Сауран даласында жаңа дәуір: 300 МВт-тық күн электр станциясы елдің энергетикалық болашағын өзгертеді

Түркістан облысының Сауран ауданында тарихи маңызы бар оқиға орын алды: қуаты 300 МВт-қа жететін ірі күн электр станциясының белсенді құрылыс кезеңі басталды. 30 мамыр 2026 жылы Самұрық-Энергоның еншілес ұйымы — Qazaq Green Power PLC компаниясы мен қытайлық энергетика алыбы Energy China бірлесіп, объектінің іргетасын қалауды және негізгі технологиялық жабдықтарды монтаждауды ресми түрде бастағанын мәлімдеді. Бұл жоба Қазақстанның жаңартылатын энергетика саласындағы ең ірі инфрақұрылымдық бастамаларының бірі ретінде тарихқа енбек.
Жобаның түп-тамыры Қазақстан мен Қытай Халық Республикасының үкіметтері арасында жасалған жаңартылатын энергия көздері саласындағы ынтымақтастық келісімінде жатыр. Соңғы жылдары Қазақстан «жасыл» экономика жолында батыл қадамдар жасап келеді. 2060 жылға дейін көміртек бейтараптығына қол жеткізу мақсатын жариялаған ел үшін мұндай жобалар стратегиялық маңызға ие. Тек 2025 жылдың өзінде елдегі жаңартылатын энергия көздерінің жалпы қуаты 3 гигаваттан асып, бірнеше жыл ішінде екі есе ұлғайды. Алайда сарапшылар мемлекеттің 2030 жылға дейін жаңартылатын энергия үлесін 15 пайызға жеткізу жоспарын орындауы үшін осы қарқынды одан да күшейту қажет екенін айтып келеді.
Sauran күн электр станциясына жұмсалатын жалпы инвестициялар 200 миллион АҚШ долларынан асады. Объект пайдалануға берілгеннен кейін жыл сайын 600 миллион киловатт-сағаттан астам таза электр энергиясын өндіреді. Бұл — шамамен 150 мың үйді жылына тұрақты электрмен қамтамасыз ету мүмкіндігіне тең. Станцияны пайдалануға беру 2027 жылға белгіленген. Ерекше назар аударарлық жайт — жобада заманауи энергия жинақтау жүйесі де қолданылады. Бұл шешім күн сәулесіне тәуелді генерацияның басты осал тұсы — тұрақсыздық мәселесін шешуге мүмкіндік береді және өндірілген энергияны бірыңғай желіге тиімді жеткізуді қамтамасыз етеді.
Самұрық-Энергоның өкілі Бекзат Оспанов жобаның маңыздылығын атай отырып, энергетикалық тәуелсіздік мәселесіне тоқталды: «Оңтүстік өңірлер, атап айтқанда Түркістан облысы, дәстүрлі түрде электр энергиясы тапшылығы байқалатын аймақтарға жатады. Бұл жоба аталмыш проблеманы тамырымен шешуге және өңірдің энергетикалық тұрақтылығын арттыруға айтарлықтай ықпал етеді». Энергетика саласының тәуелсіз сарапшысы Айгүл Сейткалиева да осы пікірмен үндесіп, Сауран станциясының іске қосылуы Оңтүстік Қазақстандағы электр жүйесінің жүктемесін едәуір жеңілдетеді деп болжайды: «Қазіргі таңда аймақта тұтынылатын электр энергиясының айтарлықтай бөлігі солтүстіктен тасымалданады. Осы жоба жергілікті өндіріс мүмкіндігін арттырып, желідегі шығындарды азайтады».
Жергілікті тұрғындар мен өңір басшылары да жобаны асқан ынтамен қарсы алды. Сауран ауданының әкімі Нұрлан Қожахметов жобаның экономикалық әсеріне ерекше тоқталды: «Станцияның құрылысы барысында және одан кейінгі пайдалану кезеңінде жергілікті халыққа жүздеген жаңа жұмыс орны ашылады. Мұнымен бірге аудандағы жол, байланыс және коммуналдық инфрақұрылым да жетілдіріледі». Шынында да, осыған ұқсас халықаралық тәжірибе осындай ірі энергетикалық нысандардың өңірлік дамуға мультипликациялық әсер тигізетінін дәлелдейді. Мысалы, Моңғолиядағы Салхит жел электр станциясы немесе Үндістандағы Bhadla күн паркі сияқты жобалар жергілікті экономикаға игі серпін берді.
Қытайлық Energy China компаниясының қатысуы жобаға халықаралық деңгейдегі технологиялық тәжірибені алып келеді. Компания Азия, Африка және Латын Америкасында жүздеген ірі энергетикалық нысандарды салған. Бірлескен жобалар Қазақстан мен Қытай арасындағы стратегиялық серіктестікті одан сәрі нығайтады. «Бір белдеу, бір жол» бастамасы аясында Орталық Азиядағы жасыл энергетика саласына инвестиция құюдың үлгілі жобасына айналуы мүмкін. Сонымен бірге тараптардың бірлескен ынтымақтастығы жергілікті мамандардың білімі мен дағдыларын жетілдіруге де мүмкіндік береді, өйткені монтаждау мен пайдалану жұмыстарына қазақстандық инженерлер тікелей тартылады.
Экологиялық тұрғыдан алғанда, жобаның мәні ерекше. Жыл сайын 600 миллион киловатт-сағат таза энергия өндіру есебінен атмосфераға шығарылатын көмірқышқыл газының мөлшері шамамен 400 мың тоннаға азаяды деп есептеледі. Бұл — Түркістандай орта қаланың бір жылдағы көліктік шығарындыларына шамалас көрсеткіш. Климаттық мақсаттар жолында жасалатын мұндай нақты қадамдар Қазақстанның халықаралық ауқымдағы беделін де нығайтады. Өткен жылы өткен БҰҰ климат конференциясында Қазақстан делегациясы Сауран сияқты жобаларды жаңартылатын энергетикаға жасаған нақты міндеттеменің айғағы ретінде алға тартты.
Сауран күн электр станциясы — жай ғана энергетикалық объект емес, ол Қазақстанның индустриялық дамуының жаңа парағы. Бүгін іргетасы қаланып жатқан бұл нысан ертеңіне қарай еліміздің «жасыл» экономикаға ауысуының символына айналмақ. 2027 жылы пайдалануға берілгеннен кейін станция тек Оңтүстік Қазақстанды ғана емес, жалпы ұлттық энергожүйенің тұрақтылығын нығайтуға қызмет етеді. Самұрық-Энергоның жоспарына сәйкес, Сауран жобасы болашақта осы аймақта тағы бірнеше жаңартылатын энергетика нысандарын салудың алғашқы кезеңі болып табылады. Дала желі мен күн сәулесіне мол Түркістан өңірі Қазақстанның жасыл энергетика хабына айналу жолында алғашқы, бірақ айқындаушы қадамын жасады.