Шымкенттің тамыры тереңнен — жол инфрақұрылымы жаңа дәуірге қадам басуда

Қазақстанның оңтүстігіндегі ірі мегаполис Шымкент соңғы жылдары елеулі өзгерістер кезеңін бастан кешіруде. 12 қыркүйек 2026 жылы қалалық әкімдік тағы бір рет жол инфрақұрылымын жаңғырту бойынша жұмыстардың барысы туралы мәлімет таратты. Үш жылдан астам уақыт бойы жүргізілген жол жөндеу науқанының нәтижелері қазір барлық шымкенттіктерге айқын көрінеді: дала қалашығы емес, нағыз еуропалық деңгейдегі заманауи қала бейнесіне ие болып жатқан Шымкент бүгінде өзінің алдыңғы он жылдағы дамуынан едәуір озып шықты.
Статистика сөйлейді: үш жыл ішінде Шымкентте 1500 шақырымнан астам жол жөнделді, жаңа жол торабы мен темір жол өткелдері ашылды. Бүгінгі таңда қалада шамамен 500 мың автомобиль тіркелген, ал қоғамдық көлік паркі мың бірліктен асады. Мұндай демографиялық және автомобильдендіру деңгейі үшін жол желісінің тез дамуы — бұл зат деңгейіндегі қажеттілік, саяси риторика емес. Тәуелсіз Қазақстанның 35 жылдық тарихында Шымкент халқы шамамен үш есеге өсті, сәйкесінше автомобильдер саны да геометриялық прогрессиямен ұлғайды, алайда жол инфрақұрылымы ұзақ жылдар бойы осы серпінге ілесе алмады.
Бүгінгі маңызды жаңалықтардың бірі — Қонаев даңғылы мен А2 транзиттік айналма жолындағы жұмыстардың аяқталу сатысына жеткені. Бұл екі нысан да қаланың логистикалық жүйесі үшін стратегиялық маңызға ие. Қонаев даңғылы — қала орталығын солтүстіктегі аудандармен байланыстыратын негізгі артерия, ал А2 айналма жолы транзиттік жүк тасымалын қала ішінен тыс бағыттауға мүмкіндік береді. Жол инфрақұрылымы саласының тәуелсіз сарапшысы Бекзат Омаров бұл жобаның маңыздылығына ерекше назар аударды: «А2 айналма жолы іске қосылғаннан кейін Шымкент орталығындағы жүк трафигі 30–35 пайызға азаяды деп болжаймыз. Бұл тек жолдардың берік болуы емес — бұл қала тұрғындарының өмір сапасы, ауа тазалығы, шу деңгейі деген мәселелер», — деді ол.
Алтынсарина мен Шубаркөл көшелерінің қайта жаңартылуы да жергілікті тұрғындар арасында оң бағалауды туындатты. Бұл аудандарда тұратын шымкенттік Гүлнар Сейткали: «Бұрын жаңбыр жауған соң бұл жолдар батпаққа айналатын. Балаларымды мектепке жаяу апарғанда өзім де оқушыға айналатынмын — лайды аттап өтуге тырысатынмын. Енді жол тегіс, жайлы. Бұл — шынайы өзгеріс», — деп өз əсерін бөлісті. Осындай жеке куәліктер мыңдаған шымкенттіктің ортақ сезімін бейнелейді.
Байдібек би даңғылындағы көпір құрылысы болса әлі жалғасуда. Бұл нысан — қалалық инженерлік инфрақұрылымның ірі жобаларының бірі. Болашақ көпір екі маңызды ауданды тікелей байланыстырып, жол желісіндегі «тар жер» мәселесін шешеді. Қала әкімінің орынбасары Серік Дүйсебаев жобаның орындалу барысы жайлы пресс-конференцияда: «Байдібек би даңғылындағы көпір — бұл бір ғимарат емес, бұл тұтас инфрақұрылымдық шешім. Оның аяқталуымен осы бағыттағы жол уақыты орташа есеппен 20 минутқа қысқарады деп күтеміз», — деді. Бұл мәлімдеме — сандары артындағы нақты адамдардың тіршілік уақытын айтып тұр.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкенттің жол инфрақұрылымы мәселесі кеңестік дәуірден бастау алады. Сол кезеңде жоспарланған жол желісі қала халқының 200–300 мың болатынын есептеп салынған еді. Алайда бүгінгі Шымкент халқы 1,5 миллионнан асқан мегаполис. Яғни жол торабы өз мүмкіндігінің шегінен бес-алты есе артық жүктемемен жұмыс жасап келді. Дәл осы себепті 2019 жылы Шымкент республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан кейін жол инфрақұрылымына бөлінген мемлекеттік инвестиция күрт өсті. Сол шешім бүгінгі нәтижелердің бастауы болды.
Маман урбанист Айгерім Нұрпейісованың сөзінше, Шымкенттегі жол жаңғыруы тек техникалық мәселені ғана шешіп отырған жоқ: «Қазіргі заманғы жол желісі — бұл бизнес климатының, инвестициялық тартымдылықтың, халықтың психологиялық еркіндігінің индикаторы. Жол жақсарған қалаға адам да, ақша да, мүмкіндік те ағылады. Шымкент дұрыс бағыт ұстанып отыр». Мұндай кешенді баға беру — тек жол полотносын жөндеу туралы ойлаудан шығып, стратегиялық деңгейге көтерілуді білдіреді.
Болашақ перспективалары да жарқын. Жол инфрақұрылымын дамытуға арналған ұзақмерзімді бағдарлама 2030 жылға дейін жалғасады. Жоспарлар бойынша, жақын жылдарда қалада жаңа велосипед жолдары мен жаяу жүргіншілер аймақтары, сондай-ақ «ақылды» бағдаршамдар жүйесі іске қосылмақ. Бұл тек автомобиль жүрісін реттеу емес, қала мәдениетін жаңарту деген сөз. Мамандардың болжамы бойынша, жол инфрақұрылымын толық жаңарту аяқталғаннан кейін Шымкент орталығындағы кептеліс деңгейі 40–45 пайызға азаяды, экологиялық жағдай да жақсарады. Шымкент — бұл ертеңге қарап тұрған қала. Жол бойынша жүріп келе жатқан шымкенттіктер мұны жай көзімен де сезіне бастады.