«Қауіпсіз қала»: Түркістан облысы бейнебақылау жүйесін жаңа деңгейге шығарды

Қазіргі заман технологиялары қоғамдық тәртіпті сақтаудың ажырамас бөлігіне айналып барады. Бүкіл әлем бойынша «ақылды қала» тұжырымдамасы тез арада кеңейіп, цифрлық бақылау жүйелері полиция жұмысын, санитарлық тәртіпті және азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі құралына айналды. 27 мамыр 2026 жылы Түркістан облысынан келіп жатқан мәліметтер де осы үрдістің аймақтық деңгейде қаншалықты тереңдеп бара жатқанын айқын дәлелдеп отыр. Оперативті басқару орталығына 784 бейнебақылау камерасы қосылды, оның ішінде 2024 жылы орнатылған 200 жаңа камера бар. Бұл сан — жай ғана техникалық статистика емес, аймақтың қоғамдық тәртіп пен цифрлық инфрақұрылымға деген жаңа көзқарасының айшықты көрінісі.

Бейнебақылау жүйесінің даму тарихына үңілсек, Түркістан облысы бұл бағытта бірнеше жыл бойы жүйелі жұмыс атқарып келеді. «Қауіпсіз қала» жобасы елімізде орталықтандырылған деңгейде басталғанда, аймақтардың басым бөлігі техникалық мүмкіндіктің шектеулілігінен толыққанды жүйе орната алмады. Алайда Түркістан облысы бұл кедергіні ерте танып, камера санын кезең-кезеңімен арттыра бастады. 2022–2023 жылдары орталыққа қосылған нысандар шектеулі болса, 2024 жылы орнатылған 200 жаңа камера жүйенің мүмкіндіктерін сапалы тұрғыдан кеңейтті. Бұл — тек инфрақұрылымдық даму ғана емес, тәртіп сақтау тәсілінің өзгеруі деп бағалауға болады.

Оперативті басқару орталығының ДП Түркістан облысы бойынша бас орынбасары Жалғас Қошқаров жүйенің нақты нәтижелері туралы деректерді ашып айтты. Оның сөзінше, тек бір айдың ішінде облыс бойынша шамамен 12 000 құқық бұзушылық анықталады, ал облыс орталығы Түркістан қаласында бұл сан 5 000 әкімшілік құқық бұзушылыққа жетеді. «Камералар арқылы қоқыс тастаушылар, тазалық ережелерін бұзушылар анықталады. Орынбасарлар оқиға орнына жедел жіберіледі, алдын алу жұмыстары белсенді жүргізіледі», — деді ол. Бұл сандар — жүйенің жай орнатылып қана қоймай, шын мәнінде жұмыс жасап жатқанының дәлелі.

Нақты мысал ретінде Түркістан қаласының сәуір айы бойынша есебін алуға болады. Бір айдың ішінде ғана 158 әкімшілік құқық бұзушылық тіркелді. Олардың арасында рұқсат етілмеген жерлерге қоқыс тастау, белгіленген өткелден тыс жерде жол кесу, мемлекеттік мекемелер аумағында темекі шегу және абаттастыру ережелерін бұзу сияқты жағдайлар бар. Барлық фактілер бойынша учаскелік полиция инспекторлары әкімшілік хаттамалар жасады. Сарапшылардың бағалауынша, бейнебақылау жүйесі болмаса, мұндай деректерді жинақтау ондаған есе қиынырақ болар еді. «Бұл — реактивті емес, проактивті тәсіл. Камера бір рет тіркеді, инспектор жедел жауап берді, азамат тәрбиелік шараға тартылды. Нәтижесінде бұзушылықтың алдын аламыз», — деп түсіндіреді құқықтық аналитик Данияр Сейітқали.

Жүйенің тағы бір маңызды қыры — білім беру мекемелерінің қамтылуы. Түркістан облысының цифрландыру, мемлекеттік қызметтерді ұсыну және мұрағаттар басқармасының телекоммуникация және мемлекеттік қызметтерді бақылау бөлімінің міндетін атқарушы бастығы Нұрсұлтан Қабылбек облыстың 938 мектебінің 806-сы оперативті басқару орталығына қосылғанын атап өтті. Бұл — жалпы мектептердің 86 пайызынан астамы. Қалған мектептерде байланыс операторларының техникалық мүмкіндігі шектеулі болғандықтан жұмыс әлі жалғасуда. «Мәселені шешу үшін жұмыстар жүргізілуде, техникалық кедергілерді жою жолдары қарастырылуда», — деді ол. Мектептердің бақылау жүйесіне қосылуы — оқушылар мен мұғалімдердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ мектеп аумағындағы тәртіпті сақтау тұрғысынан аса маңызды қадам болып табылады.

Халықаралық тәжірибемен салыстырғанда, бейнебақылау жүйесін мемлекеттік басқарумен ұштастыру — Азия елдерінде кеңінен таралған тәжірибе. Сингапур, Оңтүстік Корея, Жапония сияқты елдер «ақылды қала» тұжырымдамасын онжылдықтар бойы дамытып, жол трафигін бақылаудан бастап қоғамдық тәртіп сақтауға дейін кешенді жүйе орнатты. Қазақстан да осы бағытта өз жолымен жүріп, ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып цифрлық инфрақұрылымды дамытып келеді. Түркістан облысының тәжірибесі — елдің оңтүстік аймақтарында технологиялық жаңғырудың нақты жемісін көрсетіп отырған үлгі. Жүк көлігінің салмақ бақылау пункттерін де осы камера жүйесі арқылы бақылауға алу — тасымалдау саласындағы заңсыздықтарды азайтуға тікелей ықпал етеді.

Болашақ перспективаларға келетін болсақ, мамандар мен жергілікті билік өкілдері жүйені одан әрі кеңейтуді жоспарлап отыр. Жедел ден қою уақытын қысқарту, жасанды интеллект элементтерін ендіру, камера санын облыс бойынша мың данадан асыру — алдағы жоспарлардың негізгісі. Тұрғындардың реакциясы да назар аударарлық: азаматтардың бір бөлігі бақылаудың күшейгеніне алаңдаса, басым бөлігі тазалық пен тәртіптің жақсарғанын мойындайды. «Бұрын жанымдағы алаңға кейбіреулер ашықтан-ашық қоқыс тастайтын. Енді ол жағдай сиреді. Бейнекамера бар екенін білгесін адамдар сақтанады», — деп атап өтті Түркістан тұрғыны, зейнеткер Рысқали Жақсыбаев. Бейнебақылау жүйесі — жаза құралы ғана емес, мінез-құлықты өзгертетін тәрбиелік механизм екені мұнда анық көрінеді.

Жалпы алғанда, Түркістан облысының бейнебақылау жүйесін дамытудағы жетістіктері — Қазақстанның цифрлық трансформация жолындағы нақты қадамдардың бірі. 784 камера, 12 000  айлық бұзушылық, 806 мектеп — бұл сандардың артында тәртіп пен қауіпсіздіктің жаңа стандарты қалыптасуда. Жүйенің тиімділігі артқан сайын азаматтардың өмір сүру сапасы да жақсарады. Технология мен адами бақылауды ұштастырған бұл модель болашақта басқа аймақтарға да үлгі ретінде таралуы мүмкін.