Шымкенттің символына айналған «Гарант» сауда үйі тарих болды

2026 жылдың 28 тамызында Шымкент қаласының орталық бөлігінде бірнеше онжылдық бойы тұрған «Гарант» сауда үйі толықтай жойылды. Құрылыс техникасының гүрілі астында тарих болып кеткен бұл ғимарат — тек қана сауда орны ғана емес, бүкіл бір дәуірдің айнасы, қаланың ұжымдық жадысында терең із қалдырған орын болатын. Оның қирауымен бірге Шымкенттің жаңа тарихының бір беті де мәңгілікке жабылды.
«Гарант» сауда үйінің тарихы қазақстандық қоғамда ұялы телефондардың кең тарала бастаған кезеңімен тығыз байланысты. 2000-жылдардың басында елімізде мобильді байланыс жаппай енгізіле бастаған шақта, осы ғимараттың маңы ұрланған телефондарды сату-сатып алудың орталығына айналып кетті. «Сотка» ұрлату сол кезеңде полиция үшін де, азаматтар үшін де нағыз зардапқа айналды. Криминалистер мен зерттеушілердің деректеріне сүйенсек, тек 2003–2007 жылдар аралығында Шымкент қаласында тіркелген ұялы телефон ұрлықтарының санасы жыл сайын мыңдаған оқиғаны құрады. Сол ұрланған телефондардың айтарлықтай бөлігі «Гарант» маңындағы бейресми делдалдар арқылы өткізіліп отырды. Бұл жағдай уақыт өте «Гарант» атауын нарық аргосында «ұрланған зат сатылатын жер» деген мағынаға ие етті. Тіпті жергілікті хип-хоп орындаушылар бұл атауды өз шығармаларында қолданып, ғимараттың мифологиялануына ықпал етті.
Жергілікті тұрғын, сол жылдарды жақсы білетін Серік Нұрланов өз естеліктерімен бөлісті: «Бізге мектеп жасынан айтып қояды еді: «Гарантқа баруға болмайды». Бірақ дәл сол тиым салынған жер адамдарды тартып тұрды. Ол жер тек қылмыс ғана емес, өз заманының дүкені, базары, мәдени кеңістігі болды. Ешқандай бақылаусыз, ешқандай ережесіз өмір сүрген алаң еді ол.» Осындай куәліктер «Гарант» феноменінің тек экономикалық емес, әлеуметтік-мәдени құбылыс екенін дәлелдейді.
Ғимараттың маңындағы жайсыздықтар тек ұрлықпен ғана шектелмеді. Жылдар бойы «Гарант» алдындағы аумақта санитарлық нормаларды мүлде сақтамаған жылдам тамақ дайындайтын павильондар тізілді. Газбен жұмыс жасайтын, өртке қарсы қорғаныс жүйесінен мүлде ада болған бұл құрылымдар тұрғындардың да, бақылаушылардың да шағымдарының тұрақты нысанасына айналды. Қала биліктерінің шыдамы 2018 жылы таусылды: сол жылы сборлы конструкциялардан тұрған аталмыш павильондар толығымен қиратылды. Алайда ғимараттың өзі орнында қала берді. Бұл шешімнің аяқталмағандығы — оның келешектегі тағдырына бастама болды.
Полиция да осы алаңда тыныш отырмады. Жыл сайын «Гарант» маңында ондаған рейдтер өткізіліп, ұрланған телефондардың скупщиктері ұсталып, полицейлік базаларға енгізіліп отырды. Шымкент қалалық полиция департаментінің мәліметтеріне сәйкес, тек 2015–2020 жылдар аралығында осы аумақта 200-ден астам профилактикалық тексеру жүргізілген. Алайда бұл шаралар тұрақты нәтиже бермеді: жаңа скупщиктер ескілерінің орнын басып отырды. Бұл жағдай қала басшылығын ғимараттың заңдық мәртебесіне назар аударуға мәжбүр етті.
Шешуші қадамдар 2026 жылдың басында жасалды. Қаңтар-ақпан айларында ғимараттың бір бөлігі — негізінен шеткі бутиктер — қиратылды. Қала қоршаған орта сапасы мен бақылау басқармасының тексеруі барысында анықталды: «Гарант» сауда үйі тіркелген жеке кәсіпкерге тиесілі болса да, ғимаратты тұрғызу кезінде заңда белгіленген барлық рұқсат қағаздары ресімделмеген. Басқарма бастығы Бақытжан Айтқасымов бұл туралы нақты пікір білдірді: «Құрылыс-монтаж жұмыстарын бастамас бұрын міндетті түрде тиісті құжаттар ресімделуі тиіс еді. Алайда олар ресімделмеді. Айыппұл салынды. Айыппұл төленгеннен кейін біздің басқарма жеке кәсіпкерге тиесілі объектіні қию туралы талап арызбен сотқа жүгінді. Сот шешімі бойынша қиратуға қаулы шығарылды.» Сот үкімі орындалып, 2026 жылдың тамыз айында «Гарант» толығымен жойылды.
Шымкент қала әкімдігінің өкілі Айдос Сейткали аталмыш оқиға туралы пікір білдіре отырып, бұл шараның кеңірек реформалардың бір бөлігі екенін атап өтті: «Біздің мақсатымыз — заңсыз тұрғызылған немесе санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға сай келмейтін объектілерді жүйелі түрде жою. «Гарант» жағдайы бұл тұрғыда үлгі болып табылады. Заңды бұзып тұрғызылған кез келген ғимараттың тағдыры осындай болуы мүмкін екенін іс жүзінде көрсеттік.» Қала тұрғындарының арасындағы пікірлер алшақ болды: бір бөлігі бұл шешімді ұзаққа созылған мәселенің дұрыс шешімі ретінде қарса, екінші бөлігі — «Гарант» атымен байланысты ностальгиялық сезімдерін жасыра алмады.
Енді «Гарант» орнында не тұрғызылады деген сұрақ ашық күйінде тұр. Қала жоспарлаушылары аталмыш аумаққа жасыл аймақ немесе заманауи сервис орталығы салынуы мүмкін екенін жорамалдайды. Шымкент урбанисі Зарина Бекова: «Бұл аумақтың географиялық орналасуы өте тиімді. Егер оны дұрыс жоспарласа, тұрғындарға нақты пайда беретін қоғамдық кеңістікке айналдыруға болады» деп атап өтті. «Гарант» қирауы — тек бір ғимараттың жойылуы ғана емес, Шымкенттің жаңа бетін ашуға деген ұмтылыстың белгісі. Заңсыздық пен бақылаусыздықтың символына айналған орын енді тарих болды. Оның орнына не келеді — уақыт көрсетеді.