Түркістанда аққулар қонған экопарк: табиғат пен өркениеттің тоғысуы

Оңтүстік Қазақстанның мәдени астанасы — Түркістан қаласында бірегей жоба жүзеге асырылып жатыр. 28 мамыр 2026 жыл күні жарияланған соңғы мәліметтерге қарағанда, «Түркістан» атты экопарктің аумағына аққулар жіберіліп, демалыс кешенінің табиғи келбеті жаңа бір қырымен ашылды. Бұл оқиға жай ғана хабарлама емес — ол жылдар бойы жоспарланып, бірте-бірте іске асырылып жатқан ауқымды экологиялық жобаның символдық белесі болып табылады.
Түркістан — Қазақстанның рухани орталығы ретінде ғасырлар бойы танылып келе жатқан қала. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі орналасқан бұл өңір туристік ағынның жыл санап артуымен бірге инфрақұрылымдық дамудың да басымдықты бағытына айналды. 2018 жылы облыс орталығы мәртебесін алған Түркістан сол сәттен бастап жедел өзгерістер кезеңіне қадам басты. Жаңа тұрғын үй аудандары, заманауи мекемелер, жол торабы — бәрі қатар салынды. Алайда урбандық дамудың қарқынды жүруі өзімен бірге экологиялық мәселені де күн тәртібіне қойды. Осы олқылықты толтыру мақсатында «Түркістан» экопаркін салу идеясы туындады.
Жалпы аумағы 50 гектарды құрайтын экопарк өз ауқымымен де, тұжырымдамасымен де ерекшеленеді. Бүгінгі таңда аумаққа 1000 түп ағаш көшеті отырғызылса, алдағы уақытта бұл сан 10 мыңға жетпек. Жасыл желекті қалыптастыру үшін тораңғы, үйеңкі, акация, терек және өрік сияқты әртүрлі ағаш түрлері таңдалған. Бұл таңдау кездейсоқ емес: аталған ағаштар Оңтүстік Қазақстанның климаттық жағдайына бейімделген, суды аз қажет ететін, сонымен қатар эстетикалық жағынан да бай өсімдіктер болып саналады. Тораңғы — далалық аймақтың табиғи символы, терек — тез өсетін, сая беретін ағаш, ал өрік — өңірдің дәстүрлі бақ мәдениетімен тікелей байланысты.
Паркке аққулардың жіберілуі жобаның жаңа кезеңінің басталуын білдіреді. Аққу — таза судың, тыныштық пен сұлулықтың символы. Бұл құстардың паркте пайда болуы оның тек серуендеу алаңы ғана емес, тіршілік ортасы — шын мәнінде өмір сүріп жатқан табиғи кеңістік екенін аңғартады. Орнитологтардың айтуынша, аққулар экологиялық жағдайдың индикаторы болып табылады: олар таза ауа мен бұрынбасылмаған суды қажет етеді. «Аққу келген жерде — тазалық бар, тазалық бар жерде — болашақ бар» деп айтады мамандар.
Қала тұрғындары бұл жаңалықты жылы қабылдады. Жергілікті тұрғын, екі баланың анасы Ғазиза Мырзаханова өз сезімін жасырмады: «Біздің балаларымыз табиғатты тек суреттен ғана білмесін деймін. Мұнда аққулар жүрсе, ағаштар өсіп тұрса — бұл олар үшін нағыз мектеп. Парктің салынып жатқанын көрген сайын жүрегім жылынады». Оның пікірі — қалада тұратын жүз мыңдаған адамның ортақ сезімінің жаңғырығы.
Сарапшылар тарапынан да оң баға берілуде. Экология саласының маманы, биология ғылымдарының кандидаты Серік Байжанов осы жобаны Қазақстан қалаларындағы «жасыл желек» бастамаларының ішіндегі ең ірілерінің бірі ретінде бағалайды: «50 гектарлық аумақ — бұл орташа қала ауданының көлемі. Егер бұл аумақ толыққанды жасыл зонаға айналса, ол тек рекреациялық функция атқарып қана қоймайды, сонымен бірге қаланың микроклиматын жақсартады, шаң мен ауа ластануын азайтады, жергілікті фауна үшін паналар жасайды. Мұндай жоба — экологиялық сауаттылықтың нақты іс жүзіндегі көрінісі». Сарапшының сөзінше, 10 мың ағаш толық жетілгенде жылына мыңдаған тонна көміртек диоксидін сіңіруге қабілетті болмақ.
Түркістан экопаркі аймақ үшін ғана емес, жалпы Қазақстандағы қала жоспарлауы үшін де маңызды үлгіге айналуы мүмкін. Елімізде соңғы жылдары «Жасыл Қазақстан» ұлттық жобасы аясында ағаш егу науқандары жүргізіліп келеді. 2021 жылдан бастап бүкіл ел бойынша 2 миллиардтан астам ағаш отырғызу жоспарланғаны белгілі. Түркістан экопаркі осы ұлттық стратегияның нақты, жергілікті жерде тамыр жайған бір бөлшегі іспетті. Алайда бұл жобаны ерекшелейтін нәрсе — оның тек сандық емес, сапалық мақсат қоятынында. Мұнда тіршілік ортасы жасалуда, тек есептік көрсеткіш жиналып жатқан жоқ.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Орта Азия қалаларында бау-бақша мен су айдындарын жасау дәстүрі тереңде жатыр. Самарқанд пен Бұхараның атақты бақтары, Шымкенттің арықтары — бәрі де ыстық климатта адамдар табиғатпен үйлесімде өмір сүруге тырысқанының дәлелі. Сол мағынада Түркістан экопаркі — жаңалық емес, ұмытылған дәстүрдің заманауи тілмен жаңғыруы.
Жобаның аяқталу мерзімі мен толық іске қосылу кезеңі туралы ресми ақпарат толық жарияланбаса да, үдеріс алға жылжып жатқаны анық. Аққулардың суда сылқ-сылқ жүзіп жүруі, тал бойы жас ағаштардың жел желпіп тұруы — бұл суреттер Түркістанның жаңа бетін ашып беріп жатыр. Рухани мұра мен экологиялық болашақ қатар өмір сүретін, адам мен табиғат бір-бірімен тіл табысқан кеңістік — міне, бүгінгі Түркістанның ойы осында.