Шымкент мұнай зауытында төтенше жағдайға дайындық тексерілді: масштабты оқу-жаттығулар өтті

14 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласындағы «ПетроҚазақстан Ойл Продактс» ЖШС аумағында ірі ауқымды өртке қарсы оқу-жаттығулар өтті. Кәсіпорынның өз өрт сөндіру және құтқару бөлімшелері мемлекеттік өрт сөндіру қызметінің күштерімен бірлесе отырып, мұнай өңдеу қондырғысындағы шартты апатты жою бойынша нақты дағдыларын шыңдады. Бұл оқу-жаттығулар елдегі ең ірі мұнай өңдеу кәсіпорындарының бірінде қауіпсіздік мәдениетінің қаншалықты жоғары деңгейде ұсталып отырғанының айқын дәлелі болды.
Оқу-жаттығудың сценарийіне сәйкес, мұнай өнімдерін өңдеу қондырғысында герметикалықтың бұзылуы орын алып, одан кейін өрт тұтанды деген шартты жағдай қалыптастырылды. Шартты зардап шеккенді құтқарушылар дәрігерлерге тапсырып, содан соң өрт сөндірушілер өрт ошағын жоюға кірісті. Сөндіру жұмыстарында су мен көбік қолданылды. Мамандардың түсіндіруінше, кәсіпорын аумағында бензин мен газ сияқты тез тұтанатын заттардың болуына байланысты көбік түзуші заттарды қолдану міндетті шарт болып табылады. Оқу-жаттығуға 64-тен астам адам және 16 бірлік өрт сөндіру техникасы қатысты.
«ПетроҚазақстан Ойл Продактс» ЖШС-нің өрт қауіпсіздігі жөніндегі инженері Дмитрий Қайриннің айтуынша, өрт-тактикалық сабақтар кәсіпорында ай сайын өткізіледі, ал мұндай ауқымды жаттығулар жылына екі рет ұйымдастырылады. «Негізгі мақсат — бөлімшелер арасындағы өзара іс-қимылды жетілдіру және төтенше жағдай туындаған кезде жедел әрекет етуге дайындықты қамтамасыз ету», — деді ол. Шымкент қалалық ТЖД өрт сөндіруді ұйымдастыру және авариялық-құтқару жұмыстары басқармасының бастығының орынбасары Ернар Арапбаевтың атап өтуінше, мұнай өңдеу зауытында ықтимал оқиғалардың әртүрлі сценарийлері үнемі жұмысқа алынады. Оқу-жаттығу барысында алдына қойылған барлық міндеттерді өрт сөндірушілер мен құтқарушылар белгіленген уақытта орындап шықты, ал қатысушылардың іс-қимылдары мен жедел ден қоюға дайындығы жоғары бағаға ие болды.
Мұнай өңдеу зауыттарындағы өрт қауіпсіздігі мәселесі бүкіл әлем бойынша аса маңызды стратегиялық мәселелердің бірі болып саналады. Халықаралық статистикаға жүгінсек, мұнай-газ өнеркәсібіндегі аварияларының 30 пайызға жуығы дәл герметикалықтың бұзылуынан туындайды. Қазақстанда мұнай өңдеу саласы экономиканың тірегі болғандықтан, осы салада қауіпсіздікті қамтамасыз ету мемлекеттік маңыздылыққа ие. Шымкент мұнай өңдеу зауыты елдің оңтүстік өңірін отын-жанармай өнімдерімен қамтамасыз ететін стратегиялық объект ретінде ерекше назар аударады. Зауыттың жылдық қуаты миллиондаған тонна мұнайды өңдеуге есептелген болса, онда кез келген апаттың ықтимал зардаптары тек кәсіпорынның өзімен ғана шектеліп қалмас еді — ол аймақтық ауқымдағы дағдарысқа ұласар еді. Дәл осы себепті бұл оқу-жаттығулардың маңызы ерекше зор.
Өрт қауіпсіздігі саласының тәуелсіз сарапшысы Асқар Нұрмағамбетовтің пікірінше, мұнай өңдеу объектілеріндегі жаттығулар тек ресми талапты орындау ғана емес, нақты өмірдегі дайындықты қалыптастырудың жалғыз тиімді жолы. «Апатты жою барысында адамның психологиялық тұрғыдан дайын болуы техникалық жабдықтан да маңыздырақ. Тек үнемі жаттығу арқылы ғана дағды бұлшықет жадысына айналады», — деді ол. Шымкент қалалық ТЖД басшысы Мұрат Сейткалиев де бұл жаттығулардың аймақтық маңыздылығын ерекше атап өтіп: «Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы. Мұнда орналасқан өнеркәсіп объектілерінің қауіпсіздігі тікелей халықтың қауіпсіздігімен тығыз байланысты», — деп мәлімдеді.
Кәсіпорында автоматты өрт анықтау және өрт сөндіру жүйелері де қызмет атқарады. Алайда автоматтандырылған жабдыққа ғана сенбей, зауыт қызметкерлері мен жедел қызметтер стандартты емес жағдайлардағы іс-қимылдарды үнемі жаттықтырып отырады. Техника дамуының қарқынды кезеңінде де адам факторы шешуші рөлін сақтап қалады. Автоматика кез келген апат сценарийін толық жабе алмайды, сондықтан жақсы дайындалған командаға деген қажеттілік жоғалмайды. Халықаралық тәжірибе де осыны растайды: Нидерландыдағы немесе Норвегиядағы мұнай компаниялары жылына төрт рет ауқымды жаттығу өткізеді, ал бұл елдердің мұнай өндіру секторындағы апаттар саны әлемдік орташа көрсеткіштен едәуір төмен.
Мұнай зауытындағы бұл оқу-жаттығулар Қазақстандағы өнеркәсіптік қауіпсіздік мәдениетінің кешенді дамуының бір бөлігі ретінде қарастырылуы тиіс. Соңғы жылдары елімізде өнеркәсіптік кәсіпорындарда қауіпсіздік стандарттарын халықаралық деңгейге жеткізуге бағытталған жүйелі жұмыс жүргізілуде. Шымкент зауытының тәжірибесі осы бағыттағы ілгерілеушіліктің нақты үлгісі. Кәсіпорын шартты апатты жою нормативтерін орындап қана қоймай, мемлекеттік күштермен бірлескен үйлестіруді де жоғары деңгейде қамтамасыз ете алатынын дәлелдеді. Аймақтық сарапшылардың бағалауынша, мұндай бірлескен жаттығулар нақты апат болған жағдайдағы ден қою уақытын 40 пайызға дейін қысқартуға мүмкіндік береді.
Оқу-жаттығулардың қорытындысы бойынша барлық қатысушылардың іс-қимылдары оң бағаланды. Шымкент мұнай өңдеу зауытындағы бұл жаттығу — жай ғана жоспарлы іс-шара емес, ол Қазақстанның стратегиялық маңызды өнеркәсіп объектілерінде адам өміріне, қоршаған ортаға және экономикалық тұрақтылыққа қатысты жауапкершіліктің жоғары деңгейде ұсталып отырғанының айғағы. Жылына екі рет өткізілетін мұндай ауқымды жаттығулар болашақта да жалғасатын болып, аймақтағы өнеркәсіптік қауіпсіздіктің берік тірегіне айналмақ.