейнеткер Рахима Ділдабекова: «Бұл хабарды естігенде өз құлағыма сенбедім. Отыз жылдан астам уақыт бойы ескі жеке септикпен өмір сүрдік. Оны тазартқызуға жыл сайын елеулі қаражат жұмсайтынбыз. Балаларым алғаш рет бізге жаңа үй салынады деп үміттенуде» — деп айтты. Жандосов көшесінің тұрғыны Нұрлан Әбенов де өзінің алаңдаушылықтары мен үмітін бөлісті: «Ең маңыздысы — жұмыс нақты қашан басталатынын, оның мерзімдері мен тұрғындарға тигізетін бұзылыстарды алдын ала білгіміз келеді. Бірақ жалпы бастама дұрыс және оны қолдаймыз».

Бұл жобаның ықтимал салдарлары тек санитарлық-гигиеналық жақсарумен ғана шектелмейді. Сарапшылардың болжамына қарағанда, орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосылған үйлердің нарықтық құны 8–12 пайызға өседі. Сонымен бірге аумақтың инвестициялық тартымдылығы артып, жаңа ұсақ бизнестің дамуына жол ашылады. Экологиялық тұрғыдан алғанда, жерасты су қабаттарына түсетін жүктеме айтарлықтай азаяды, бұл аймақтың жалпы экологиялық жағдайын жақсартуға ықпал етеді. Санитарлық-эпидемиологиялық тұрғыдан да жобаның пайдасы зор: тарихи тәжірибе көрсеткендей, орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосылған аудандарда ішек жұқпалы аурулары деңгейі 30–40 пайызға дейін төмендейтіні дәлелденген.

Шымкент қаласы соңғы жылдары инфрақұрылымдық жобалар бойынша белсенді жұмыс жүргізіп келеді. Жол желілерін жаңарту, сумен жабдықтау жүйелерін кеңейту, жылу желілерін қалпына келтіру — осының барлығы кешенді қалалық жаңғырту бағдарламасының бөліктері болып табылады. Туран ауданындағы кәріз жобасы осы үрдістің логикалық жалғасы ретінде қаралуда. Болашақта жобаның Туран ауданының басқа да көшелерін қамти алатыны туралы болжамдар да айтылуда. Егер осы жоба сәтті іске асырылса, ол Шымкенттің басқа аудандарында да ұқсас жобаларды жылдамдатудың катализаторы болуы мүмкін. Бұл — қала тұрғындарының өмір сапасын арттыру жолындағы жүйелі және мақсатты жұмыстың дәлелі.