Шымкент қысқа дайын: жылу желілерін жөндеу жұмыстары қарқынды жалғасуда

Қазақстанның үшінші ірі қаласы Шымкент 2026–2027 жылдардағы қыс маусымына ауқымды дайындық жұмыстарын жүргізіп жатыр. 3 қыркүйек 2026 жылы қала әкімдігі жылу жүйелерінің дайындық барысы туралы соңғы деректерді жария етті: анықталған 135 ақаудың 108-і жойылып, қалған 27 мәселе де маусым басталғанға дейін толық жойылатын болады. Бұл жұмыстар тек техникалық міндет емес — миллионнан астам тұрғын қаланың тыныс-тіршілігін қамтамасыз ететін ауқымды инфрақұрылымдық шара.
Шымкенттің жылу желілерінің жалпы ұзындығы 838 шақырымнан асады. Олардың 152 шақырымы магистральдық, ал 686 шақырымы ішкі аулалық желілерге тиесілі. Ең алаңдататын мәселе — желілердің 37 пайызы тозған күйде. Демек, үш шақырымның бірі авариялық қауіп туғызуы мүмкін. Сарапшылардың бағалауынша, мұндай жылу желілері ескіген қалаларда қыс кезінде апаттың ықтималдығы едәуір жоғары болады. Дәл осы себепті биылғы жылы сәуір айынан бастап мамандар гидравликалық сынақтарды жүйелі түрде жүргізіп, желілердің осал тұстарын уақытылы анықтап отырды.
Энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасының басшысының орынбасары Азат Қайнарұлы дайындық барысын нақты сандармен сипаттады: «Бүгінгі күні 31 автономды қазандықтың 29-ы отопление маусымына дайын, бұл 94 пайыз. 17 сорғы станциясының 15-і дайындалды — бұл 88 пайыз. Сондай-ақ 2241 көп қабатты тұрғын үйдің 2134-і, яғни 95 пайызы дайын. 463 бюджеттік мекеменің барлығы толықтай дайын». Бұл статистика қала басшылығының жылу маусымы алдында жеткілікті деңгейде жұмыс жасап жатқанын көрсетеді. Алайда тозған желілер мәселесі ұзақ мерзімді перспективада жүйелі шешімді қажет ететінін мамандар атап өтеді.
Биылғы маусымда жылу желілерінің ішкі диагностикасына 345 миллион теңгеден астам қаражат бөлінді. Бұл технология желілердің ішкі қабырғаларын арнайы зондтармен тексеріп, тозу деңгейін, саңылаулар мен ықтимал үзілу орындарын алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. «Ішкі диагностика — бұл болашаққа жасалған инвестиция. Егер біз бүгін ақаулы жерді тауып алсақ, ертең апатты болдырмаймыз», — дейді жылу жүйелері саласының тәжірибелі инженері Берік Сейткали. Оның айтуынша, мұндай технологияны енгізу Қазақстанның ірі қалаларында жылу апаттарының санын айтарлықтай азайтуда маңызды рөл атқарып келеді.
Қаланың негізгі жылу жеткізушісі — «Энергоорталық 3» кәсіпорны. Алдағы маусымға дайындыққа 1 миллиард теңгеден астам қаражат бөлінген, соның 921 миллион теңгесі, яғни 87 пайызы игерілді. Кәсіпорынның негізгі отыны — табиғи газ. Төтенше жағдайлар туындаған кезде пайдалану үшін резервте 10 мың тоннадан астам мазут сақтаулы тұр. Газ жеткізілімінде үзіліс болған жағдайда мазут резерві қаланың жылу жүйесін белгілі бір уақытқа дейін тоқтаусыз жұмыс істетуге мүмкіндік береді. Бұл — инфрақұрылымдық тұрақтылықты сақтаудың маңызды шарты.
Отын қорын қамтамасыз ету мәселесі де жеке назар аударуды талап етеді. Азат Қайнарұлының мәліметінше, 2026–2027 жылдардағы отопление маусымына арналған Шымкенттің көмір қажеттілігі 22 мың тоннадан асады. Оның 4,8 мың тоны бюджеттік ұйымдар мен автономды қазандықтарға, ал 17,3 мың тоны тұрғындарға арналған. Тұрғындарға көмір жеткізу тамыз айынан жоспарланған. Қазіргі уақытта қалада сегіз темір жол тіреуішінде алты аймақтық оператор жұмыс атқарып жатыр. Маман ретінде атап өтер болсақ, тұрғындарға отынның уақытылы жеткізілуі тек жылу мәселесі ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі болып табылады.
Шымкент тұрғындары биылғы дайындықты алдыңғы жылдармен салыстырғанда оң бағалайды. «Өткен қыста бізде үш рет жылу берілмеді, кейде екі-үш күнге дейін созылды. Биыл жұмыстар ертерек басталған сияқты, үміттенеміз», — дейді Әл-Фараби ауданының тұрғыны Гүлнар Омарова. Шынында да, биылғы дайындықтың ерекшелігі — жұмыстардың сәуір айында-ақ басталуы және бюджеттің игерілу қарқынының жоғарылығы. Қала басшылығы қысқа дейін барлық объектілерді 100 пайыздық дайындыққа жеткізуді мақсат еткен.
Маманданған бағалаулар тұрғысынан қарағанда, Шымкенттің жылу инфрақұрылымы ел ауқымында орта деңгейдегі жағдайда деп бағаланады. Алматы немесе Астанамен салыстырғанда желілердің тозу пайызы жоғары, бірақ соңғы екі жылда инвестициялық белсенділік артқан. Ел деңгейіндегі сарапшылардың айтуынша, Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде жылу жүйелеріне жасалатын инвестицияларды жылына кемінде 15–20 пайызға ұлғайту қажет. Тек сонда ғана 10–15 жыл ішінде желілердің тозу деңгейін қауіпсіз шекке дейін азайтуға болады. Шымкент осы бағытта нақты қадамдар жасауда, алайда жылу инфрақұрылымын жаңарту — ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын ұзақ мерзімді міндет екенін ұмытпау керек.