Шымкент каналдарына су толтырылды: қала тұрғындарының жайлылығы үшін кешенді шаралар қолданылуда

22 тамыз 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірін жайлаған аномальды ыстық толқыны жағдайында Шымкент қалалық әкімдігі тұрғындардың өмір сүру сапасын жақсарту мақсатында бірқатар кешенді шараларды іске қосты. Ең алдымен, қала каналдарына су берудің көлемі айтарлықтай арттырылды. Бұл шешім жай ғана техникалық шара емес — аппарат стратегиясы тұрғысынан алғанда, бұл жылу шабуылынан қорғаудың нақты механизмі болып табылады.
Шымкент қаласы Оңтүстік Қазақстанның ірі өнеркәсіптік және мәдени орталығы ретінде жыл сайын жазғы мезгілде ауа температурасының жоғары деңгейімен бетпе-бет келеді. Климатологтардың мәліметтері бойынша, соңғы он жылда оңтүстік өңірдегі жазғы температура орташа есеппен 1,5–2 градусқа өсті. 2026 жылдың жазы аса ауыр болып, кейбір күндері ауа температурасы +42–44 градусқа дейін жетті. Мұндай жағдайда қалалық инфрақұрылым, соның ішінде су арналары мен жасыл желектер, микроклиматты реттеудің маңызды құралына айналады. Қала ішіндегі каналдардың су деңгейі мен ағысы атмосфераның ылғалдылығына тікелей әсер ететіні ғылыми тұрғыдан дәлелденген.
Хабарланғандай, Бадам су қоймасынан БМҚ каналы арқылы «Шымкент» және «Жаңа шек» каналдарына секундына 350-ден 400 литрге дейін су берілуде. «Шымкент» каналы бойынша су Дулати мен Қазыбек би көшелерінен бастап «Шағын Самал» шағын ауданына дейін бағытталады. Бұл ағын сонымен қатар Абай паркінің аумағы арқылы өтеді, бұл паркте демалатын тұрғындарға да сергітуші ықпал етеді. «Жаңа шек» каналы бойынша су Аймауытов, Ақпан батыр, Иляев, Адырбеков, Толстой, Тәшенов, Қазыбек би, Дулати, Шаймерденов және Желтоқсан көшелері бойымен, сондай-ақ Тәуке хан даңғылы мен Темірлан тас жолы бойымен жүреді. Бұған қоса, БМҚ каналынан «Қауасар» каналына секундына 120-дан 150 литрге дейін қосымша су беріліп отыр.
Шымкент қаласы әкімінің баспасөз қызметі бұл шаралардың ыстықтың кері әсерін азайтуға, көше микроклиматын жақсартуға және қала тұрғындары үшін неғұрлым қолайлы жағдайлар жасауға бағытталғанын мәлімдеді. Қала әкімінің орынбасары Қанат Сейітов бұл тақырыпта өзінің пікірін білдірді: «Біз тұрғындарымыздың жайлылығын қамтамасыз ету үшін барлық қолда бар ресурстарды жұмылдырудамыз. Каналдарға су берудің арттырылуы — бұл тек бір ғана шара. Паралельді түрде фонтандар мен саябақтардағы суландыру жүйелері де күшейтілген режимде жұмыс істеп жатыр». Мамандардың бағалауынша, белсенді су ағыны бар каналдардың жанындағы ауа температурасы ашық аймақтарға қарағанда 3–5 градусқа төмен болуы мүмкін, бұл адамның жайлылық сезіміне айтарлықтай оң әсер етеді.
Экология саласындағы маман, Оңтүстік Қазақстан университетінің доценті Мейрам Дүйсенов бұл шараны маңызды, бірақ жеткіліксіз деп бағалайды: «Каналдарды сумен толтыру — дұрыс бағыт. Бірақ ұзақ мерзімді перспективада бізге қаладағы жасыл желекті кеңейту, ғимараттарда «жасыл шатырлар» мен тік бақшалар салу қажет. Тек су арналарымен ғана шектелсек, жаһандық жылыну жылдам жылдамдықпен өскен жағдайда болашақта бұл шараның да тиімділігі азаюы мүмкін». Сарапшының пікірі — каналдардың рөлін жоққа шығармай, ғалымдар ауқымды экологиялық стратегия қажеттігін айтады дегенді білдіреді.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкенттің су арналары мен каналдары тек суармалы шаруашылыққа ғана емес, ежелден бері қаланың микроклиматын реттеуге де қызмет еткен. Орта Азия қалаларының дәстүрлі жоспарлауында «арықтар» деп аталатын кішігірім су арналары тұрғын үйлердің, базарлардың және көшелердің жанынан өткізіліп, ыстыққа қарсы табиғи кедергі ретінде пайдаланылған. Бүгінгі шара — сол ежелгі даналықтың заманауи инфрақұрылымға бейімделген жалғасы деуге болады. Самарқанд, Бұхара, Хиуа сияқты тарихи қалаларда осындай жүйелердің ғасырлар бойы тиімді жұмыс істегені — Шымкент тәжірибесінің тарихи негізі мен орындылығын растайды.
Қала тұрғындарының реакциясы әртүрлі болды. Бір тарапта каналдар жанында тұратын және демалатын шымкенттіктер шараны жылы қабылдады. Абай паркіне демалуға келген жас ана Айгүл Нұрғалиева: «Бүгін парк жанынан өткенде ауаның салқынырақ екенін байқадым. Балаларыммен осында демалуға мүмкіндік болып тұр, өйткені ыстық күндері басқа жерлерде шыдату қиын» — деп бөлісті. Екінші жағынан, кейбір тұрғындар каналдардың тазалығы мен олардың тиімді бақылануы мәселесін көтереді. Желтоқсан көшесі маңында тұратын зейнеткер Бауыржан Әбдіқалиев каналдардың жанындағы санитарлық жағдайды жақсартуды да параллельді түрде қарастыру керек деп есептейді.
Болашаққа қарайтын болсақ, Шымкент қалалық әкімдігі микроклиматты жақсартуға бағытталған шараларды жаз мезгілінде тұрақты түрде жалғастыруды жоспарлап отыр. Сонымен қатар, жобаның мамандары парктер мен демалыс аймақтарына жаңа суландыру жүйелерін орнату, тротуарлар мен жол жиектерінде ағаш отырғызу шараларын кеңейту туралы ұсыныстарды дайындауда. Климаттың өзгеруі жалғаса берген жағдайда мұндай инфрақұрылымдық инвестициялар ұзақ мерзімді тиімділікке ие болмақ. Шымкент тәжірибесі Алматы, Тараз және Қызылорда сияқты ыстық өңірлердегі басқа қалаларға да үлгі бола алады. Каналдардағы су деңгейін реттеу арқылы микроклиматты басқару — қарапайым, салыстырмалы түрде шығыны аз, бірақ тиімді шешім ретінде Қазақстанның оңтүстік қалаларының жазғы стратегиясының ажырамас бөлігіне айналуы тиіс.