«Нөлдік жарақаттану»: «Оңтүстік Жарық Транзит» компаниясы еңбек қауіпсіздігін жаңа деңгейге көтеруді мақсат етті

«Оңтүстік Жарық Транзит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің оқу сыныбында 13–14 тамыз күндері өткізілген семинар Қазақстан кәсіпорындары арасында еңбек қауіпсіздігі мәдениетін нығайту бағытындағы маңызды қадамға айналды. 17 тамыз 2026 жылы жарияланған ресми хабарлама бойынша, «Еңбек қауіпсіздігі мәдениеті және нөлдік жарақаттану Vision Zero тұжырымдамасы» тақырыбына арналған бұл оқыту іс-шарасы Еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы орталық қызметінің 15 маманын біріктіріп, олардың кәсіби дайындығын іс жүзінде жетілдіруге мүмкіндік берді.
Vision Zero тұжырымдамасы — өндірістегі жарақаттану мен кәсіби аурулардың санын нөлге жеткізуді мақсат ететін халықаралық бағдарлама. Бұл тәсіл алғаш рет 1996 жылы Швецияда жол қауіпсіздігі саласында қолданылып, кейін бүкіл әлемге тарады. Бүгінгі күні Vision Zero қағидалары өнеркәсіп, энергетика, құрылыс және көлік салаларында кеңінен пайдаланылуда. Халықаралық еңбек ұйымының деректері бойынша, жыл сайын дүние жүзінде шамамен 2,3 миллион адам өндірістік жарақат пен кәсіби аурулардан қайтыс болады, ал 160 миллионнан астам жұмысшы кәсіби аурулардан зардап шегеді. Осы алармдаушы статистика Vision Zero бағдарламасының маңыздылығын айқын көрсетеді.
Қазақстан үшін еңбек қауіпсіздігі мәселесі аса өзекті болып табылады. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметтеріне сәйкес, елімізде өндірістік жарақаттану деңгейін төмендету мемлекеттік басымдықтардың бірі ретінде жүйелі түрде қарастырылуда. Атап айтқанда, соңғы бірнеше жылда еліміздің ірі кәсіпорындары жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында білім беру бағдарламаларына инвестиция салуды арттырды. «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-нің бұл бастамасы да осы жалпыұлттық тенденцияның бір бөлігі болып саналады. Компанияның осы саладағы жүйелі жұмысы — тек ішкі корпоративтік талап қана емес, сонымен бірге ел деңгейіндегі қауіпсіз еңбек ортасын қалыптастыруға қосылған нақты үлес.
Семинардың өткізілу форматы дәстүрлі дәрістік оқытудан ерекшеленді. Қатысушылар теориялық материалдармен танысып қана қоймай, практикалық тапсырмаларды орындап, іскерлік ойындарға қатысты және интерактивті талқылаулар арқылы білімдерін бекітті. Мұндай аралас оқыту форматы — заманауи корпоративтік білім беру психологиясының ең тиімді тәсілдерінің бірі екені дәлелденген. Семинардың жетекшісі, еңбек қауіпсіздігі саласының маманы: «Адам санасын тек дәріс арқылы өзгерту мүмкін емес. Нақты жағдайларды имитациялайтын ойындар мен талқылаулар арқылы ғана қызметкер қауіпсіздік мәдениетін өзінің жеке құндылығы ретінде қабылдайды», — деп атап өтті. Осы тәсіл арқылы 15 маман екі күн бойы қарқынды дайындықтан өтіп, Vision Zero тұжырымдамасының жеті алтын ережесін меңгерді: жетекшілік міндеттеме, қауіптерді анықтау және бақылау, мақсаттарды анықтау, технологиялар мен жабдықтарды қауіпсіз пайдалану, мамандарды оқыту, уәждеме мен ынталандыру, инвестиция мен демонстрация.
Компания өкілі іс-шаратан кейін өз ойымен бөлісті: «Еңбек қауіпсіздігі — бұл жай ғана нұсқаулық немесе ереже жиынтығы емес. Бұл — ойлау жүйесі, кәсіпорын мәдениетінің іргетасы. Бізде жарақаттану нөлге тең болуы тиіс — бұл арман емес, бұл біздің ортақ міндетіміз», — деді ол. Семинарға қатысқан мамандардың бірі де өз әсерімен бөлісті: «Мен бұрын қауіпсіздік ережелерін тек формальды талап ретінде қараушы едім. Осы оқытудан кейін менің көзқарасым түбегейлі өзгерді. Енді қауіпсіздікті сақтау — бұл менің өзімнің, отбасымның және әріптестерімнің тіршілігі үшін жауапкершілік екенін нық сезінемін».
Мұндай оқыту іс-шараларының ұзақмерзімді нәтижелері де аз маңызды емес. Зерттеулер көрсеткендей, Vision Zero қағидаларын жүйелі түрде енгізген кәсіпорындарда өндірістік жарақаттану деңгейі орта есеппен 30–50 пайызға төмендейді. Еуропалық тәжірибе бойынша, қауіпсіздік мәдениетіне инвестиция салған компаниялар еңбек өнімділігінің өсуін де байқайды, өйткені жұмысшылар өздерін қауіпсіз сезінген ортада нәтижелі жұмыс жасайды. «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-нің бұл бастамасы болашақта компания ішіндегі жарақаттану статистикасына оң ықпал ете отырып, ұжым рухын нығайтады деп күтілуде. Компания басшылығы жақын арада осындай оқыту семинарларын барлық бөлімшелерде жүйелі түрде өткізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.
Қоғам мен мамандар тарапынан да осы бастамаға жағымды баға берілуде. Еңбек инспекциясы өкілдері корпоративтік секторда еңбек қауіпсіздігі мәдениетін дамытуға деген ынтаның артып келе жатқанын атап өтеді. Оңтүстік өңірдің кәсіпкерлер одағы өкілі: «Бұл — дұрыс бағыт. Еңбек қауіпсіздігіне кеткен шығын — бұл шығын емес, болашаққа салынған инвестиция. Жарақатталған қызметкер — бұл үшін жанұясының қайғысы ғана емес, кәсіпорын үшін де ауыр жүк», — деп пікір білдірді. Осы тәрізді пікірлер семинардың тек бір компанияның ішкі ісі емес, кеңірек қоғамдық маңызы бар оқиға екенін дәлелдейді. «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-нің тәжірибесі аймақтағы басқа кәсіпорындар үшін де үлгі бола алады — және бұл үлгінің таралуы еліміздің жалпы еңбек қауіпсіздігі деңгейін біртіндеп жоғарылатады деген сенім бар.