Қызылорда өңірінде қазақ-түрік серіктестігі жаңа белеске шықты: заманауи жылыжай кешені салынады

24 шілде 2026 жыл. Қызылорда облысының әкімі Мұрат Ергешбаев «Fabe Agro» компаниясының басшысы Ахмет Буданмен кездесу өткізді. Бұл кездесу өңірдің ауыл шаруашылығы саласындағы маңызды серіктестіктің жаңа кезеңін ашуға негіз болды. Қазақстан мен Түркия арасындағы инвестициялық ынтымақтастық аясында Қызылорда облысында заманауи жылыжай кешенін салу жобасы, сондай-ақ инвестициялық әріптестікті одан әрі кеңейту мәселелері талқыланды. Кездесу нәтижесінде екі тараптың жемісті жұмысын жалғастыруға деген берік ниеті бір мәрте айқындала түсті.
Бұл кездесу бірден-бір кездейсоқ оқиға емес — оның артында біршама тарих жатыр. Қазақстан мен Түркия арасындағы экономикалық байланыстар соңғы жылдары жедел дамып келеді. Екі ел арасындағы сауда айналымы 2024 жылы 5 миллиард долларға жеткен болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш одан да арта түскен. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, туризм салаларында жасалған ондаған меморандум мен шарттар өзара ынтымақтастықтың тұрақты іргетасын қалауда. Өткен жылы өткен Қазақстан-Түркия форумы осындай ынтымақтастықтың тағы бір нақты жемісіне жол ашты: форум шеңберінде Қызылорда облысында заманауи жылыжай кешенін салу жобасы бойынша меморандумға қол қойылды.
Облыс әкімі Мұрат Ергешбаев кездесуде жасалған ілгерілеудің маңыздылығын атап өтті. «Қазақстан-Түркия форумы аясында біз облысымызда заманауи жылыжай кешенін салу жобасы бойынша меморандумға қол қоюдық және бірлескен жұмыстың жаңа кезеңіне негіз қаладық. Бұл кездесудің қол жеткізілген келісімдерді іске асыруға, инвестициялар, ауыл шаруашылығы және басқа да салалардағы ынтымақтастықты кеңейтуге жаңа серпін беретіндігіне сенімдімін», — деді өңір басшысы. Оның сөздері жай дипломатиялық сыпайылық емес, нақты жоспарлармен ұштасқан ниеттің көрінісі екені айқын байқалады. «Fabe Agro» компаниясының басшысы Ахмет Будан да Қазақстандағы инвестициялық ахуалға жоғары баға беріп, Қызылорда өңірін болашаққа перспективалы нарық ретінде қарастыратынын жеткізді.
Жылыжай кешені жобасымен бір мезгілде тағы бір маңызды бастама да талқыланды. Жылыжайда өсірілетін қызанақтарды ішкі және сыртқы нарықтарға жіберу үшін қажетті ящик пен қораптар шығаратын өндіріс орнын ашу мәселесі күн тәртібіне кірді. Бұл бастама сырт көзге ұсақ-түйек болып көрінгенімен, мәні жағынан өте маңызды: дайын өнімді заманауи талаптарға сай қаптау тасымалдау шығындарын едәуір азайтады және өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Ауыл шаруашылығы саласының сарапшылары орамдаманың тиімділігі экспорттық табысқа 20-30 пайызға дейін ықпал ете алатынын атап көрсетеді. Демек, бұл өндіріс орны жылыжай жобасын тиімді аяқтайтын тізбектің маңызды буыны болмақ.
Жобаның іске асырылуы үшін инфрақұрылымдық жағдайлар да қарастырылған. Облыс әкімі өңірде жаңа өндірістер орналастыру үшін қолайлы жағдайлар жасалғанын мәлім етті. «Қорқыт Ата» арнайы экономикалық аймағы инвесторларға «бір терезе» қағидаты бойынша кешенді қолдау шараларын ұсынады: жер телімін беру, инфрақұрылымдық шығындардың бір бөлігін өтеу және әкімшілік рәсімдерді жеңілдету. Бұл — Қызылорда облысының соңғы жылдары жүргізіп отырған инвестициялық саясатының нақты жемісі. Халықаралық инвесторлар үшін бюрократиялық кедергілерді азайту, нақты жеңілдіктер ұсыну — бүгінгі бәсекелі ортада аймақтардың бір-бірінен озып шығуының басты тетігі.
Қызылорда облысы үшін бұл жоба стратегиялық маңызға ие. Өңір тарихи тұрғыдан күріш шаруашылығымен танымал болса да, климаттың өзгеруі мен су тапшылығы мәселесі жаңа бағыттарды іздестіруге мәжбүр етеді. Жылыжай шаруашылығы — суды үнемдей отырып, жыл бойы тұрақты өнім алуға мүмкіндік беретін озық технология. Ресей мен Қытай сияқты ірі нарықтарға жақын орналасқан Қызылорда облысы экспорттық логистика тұрғысынан да тиімді жағдайда. Аймақтың экономикалық дамуын зерттеп жүрген сарапшы Нұрлан Сейітов бұл туралы: «Қызылорда өңірі жылыжай өнімдерін өндіру бойынша Орталық Азиядағы маңызды хабқа айналу мүмкіндігіне ие. Бұл үшін барлық алғышарттар бар: жер, климат, логистикалық артықшылық», — деп пікір білдірді.
Жергілікті тұрғындар да бұл жобаны үмітпен қарсы алып отыр. Жаңа жылыжай кешені мен орамдама өндірісі облыста жүздеген жұмыс орнын ашады деп күтілуде. Тікелей жұмыспен қамтудан бөлек, шикізат жеткізу, тасымал, сервис сияқты ілеспе салаларда да жаңа мүмкіндіктер туындайды. Облыстық Кәсіпкерлер палатасының өкілі Айгүл Жақыпованың айтуынша, «мұндай ауқымды инвестициялық жобалар тек жеке кәсіпорынды дамытып қана қоймайды — олар бүкіл аймақтың экономикалық экожүйесін жандандырады, жергілікті өнеркәсіп пен кәсіпкерлікке серпін береді». Инвестициялық шартты ресімдеу жұмыстары жүргізіліп жатқандықтан, жоба жақын арада іске қосылу сатысына өтеді деп болжануда.
Қорытындылай айтқанда, Қызылорда облысындағы қазақ-түрік жылыжай жобасы — бұл жай ғана екі компания арасындағы бизнес-мәміле емес. Бұл — мемлекеттік деңгейдегі ынтымақтастықтың нақты жемісі, аймақтық экономиканы жаңғырту бағытындағы нақты қадам. Заманауи технологиялар мен шетелдік инвестицияларды тарту арқылы Қызылорда облысы ауыл шаруашылығы саласында жаңа бәсекелік артықшылықтар қалыптастыра алады. «Қорқыт Ата» арнайы экономикалық аймағының жеңілдіктері мен облыс басшылығының табанды қолдауы жобаның табысты іске асырылуына берік кепілдік болмақ. Алдағы айларда инвестициялық шарт жасалып, нақты жұмыстар басталатыны күтілуде — бұл өңір тарихындағы жаңа бетті аша алатын маңызды кезең болмақ.