Түркістан даласында «жасыл» энергетиканың жаңа дәуірі басталды

2026 жылдың 25 мамырында Түркістан облысында маңызды оқиға орын алды: қуаттылығы 300 мегаватт болатын фотоэлектрлік стансаның іргетасына алғашқы сваялық қазаны құю рәсімі өтті. Бұл салтанатты шара жобаның жобалық кезеңнен нақты құрылыс сатысына өткенін ресми түрде белгіледі. Іс-шараға Түркістан облысының әкімі Нұралхан Күшеров, «China Energy Overseas Investment Co., Ltd.» компаниясының бас директорының орынбасары Хэ Сюнфэй, инвесторлар, энергетика саласының өкілдері мен жауапты ведомстволардың басшылары қатысты. Алаң толы қонақтар алдында аймақтың болашағы мен Қазақстанның «жасыл» экономикаға бет бұруының символы болып табылатын ірі жобаның тасы қаланды.
Бұл жобаның тарихы 2025 жылдың желтоқсанынан басталады. Сол кезде облыс басшылығы мен қытайлық серіктестер уақыт капсуласын салу рәсімін өткізіп, жобаның іргетасын ресми түрде қалады. Сол сәтте «Қазақстан мен Қытай арасындағы стратегиялық серіктестіктің жемісі» деп аталған бұл бастама ШОС саммитінен кейін екі ел үкіметі арасында жасалған шеңберлік келісімге сәйкес іске асырылатын алғашқы жоба ретінде ерекше мәртебе алды. Сол бастамадан бергі алты ай ішінде жоба бойынша техникалық дайындықтар, геологиялық зерттеулер мен инфрақұрылымдық жұмыстар аяқталып, нақты құрылысқа кіріспес бұрынғы барлық міндеттер орындалды.
Облыс әкімі Нұралхан Күшеров рәсімде сөз алып, жобаның аймақ үшін стратегиялық маңыздылығын атап өтті. «Өткен жылдың желтоқсанында біз бірге осы жобаның іргетасын қалап, уақыт капсуласын салу рәсімін өткіздік. Бүгін біз ресми түрде құрылыс жұмыстарын бастап отырмыз. Түркістан облысының табиғат-климаттық жағдайлары баламалы энергетиканы дамыту үшін аса қолайлы. Бұл 300 мегаваттық күн электр стансасы аймақтың энергетикалық инфрақұрылымын нығайтып қана қоймай, облыстың халықаралық инвесторлар үшін инвестициялық тартымдылығын да арттырады деп сенемін», — деді ол. Әкім сондай-ақ жобаны жүзеге асыруда облыс әкімдігімен қатар үкімет пен профильдік министрліктердің де жан-жақты қолдау көрсетіп отырғанын жеке атап өтті.
Жобаға жалпы инвестиция көлемі 307 миллион АҚШ долларын құрайды. Бұл сома Қазақстанның жаңартылатын энергетика саласына тартылған шетелдік инвестициялардың ішіндегі ең ірілерінің бірі болып табылады. «China Energy Overseas Investment Co., Ltd.» компаниясының бас директорының орынбасары Хэ Сюнфэй іргетас құюды Қытай мен Қазақстан арасындағы «жасыл» энергетика саласындағы ынтымақтастықтың маңызды кезеңі ретінде бағалады. «Болашақта компания «Самрұқ-Энерго» АҚ сияқты серіктестермен бірлесіп, жоғары стандарттарға сай құрылыс жүргізу үшін барлық күшін жұмсайды», — деп атап өтті ол. Сарапшылардың пікіріне сүйенсек, мұндай масштабтағы энергетика жобасы аймаққа тек экономикалық пайда ғана емес, технологиялық тәжірибе де алып келеді.
Жоба аясындағы күн электр стансасы жылына шамамен 674 миллион киловатт-сағат таза электр энергиясын өндіреді деп жоспарлануда. Мұның нақты мәнін түсіну үшін бір мысал келтірейік: бұл көрсеткіш 250 000-нан астам үй шаруашылығын бір жыл бойы электрмен қамтамасыз ете алатын қуатқа тең. Стансаның іске қосылуы 2027 жылға жоспарланған, ал оның жұмыс істеуі Түркістан облысындағы энергия тапшылығын едәуір азайтады деп болжануда. Ескерте кетейік, бүгінгі таңда Оңтүстік Қазақстандағы бірқатар аудандар бірнеше онжылдықтан бері энергия тапшылығы мен ескірген желі инфрақұрылымы мәселесіне тап болып отыр.
Құрылыс барысында шамамен 500 жұмыс орны ашылатыны да назар аударарлық жайт. Бұл жергілікті тұрғындар үшін тікелей экономикалық пайда болып табылады. Сондай-ақ жобаның тиімділігі жұмыс орындарымен ғана шектелмейді: жаңа инфрақұрылымның пайда болуы аймақтағы смежный салаларды — логистика, қызмет көрсету, жергілікті өндіріс секторларын — да серпілтеді. Тәуелсіз экономист Ақмарал Сейіткалиеваның пікірінше, мұндай жобалар орта мерзімді перспективада жергілікті бюджетке де оң әсер ететіні сөзсіз: «Инвестициялар мен салық түсімдерінің артуы облыстың әлеуметтік бағдарламаларын қаржыландыру мүмкіндіктерін кеңейтеді».
Бұл бастама Қазақстанның 2060 жылға дейін көміртегі бейтараптылығына қол жеткізу жоспарымен тікелей үйлеседі. Елдің 2030 жылға дейін жаңартылатын энергия көздерінің үлесін жалпы энергия балансынан 15 пайызға жеткізу міндеті бар, ал 2050 жылға қарай бұл көрсеткіш 50 пайызды құрауы тиіс. Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін Түркістан сияқты күн сәулесімен мол қамтамасыз етілген аймақтардың рөлі ерекше маңызды. Халықаралық энергетика агенттігінің деректеріне сүйенсек, Түркістан облысы жылына орта есеппен 2700-3000 сағат күн сәулесін алады, бұл Еуропа мемлекеттерінің көпшілігімен салыстырғанда шамамен екі есе жоғары.
Жоба сонымен бірге Қазақстан мен Қытай арасындағы «Жаңа Жібек жолы» бастамасының энергетика саласындағы нақты іске асырылуын да айқын көрсетіп отыр. Екі ел арасындағы тарихи байланыстар мен географиялық жақындық бүгінгі таңда жаңа технологиялық мазмұнға ие болуда. Елбасы Қасым-Жомарт Тоқаев «жасыл» экономиканың дамуына бөліп отырған ерекше назар осы бастаманың жоғары мемлекеттік деңгейде де өзекті екенін аңғартады. Белгілі энергетика сарапшысы Берік Нұрланов: «Бұл жоба жай ғана электр стансасы емес — ол Қазақстанның энергетикалық тәуелсіздігі мен климаттық жауапкершілігін бір мезгілде нығайтатын стратегиялық объект», — деп бағалады. 2027 жылы іске қосылуы күтілетін бұл стансаның жұмысы Оңтүстік Қазақстанның болашақ бейнесін айтарлықтай өзгерте алар маңызды белес болмақ.