Түркістан облысында жұмыспен қамту: 35 мың орын жасалды, бірақ мәселе шешілген жоқ

2026 жылдың 4 маусымында Түркістан облысы әкімдігінде өткен аппараттық кеңес жұмыспен қамту саласындағы ахуалды тағы бір рет айқын бейнеледі: жасалған жұмыс орындары санының өсуіне қарамастан, аймақта тұрақты жұмыспен қамтылмаған халықтың үлесі елеулі мәселе болып қала береді. Кеңес барысында облыс әкімі Нуралхан Қушеров жұмыспен қамту саласындағы көрсеткіштерді толық орындауды, инфрақұрылымдық жобаларды уақтылы іске асыруды және халықтың тіршілік деңгейін арттыруды негізгі міндет ретінде алға қойды.
Түркістан облысы — Қазақстандағы халқы жағынан ең тығыз қоныстанған өңірлердің бірі. Бүгінде облыс халқы 2,3 миллион адамнан асады, бұл оны еңбек нарығы тұрғысынан ең күрделі аймақтардың қатарына жатқызады. Тарихи тұрғыдан алғанда, облыс халқының едәуір бөлігі ауыл шаруашылығымен күн көрген, ал өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласы жеткіліксіз дамыған. Соңғы жылдары мемлекет бұл диспропорцияны жою мақсатында аймаққа инвестиция тартуды жандандырып, жұмыспен қамту бағдарламаларын кеңейтіп келеді. Алайда демографиялық қысым мен жаңа буын жастарының еңбек нарығына жыл сайын толығуы жағдайды шиеленістіре түсуде.
2026 жылдың басынан бері облыста 35 мың жұмыс орны ашылды. Бұл сандық жетістік болып көрінгенімен, жылдың аяғына дейін жоспарланған 74 516 жұмыс орнының жалпы санына қарасақ, жасалған жұмыс орны жоспардың жартысына да жетпейді. Оның ішінде 54 483 тұрақты және 20 033 уақытша жұмыс орнын ашу белгіленген. Қазіргі таңда тұрақты жұмысқа орналасқандардың саны 14 507 адамды құрайды, ал субсидияланған жұмыс орындарына 16 027 адам тартылған. Бұл деректер жалпы суретті айқындай түседі: тұрақты жұмыс орындарының орнына субсидияланған, яғни мемлекет қолдауымен ұсталатын уақытша жұмыс орындарының үлесі жоғары болып отыр. Ал субсидияланған жұмыс орындары бағдарламасы аяқталған соң, адамдардың бір бөлігі тағы да жұмыссыздыққа тап болуы мүмкін екені — маманданған сарапшылардың алаңдаушылығын туғызатын мәселе.
59 мыңнан астам тұрғын адресті әлеуметтік көмек алады деп жоспарланған. Бұл сан — облыстағы кедейліктің масштабын айғақтайтын маңызды индикатор. Атаулы әлеуметтік көмек жүйесі аз қамтылған отбасыларға мемлекет тарапынан берілетін тікелей қаржылай қолдауды білдіреді. Алайда мамандар бұл шаралардың уақытша сипатта екеніне назар аударады. «Адресті әлеуметтік көмек — тіршілік етуге арналған қолдау, бірақ ол адамды кедейліктен шығаратын тұрақты жол емес. Бізге нақты жұмыс орындары, білікті мамандар дайындау және кәсіпкерлікті дамыту қажет», — деп атап өтеді облыстық еңбек нарығын зерттеуші Асқар Тілеуов. Сондықтан да облыс басшылығы тек қана жәрдемақы санын арттырумен шектелмей, тұрақты жұмыс орындарын молайтуға ерекше мән беріп отырғаны заңды.
Кеңесте 284 инфрақұрылымдық жобаны іске асыру жоспары қаралды. Бұл жобалар жол құрылысы, сумен жабдықтау жүйелерін жаңарту, мектептер мен медициналық мекемелер салу сияқты бағыттарды қамтиды. Инфрақұрылым жобалары, бір жағынан, жергілікті тұрғындар үшін уақытша жұмыс орындарын ашады, екінші жағынан, аймақтың жалпы инвестициялық тартымдылығын арттырады. Экономист Дина Сейткали бұл туралы: «Инфрақұрылым — болашаққа жасалған инвестиция. Жол болса — бизнес келеді, бизнес болса — жұмыс орны туады. Бірақ бұл үдеріс жылдар бойы жүреді, тез нәтиже күтпеу керек», — деп пікір білдіреді. Демек, 284 жоба аймақты орта мерзімді перспективада экономикалық тұрғыдан нығайтуға үлес қосуы тиіс.
Аппараттық кеңесте облыс әкімі Нуралхан Қушеров бірқатар аудан мен қала әкімдерін, сондай-ақ басқарма басшысын жұмыстағы олқылықтар үшін сынға алды. Бұл сынның нысаны — жұмыспен қамту көрсеткіштерінің белгіленген жоспардан артта қалуы. Жергілікті атқарушы органдарға «тәуекел аймақтарындағы» нәтижелерді жақсарту және әлеуметтік бағдарламалардың тиімділігін арттыру тапсырылды. Аймақ сарапшыларының пікірінше, «тәуекел аймақтары» деп жұмыссыздық деңгейі орташадан жоғары, халықтың біліктілік деңгейі төмен және инвестициялық белсенділік нашар аудандар аталады. Атап айтқанда, кейбір шекаралық аудандар мен таулы жерлердегі елді мекендерде жоспарлы жұмыс орындары жасалу қарқыны бәсең болуы проблеманы шиеленістіре түседі.
Болашаққа қарасақ, Түркістан облысының еңбек нарығын дамытуда бірнеше стратегиялық бағыт айқын көрінеді. Біріншіден, кәсіпкерлікті ынталандыру және шағын бизнеске қолдау көрсету арқылы жеке сектордың еңбек сиымдылығын арттыру. Екіншіден, кәсіптік-техникалық білім беруді жетілдіру: жастар нарық сұранысына сай мамандықтар алуы тиіс. Үшіншіден, ауыл шаруашылығын өнеркәсіптік негізге көшіріп, аграрлық кластерлер мен агроөңдеу зауыттарын дамыту — бұл ауылдықтарды тұрақты жұмыспен қамтуда маңызды рөл атқарады. Облыс басшылығының да, қоғамның да ортақ талабы — тек сандық көрсеткіш емес, сапалы, тұрақты және лайықты еңбекақымен қамтылған жұмыс орындарын жасау. 2026 жыл аяғына дейінгі алты ай осы амбициялы жоспардың орындалуын дәлелдейтін немесе жоққа шығаратын кезең болмақ.